Komt het ooit nog goed met de Wallen?

Al sinds 2009 probeert Amsterdam de Wallen op te knappen. Erg snel gaat het niet, bleek deze week. De burgemeester: „We zijn hier nog zeker twintig jaar mee bezig.”

De Lange Niezel (links) en hetOudekerksplein, hartje Wallen. De gemeente wil er af van de hoge concentratie ‘laagwaardige bedrijven’, zoals bordelen, supermarktjes, coffeeshops en shoarmatenten. Foto’s Olivier Middendorp

Op het eind van de raadsperiode komen de losse eindjes van de afgelopen jaren op de agenda. In de laatste raadsvergadering van Amsterdam werd het Wallenbeleid besproken. Burgemeester Van der Laan kreeg er volop steun voor zijn aanpak van het beroemdste stukje binnenstad van Nederland, met zijn vele bordelen, coffeeshops en niet altijd even frisse eigendomsverhoudingen in het vastgoed.

„Het omslagpunt is nog niet bereikt”, zei Van der Laan tegen de raad, „maar we kunnen het in de verte zien liggen.” Hij liet zien hoeveel stappen voorwaarts er al zijn gezet en beloofde dat de gemeente voor het eind van het jaar kan rekenen op nieuwe hulptroepen: 1012 Inc., een publiek-private joint venture die in postcodegebied 1012 (waar ook de Wallen liggen) vastgoed van ‘foute’ eigenaren moet kopen.

De fracties van D66 en SP zijn kritisch over het doen van grote aankopen, de rest van de raad was blij met de toezegging van Van der Laan – ook al had de burgemeester de oprichting van 1012 Inc. al verschillende keren eerder in het vooruitzicht gesteld. Het bedrijf zou eerst in de herfst, daarna in het voorjaar worden opgericht. Met 1012 Inc., stond in een persbericht over de voorgenomen oprichting, „is er ook zicht op waardestijging van het vastgoed. Hierdoor kunnen de investeringen die in het gebied zijn gedaan tenminste gedeeltelijk worden terugverdiend, ook door de gemeente, na jarenlang de voornaamste investeerder in het gebied te zijn geweest.”

Belangrijkste doel van het 1012-beleid is de invloed van criminaliteit en zwart geld in het gebied terug te dringen. Belangrijkste middel is het opkopen van vastgoed. Grote aankopen zijn gedaan via de NV Stadsgoed, een van de beoogde partners in 1012 Inc. Directeur Ronald Wiggers sloeg in 2009 een paar spectaculaire slagen met de aankoop van het bezit van pornobaas Charles Geerts en de Israëlische familie Barazani. Diezelfde Wiggers zei een jaar geleden in deze krant dat het geld intussen op was en dat de ‘foute’ eigenaren begonnen terug te keren. Dat zeggen ook goedgeïnformeerde buurtbewoners, die wijzen op de opening van een nieuw supermarktje (een van de ‘laagwaardige bedrijven’ die de gemeente juist wil weren) door een bordeelhouder.

Is Van der Laans optimisme terecht? Kan 1012 Inc. zorgen voor de financiële impuls die nodig is voor de gemeentelijke aanpak? Van der Laan: „Er gaat weer lukken om panden op te kopen.”

Dat de oprichting van 1012 Inc. langer op zich heeft laten wachten, komt volgens hem omdat hij een van de andere beoogde partners in 1012 Inc., de NV Zeedijk, moest overhalen. Deze publiek-private NV heeft sinds de jaren 80 het beheer over wat ooit de meest verloederde straat van de stad was, de Zeedijk. De NV, zegt directeur Janny Alberts, legt de nadruk op het beheer van aangekocht vastgoed en het gebied, waarvan de bedrijfsruimte altijd in eigendom blijft. 1012 Inc. moet daarentegen een zogeheten revolving fund worden, waarbij vastgoed van ‘foute’ eigenaren wordt gekocht en daarna kan worden doorverkocht aan ‘goede’ eigenaren om met het geld weer nieuwe aankopen te doen.

Van der Laan zegt dat er manieren zijn om tegen te gaan dat het vastgoed na twee of drie transacties weer in foute handen komt. En vluchtig succes streeft hij bepaald niet na: „Ik denk dat we hier nog wel twintig jaar mee bezig zijn.”

Van der Laan heeft druk uitgeoefend door als grootaandeelhouder van de NV Zeedijk dividend op te eisen. „Ik heb mijn eigenaarspositie gebruikt”, zegt hij, „het gaat tenslotte om gemeenschapsgeld.”

Het komende jaar staat de burgemeester voor een ander probleem, waar hij niet zozeer zijn spierballen als wel zijn charme zal moeten inzetten. Voor 1012 Inc. moet volgens hem „70 à 100 miljoen euro uit de markt worden getrokken”. Hij heeft gekeken wat hij aan miljoenen uit de NV Zeedijk kon halen. Dan nog is de vraag of dat 1012 Inc. van een oorlogskas voorziet. Stadsgoed is namelijk eigendom van corporatie Stadgenoot en die heeft, zo blijkt uit een businesscase die ABN Amro opstelde, voor zo’n 80 miljoen in de dochteronderneming zitten aan aandelen en schulden. Voordat 1012 Inc. iets kan beginnen te investeren, moet er dus meer dan 80 miljoen euro voorhanden zijn. Niet per se, zegt Van der Laan. „Stadgenoot hoeft niet het hele bedrag terug te krijgen.”

Van der Laan heeft de afgelopen maanden intensief met private investeerders overlegd in de hoop dat zij willen deelnemen in 1012 Inc. Uit vertrouwelijke verslagen van een zogeheten ambtswoninggesprek in januari blijkt dat zij nog niet veel vertrouwen hadden in de opzet van het bedrijf. Het voorgestelde rendement van 4 procent vinden ze te laag voor de risico’s die ze lopen. En ze vragen zich af of het vastgoed inderdaad zoveel waard is als in de boeken staat.

Van der Laan zegt dat nu wordt bekeken of de investeerders een hoger rendement kunnen krijgen, als zij bijvoorbeeld ook meer risico nemen. Zo hoopt hij hen over te halen. Daar heeft hij dus nog negen maanden voor.

    • Bas Blokker