Neutrale Zwitsers schipperen met sancties tegen Rusland

Zwitserland heeft nauwe banden met Rusland én wil sowieso nooit partij kiezen. Nu is bij de sancties een gulden middenweg gezocht.

De Russische miljardair Gennadi Timsjenko, mede-eigenaar van het in Zwitserland gevestigde oliebedrijf Gunvor. Hij omzeilde sancties door, vlak voor hij op de Amerikaanse zwarte lijst werd gezet, zijn aandeel over te doen aan zijn Zweedse partner. Foto AP

Russen die op de Europese zwarte lijst staan en een Europees inreisverbod hebben, mogen ook Zwitserland niet in. Ze mogen evenmin Zwitserse bankrekeningen openen om Europese en Amerikaanse financiële sancties wegens de annexatie van de Krim, te omzeilen. Russen op de zwarte lijst die al een Zwitserse rekening hebben, kunnen die blijven gebruiken.

Dit heeft de Zwitserse president Didier Burkhalter gisteren bekendgemaakt. Neutraal Zwitserland zoekt zo, tien dagen nadat Europa en Amerika sancties instelden tegen 55 prominente Russen, een gulden middenweg tussen het Westen en Rusland. „Zwitserland is onafhankelijk van de EU”, benadrukte Burkhalter na een moeizame kabinetsvergadering. „Maar we willen zeker zijn dat Zwitserland niet misbruikt wordt om sancties te omzeilen.” Omdat Zwitserland lid is van het Schengengebied, gold het inreisverbod de facto sowieso al voor Zwitserland.

Het conflict plaatst Zwitserland voor een enorm dilemma. Enerzijds veroordeelt Bern de annexatie van de Krim, net als de EU en de VS, omdat het een schending is van het internationaal recht. Anderzijds weigeren de Zwitsers traditiegetrouw, en ook nu, partij te kiezen. Bij alle (burger)oorlogen, zoals de oorlog in Syrië, hebben zij moeite hun morele stellingname te verzoenen met afzijdigheid. Nu is dat extra lastig. In de media woeden felle discussies. Zwitserland heeft nauwe banden met Rusland: 80 procent van de Russische olie wordt via Genève verhandeld. Veel rijke Russen zijn vanwege het bankgeheim en de politieke stabiliteit in het Alpenland neergestreken - zoals voormalig olietycoon Michail Chodorkovski, die in Zürich woont. Volgens ingewijden stroomt de laatste weken veel geld uit Rusland Zwitserse banken in. Ook de economische banden zijn stevig. Zwitserland exporteerde in 2012 voor 3,4 miljard dollar aan goederen naar Rusland, vooral chemische en farmaceutische producten.

Daarbij komt dat Zwitserland dit jaar voorzitter is van de OVSE, de organisatie voor veiligheid en samenwerking in Europa, waar Rusland ook lid van is. In die positie spelen de Zwitsers een bemiddelende rol in dit conflict. Mede dankzij telefonades tussen Burkhalter en de Russische president Poetin zijn er net OVSE-waarnemers naar Oekraïne gestuurd. Eerder hielp Zwitserland Rusland lid te worden van de Wereldhandelsorganisatie. Om die brugfunctie te houden, zei Burkhalter, „willen wij tonen dat er naast sancties nog andere mogelijkheden bestaan”.

Zwitserland heeft onderhandelingen met Rusland over een vrijhandelsverdrag op ijs gezet. Ook heeft het Zwitserse leger bergtrainingen van Russische militairen opgeschort en zijn wapenleveranties aan Rusland gestaakt. Maar Burkhalter heeft een trip naar Moskou, om 200 jaar Russisch-Zwitserse betrekkingen te vieren, (nog) niet afgezegd.

Noorwegen, dat evenmin EU-lid is, heeft alle Europese sancties tegen Rusland overgenomen. In Zwitserland ligt het minder simpel. Deze week bleek dat de Russische miljardair Gennadi Timsjenko, mede-eigenaar van het in Zwitserland gevestigde oliebedrijf Gunvor, daags voor hij op de Amerikaanse zwarte lijst werd gezet zijn aandeel aan zijn Zweedse partner had verkocht. Gunvor, met in 2012 93 miljard dollar omzet, doet zaken met zeker 60 banken.

    • Caroline de Gruyter