Obama: Europa schiet tekort

Volgens president van VS is EU te afhankelijk van Russisch gas en van Amerikaanse defensie.

Was het bezoek van Barack Obama aan Nederland nog ‘truly gezellig’, de boodschap die de Amerikaans president gisteren meegaf aan een Europees gehoor in Brussel was dat niet. Hij zette niet alleen Rusland onder druk, maar ook Europa. Wil het Westen echt een vuist maken tegen Vladimir Poetin, dan moeten Europese landen stoppen met bezuinigen op defensie. Hij zei ook: gooi het Europese energiebeleid om. Koop minder Russisch gas. Koop méér Amerikaans gas.

Obama veroordeelde Rusland en de annexatie van de Krim gisteren scherper dan ooit. Hij benadrukte dat in het oosten gelegen NAVO-leden, zoals Polen en de Baltische staten, indien nodig militair zullen worden verdedigd tegen mogelijke verdere Russisch expansionisme. En dat de VS en Europa één zijn. Tegelijkertijd verwacht hij een veel grotere betrokkenheid van Europese NAVO-landen.

„Ik vind het zorgelijk dat veel van onze partners de uitgaven voor defensie verlagen. Oekraïne herinnert ons eraan dat vrijheid niet gratis is”, zei Obama na overleg met Europese Raadsvoorzitter Herman Van Rompuy en Europese Commissievoorzitter Barroso. „We moeten ervoor zorgen dat de NAVO-macht geloofwaardig is. Iedereen moet bijdragen.”

De NAVO moet wat hem betreft militair meer zichtbaar worden in de Baltische staten en Polen. Die vielen lang onder de Russische invloedssfeer en zijn bang dat Poetin het niet bij de Krim laat. In een rede voor een publiek van zo’n 2.000 jongeren in het Paleis voor Schone Kunsten stelde Obama die landen gerust door ze „verdediging” te beloven op basis van NAVO-artikel 5, dat de onderlinge militaire bijstand van leden van het bondgenootschap regelt. „Landen van de NAVO zullen nimmer alleen staan.”

Obama onderstreepte het belang van de economie als westers politiek pressiemiddel tegen de Russen. Daarbij hield hij ook steeds het eigen economische belang in het oog.

De president riep Europa op om vaart te zetten achter het vrijhandelsakkoord met de Verenigde Staten (TTIP), omdat dit de afhankelijkheid van Russisch gas kan helpen verminderen. Het zou de export van vloeibaar LNG-gas uit de VS „vereenvoudigen” en „gezien het huidige geopolitieke klimaat is dat belangrijk”.

Obama vindt ook dat Europa meer werk moet maken van schaliegas, een energiebron die omstreden is door de mogelijk schadelijke gevolgen voor het milieu. De VS zijn „gezegend” met veel schaliegas, maar Obama benadrukte dat het aanboren hiervan ook „een keuze” is geweest. „De EU moet door ditzelfde proces heen.” Amerikaanse schaliegas-concerns willen graag voet aan de grond krijgen in Europa, maar stuiten tot nu toe op veel verzet.

De onderhandelingen over TTIP verlopen moeilijk. Europese consumentenorganisaties vrezen dat het akkoord het ‘recht om te reguleren’ van overheden aantast. Obama noemde die bezorgdheid gisteren „legitiem” maar „ongegrond”. „Ik heb mijn hele politieke carrière gestreden voor de bescherming van consumenten en milieu. Ik zal geen akkoord tekenen dat dit ongedaan zou maken.”

Tijdens zijn rede noemde Obama de Russische annexatie van de Krim een bedreiging voor fundamentele westerse waarden. Principes als individuele vrijheid en democratie, die in de Europese oorlogen van de twintigste eeuw zijn bevochten, staan op het spel. De crisis met Rusland toont volgens Obama dat die waarden „nooit voor lief genomen mogen worden”.

Het was voor het eerst in de huidige crisis dat Obama Rusland zo scherp veroordeelde. De speech was bovendien de eerste sinds jaren waarin hij een filosofie voor Amerika’s buitenlandse politiek ontvouwde. Hij zei dat de VS actief zullen ingrijpen in de wereld als de verworvenheden van de vorige eeuw op het spel staan. Hiermee zinspeelde Obama op een assertieve opstelling van zijn regering bij internationale crises. Dat is verrassend, omdat hij zijn tweede termijn veel meer over binnenlandse thema’s zou willen laten gaan. Door de crisis met Rusland lijkt Obama zich gedwongen te voelen tot een actievere houding.

Obama verwees naar de vele doden die, onder meer in België, zijn gevallen tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Zij zijn gestorven, zei Obama, voor democratie en menselijke waardigheid. De „brute kracht” van Rusland bedreigt die waarden. „Als we koelbloedig zouden gaan rekenen, konden we besluiten de andere kant op te kijken. Onze economie is niet afhankelijk van Oekraïne. We worden niet direct bedreigd. Maar die laconieke onverschilligheid zou de lessen negeren die geschreven staan op de graven van dit continent.”