Van der G. komt (voorwaardelijk) vrij. Dit mag hij niet en wel

Het is beslist: Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn, komt over ruim een maand vrij. Ondanks eerdere uitspraken van Rutte en Teeven dat dit ondenkbaar is. Aan zijn vrijstelling zit wel een aantal voorwaarden verbonden. Dit mag Van der G. niet en wel.

Een auto met Volkert van der G. bij aankomst bij de rechtbank. Foto ANP / Marcel Antonisse

Het is beslist: Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn, komt over ruim een maand vrij. En dat terwijl Rutte en Teeven dat eerder ondenkbaar noemden. Aan zijn vrijstelling zit wel een aantal voorwaarden verbonden. Dit mag Van der G. niet en wel.

Van der G. vermoordt Pim Fortuyn op 6 mei 2002 in het Mediapark in Hilversum. Krap een jaar later zit hij in de rechtszaal. Het OM eist levenslang, omdat de aanslag op Fortuyn ook een aanslag op de democratie zou zijn. Maar levenslang zou een unicum zijn voor een enkelvoudige moord en een dader zonder strafblad, zeggen deskundigen. Uiteindelijk krijgt Van der G. achttien jaar cel opgelegd. Zijn bekentenis is ondubbelzinnig:

“Ik erken dat ik op 6 mei 2002 te Hilversum [slachtoffer] heb doodgeschoten. Ik zag [slachtoffer] als een gevaar voor de samenleving. Ik zag voor mijzelf geen andere mogelijkheid dan wat ik heb gedaan.”

Harmen Siezen hoort live in de uitzending dat Pim Fortuyn zou zijn ‘gestoken’

Maatschappelijke onrust

In de wet is geregeld dat veroordeelden vrij kunnen komen als ze tweederde van hun straf hebben uitgezeten, mits ze zich tijdens hun gevangenschap hebben gedragen en aan nog een aantal anderen voorwaarden hebben voldaan. Daarover ontstond in het geval van Volkert van der G. nogal wat commotie. Rutte zei in een verkiezingsdebat in 2012 nog “nooit te zullen toestaan” dat Van der G. op proefverlof mag. Hij noemde het “ondenkbaar”.

Toen het proefverlof er toch aan zat te komen, oordeelde de Raad voor Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) dat Van der G. zich het beste buiten de gevangenismuren kon voorbereiden op een terugkeer in de samenleving.

“De beroepscommissie is van oordeel dat het belang om aan klager verlof te verlenen in dit stadium van de detentie dient te prevaleren boven de mogelijke maatschappelijke onrust en de risico’s die verlofverlening aan klager met zich mee kan brengen.”

Staatssecretaris Fred Teeven was het daar echter niet mee eens.

“Uit deze adviezen komt naar voren dat, mede met het oog op de reacties in de samenleving na de uitspraak van de RSJ van 30 september jl., het verlenen van verlof aan Van der G. (grote) maatschappelijke onrust meebrengt, gevaar voor de gedetineerde en zijn familie en gevaar voor ernstige verstoring van de openbare orde. Dit risico wordt versterkt door het feit dat Van der G. landelijke bekendheid geniet en zich daardoor niet in het openbaar kan vertonen zonder herkend te worden.”

Daarop oordeelde de RSJ dat Van der G. tóch op proefverlof mocht. Volgens de raad is het risico op maatschappelijke onrust en bedreigingen bij de vrijlating van Van der G. niet toegenomen. Het plan van Teeven zou niet voorzien “in enige vorm van verlof in de vrije maatschappij”.

‘Wat niemand voor mogelijk had gehouden in Nederland, is dus toch gebeurd’

Van der G. komt vrij, al over een maand

Die beslissing had Teeven te volgen. En dus heeft Van der G. al een aantal proefverloven achter de rug. Binnenkort komt hij dus vrij. Daarbij moet hij wel aan een aantal voorwaarden voldoen; doet hij dat niet, dan moet hij weer terug de gevangenis is.

De voorwaarden die aan zijn vrijlating zijn verbonden, hebben tot doel maatschappelijke onrust te voorkomen. Daarnaast zijn ze een soort “stok achter de deur”, schrijft Teeven in een brief aan de Kamer:

“Door voorwaarden te verbinden aan de invrijheidstelling kan de terugkeer in de samenleving meer gecontroleerd plaatsvinden en kunnen de risico’s die soms aan de invrijheidstelling kleven, beter worden teruggedrongen. Met het stellen van voorwaarden kan immers een gecontroleerde en geleidelijke overgang naar vrijheid worden gerealiseerd.”

Bovendien, zo schrijft Teeven, is er volgens de reclassering sprake van een aantal onbekende factoren:

“Het is niet bekend hoe de samenleving op de vrijlating van Van der G. zal reageren, waar hij gaat wonen en of zijn terugkeer in de samenleving tot problemen zou kunnen leiden.”

Dit mag van der G. niet

  • Met media contact hebben

Van der G. mag geen contact hebben met de media, “zolang de reclassering dit in overleg met de Centrale Voorziening voorwaardelijke invrijheidstelling (CVvi) noodzakelijk acht”. Dit is een uitzonderlijke voorwaarde, zegt onze politiek redacteur Annemarie Kas, maar ook weer niet uniek. Ook terrorist Samir A. en Richard O., de ex-man van kindermisbruiker Robert M., hebben een mediaverbod opgelegd gekregen. Overigens is zo’n verbod niet helemaal onomstreden. Sommigen vinden dat dit de vrijheid van meningsuiting ernstig inperkt. Zo zegt strafrechtdeskundige Theo de Roos tegen RTL Nieuws:

“Hij mag niets zeggen over zijn expertise, over milieuacties. Stel dat hij iets wil zeggen over een milieuzaak, dan kan dat niet.”

  • Met nabestaanden contact hebben

Van der G. mag geen contact opnemen met slachtoffers en nabestaanden om te voorkomen dat ze “onverwacht en ongewenst” worden benaderd. De broer van Fortuyn, Marten, heeft aangegeven wel open te staan voor een gesprek.

“Als hij aangeeft graag met mij te praten, sta ik daar open voor. Ik wil heel graag weten waarom hij mijn broer heeft vermoord, in een oprecht en eerlijk gesprek. Tot op de dag van vandaag weet ik dat niet.”

  • In Den Haag, Rotterdam en Hilversum komen

Van der G. mag niet in de buurt komen van slachtoffers en nabestaanden. Dat betekent dat hij de gemeenten Rotterdam, Hilversum en Den Haag moet mijden.

  • Zijn enkelband afdoen

Om te controleren of Van der G. zich aan het locatieverbod houdt, moet hij een enkelband dragen. Hoe werkt zo’n enkelband, is dat een echte straf? Beluister een reportage van de Belgische Radio 1, uit 2009, toen er in het land een tekort aan enkelbanden was.

  • Verzaken naar de psycholoog te gaan

Van der G. moet zich laten begeleiden door een psychiater of psycholoog.

  • Verzaken naar de reclassering te gaan
  • Van der G. moet zich wekelijks melden bij de reclassering.

Dit mag van der G. wel

Een aantal van de voorwaarden die het OM aan een voorwaardelijke invrijheidstelling kan stellen, gelden níet voor Van der G. Zo mag hij de komende zes jaar nog gewoon alcohol drinken (en verdovende middelen gebruiken, binnen de grenzen van de wet) en hoeft hij zich niet gedurende een periode door een bepaalde instelling te laten opnemen.

    • Mirjam Remie