Een vrij lange man van 44. Verder weten we straks niks

De moordenaar van Pim Fortuyn komt vrij // Hij heeft tweederde van zijn celstraf erop zitten // Van der G. moet zich wel aan bijzondere voorwaarden houden

Op vrijdag 2 mei komt Volkert van der G. vrij. Vanaf die dag zal de 44-jarige man zich wekelijks melden bij de reclassering. De man, vrij lang en vermoedelijk wat bleekjes, draagt een enkelband met gps. Hij zal zich laten behandelen door een psycholoog. Hilversum, Rotterdam of Den Haag mag hij niet bezoeken, met de media praten evenmin.

Dit is bekend – het zijn de voorwaarden waaronder justitie hem na twaalf jaar gevangenisstraf voorwaardelijk vrij zal laten. Verder is er vooral veel onbekend over het leven dat Volkert van der G. straks zal leiden. Of de moordenaar van Pim Fortuyn straks nog Volkert van der G. heet, of hij in Nederland woont, of hij haar heeft – en welke kleur – dat weten we niet. Evenmin is bekend hoe Van der G. beschermd wordt en door wie precies.

Aannemelijk is in ieder geval dat hij het niet makkelijk zal krijgen. Van der G. valt in een „zeer intensief traject”, zegt Peter van der Laan, hoogleraar reclassering bij de VU in Amsterdam. De voorwaarden waaronder gedetineerden na tweederde van hun straf vrijkomen variëren sterk. Het regime dat justitie in overleg met reclassering nu voor Van der G. heeft opgesteld, behoort bij de zwaarste 5 procent. „Samir A, Benno L. en ex-tbs’ers vallen onder dat regime.”

Die zwaarte is opvallend, vindt Van der Laan, gezien de lage recidivekans van Van der G. „Hiermee wil de overheid na alle commotie over zijn vrijlating laten zien dat ze hem niet flierefluitend laat rondlopen.”

Vooral het dragen van een enkelband mét gps moet je niet onderschatten, zegt Pauline Schuyt, universitair hoofddocent strafrecht aan de Universiteit Leiden. „Dat is de zwaarste vorm van elektronisch toezicht.” Met gps kan de reclassering dag en nacht zien waar je je beweegt – en als je in een verboden gebied komt, gaat er een alarm af. „Je bent letterlijk een flikkerend stipje op iemands scherm.”

Zware voorwaarden, grote zorgen

De voorwaarden mogen voor Van der G. zwaar zijn, ze zijn bedoeld om zijn resocialisatie mogelijk te maken, zegt Sjef van Gennip, directeur Reclassering Nederland. „En om het onnodig kwetsen van betrokkenen te voorkomen: de gebiedsverboden zijn plaatsen waar bijvoorbeeld nabestaanden van Fortuyn wonen.” De voorwaarden zijn bedoeld om Van der G. een normaal onderdeel van de samenleving te laten worden. „Dat zal heel moeilijk zijn, maar daar gaan we al onze energie in steken.”

Hoe lang Van der G. zich aan deze regels moet houden staat niet vast – in beginsel voor de zes jaar dat de straf nog loopt, maar in overleg met het OM kunnen de maatregelen worden aangepast, zegt Van Gennip.

De voorwaarden dienen in ieder geval niet om de veiligheid van Van der G. te garanderen. En dat was toch een van de grote zorgen bij justitie. Eerder zei Teeven nog dat Van der G. vooruitlopend op zijn vrijlating gedurende de weekenden niet met verlof mocht omdat het, kort gezegd, te gevaarlijk zou zijn voor Van der G. zelf. Ook de openbare orde kon niet kon worden gegarandeerd.

Hoe garandeer je veiligheid?

Hoe wordt die veiligheid dan nu gegarandeerd, en de openbare orde beschermd? Normaal gesproken wordt de veiligheid van ex-delinquenten regionaal geregeld, in de zogeheten driehoek: de burgemeester, de officier van justitie en de politie van de woonplaats. Het is de vraag of dat in dit geval voldoende waarborgen biedt, zegt Sander Janssen, strafrechtadvocaat. „De beveiliging van mensen met een bijzondere maatschappelijk functie die ernstig bedreigd worden is een nationale zaak. Ironisch genoeg is de kring van mensen die op deze kostbare vorm van bescherming aanspraak kunnen maken verruimd na de moord op Pim Fortuyn. Daar was men altijd heel terughoudend mee, dat was alleen voor bijvoorbeeld bewindslieden, Kamerleden, enkele hooggeplaatste personen. Sindsdien kunnen bijvoorbeeld ook enkele anderen, zoals journalisten en filmmakers, dit soort bescherming krijgen.”

Het is volgens Janssen nog nooit gebeurd dat een vrijgekomen delinquent zulke bescherming krijgt. Zware boeven die vrijkomen vragen meestal geen bescherming, omdat de politie dan te veel details wil weten over de bedreiging. „Die doppen meestal hun eigen boontjes.”

Volgens Janssen zijn de maatregelen waar Van der G. zich aan moet houden zelfs een belemmering voor een specifieke vorm van veiligheid: vertrekken uit Nederland. „Het overgrote deel van de boeven wordt na tweederde van hun straf gewoon vrijgelaten, ook zware boeven. Zij kunnen dan naar het buitenland, als ze willen. Van der G. kan dat door deze voorwaarden nu niet.”

Al weten we niet wat we niet weten. Het is goed mogelijk dat er afspraken met Van der G. gemaakt zijn die we niet kennen, zeggen reclasseringsdeskundigen Schuyt en Van der Laan. Het kan best dat justitie Van der G. meer voorwaarden heeft opgelegd, of dat daarover nog gesproken moet worden.

Mogelijk gaat hij naar het buitenland, of krijgt hij zelfs een andere identiteit. Misschien is Van der G. die nieuwe identiteit inclusief cv al maanden aan het instuderen. Maar over zulke zaken, die het eigen veiligheidsbelang van Van der G. dienen, is niets bekendgemaakt. En dat zal waarschijnlijk ook nooit gebeuren. „Dat is deel van het succes van een nieuwe identiteit”, zegt Schuyt. „Dat niemand weet dat je een nieuwe identiteit hebt.”