‘VVD en PvdA hebben mogelijk belang bij heftige reactie op Wilders’

D66-leider Pechtold en PvdA voorman Samsom na de gemeenteraadsverkiezingen. Kristof Jacobs, docent politicologie vandaag in NRC: “Mijn indruk is dat er een wedstrijdje ontstaat tussen D66 en de PvdA over wie het felste anti-Wilders is.” Foto ANP/Bart Maat

De VVD en PvdA reageren heftig op Wilders’ uitspraken van vorige week omdat ze daar in de aanstaande Europese verkiezingen belang bij kunnen hebben. Dat zeggen politicologen vandaag in NRC Handelsblad (€).

De PvdA is de enige partij die categorisch elke samenwerking met de PVV uitsluit sinds Wilders vorige week zijn aanhangers “minder, minder” liet scanderen. Fractievoorzitter Diederik Samsom (PvdA) wil geen enkele motie van de PVV steunen, zelfs niet als het een volgens de PvdA goed voorstel betreft. “In dat geval dienen we zelf een voorstel in”, zei hij.

‘Samsom probeert de strijd met D66 aan te gaan’

Volgens Kristof Jacobs, docent politicologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, probeert Samsom daarmee de strijd met D66 aan te gaan. “Mijn indruk is dat hier een wedstrijdje ontstaat tussen D66 en de PvdA over wie het felste anti-Wilders is.” D66-leider Alexander Pechtold wil juist geen cordon sanitaire rond Wilders, omdat dit zijn slachtofferrol versterkt. Voor de PvdA is de fellere houding belangrijk om “de allochtone kiezer terug te winnen”, zegt Jacobs.

Ook de VVD veranderde de afgelopen week haar houding ten opzichte van Wilders. Eerder hielden premier Mark Rutte en fractievoorzitter Halbe Zijlstra de deur naar de PVV altijd op een kier, maar nu sluiten ook zij een bestuurlijke samenwerking met Wilders uit. “Een gedoogconstructie zou nu niet meer kunnen”, zei Zijlstra.

‘Politiek opportunisme’ van VVD

Meindert Fennema, emeritus hoogleraar politicologie die zowel het fenomeen cordon sanitaire als het fenomeen Wilders uitvoerig onderzocht, ziet hierin “politiek opportunisme”. “Voor de VVD is het makkelijker als de Europese verkiezingen over een botsing over Marokkanen gaan, dan over Europese kwesties”, zegt Fennema:

“De VVD kan nu makkelijk zeggen dat ze de PVV uitsluit, want alle andere partijen doen het al. En verontwaardiging versterkt zichzelf. Als je nu niet zegt dat Wilders walgelijk is, dan ben je het blijkbaar met hem eens.”

De afgelopen dagen zong rond dat er mogelijk een cordon sanitaire rond Wilders zou komen, maar dat gebeurt niet. Gisteren wilden alle partijen met Wilders in debat over zijn actie, maar hij boycot dit “volksgericht”. Zonder Wilders gaat het debat niet door.

Lees ook: PVV niet isoleren, wel confronteren (€)