Truly gezellig, en ook nog met resultaat

Gisteren eindigde de NSS-top in Den Haag. De slotverklaring beschrijft vooral kleine stapjes. Maar zo werkt diplomatie bij gevoelige kwesties.

Barack Obama poseert met directeur Benno Tempel in het Gemeentemuseum. Foto ANP

Nog voor president Obama gisteren het woord had kunnen nemen op de afsluitende persconferentie over de nucleaire top in Den Haag vatte premier Rutte alvast zélf maar samen hoe hij terugkeek op het evenement: „Wat we gezien hebben was Nederland op z’n best. Daar ben ik trots op.”

President Obama had iets anders gezien en ervaren. Het was „truly gezellig” geweest. Amerikaanse presidenten op reis weten hoe zij door het uitspreken van enkele woorden in de eigen taal de bevolking van het gastland voor zich kunnen winnen. Maar of het woord ‘gezellig’ op zijn plaats is om een bezoek te duiden dat in het teken stond van nucleaire vuile bommen en de crisis rond Oekraïne is de vraag.

Ruttes trots sloeg allereerst op de geoliede organisatie van de top en de activiteiten die eromheen waren georganiseerd. Maar ingenomen toonde hij zich ook met de resultaten die de 53 landen en vier internationale organisaties hadden bereikt: een reeks afspraken over nucleaire veiligheid die het gevaar moet beperken dat nucleair materiaal in verkeerde handen valt, bijvoorbeeld van terroristen.

Onvermijdelijk eisten de hoog opgelopen spanningen tussen Rusland en het Westen over Oekraïne veel aandacht van de deelnemers op. Maar dat ging niet ten koste van de uitkomst: de afspraken van het slotcommuniqué waren maandenlang door ambtenaren voorbereid en lagen al klaar toen de top begon.

Over twee jaar verder

De top in Den Haag was niet alleen de bezegeling van een lang proces, maar ook de opmaat voor een nieuwe ronde onderhandelingen die ervoor moet zorgen dat op de volgende nucleaire top, in 2016 in de Verenigde Staten, meer resultaten kunnen worden geboekt. De top in Den Haag was zo een tussenstap, in een proces dat begon toen president Obama nucleaire veiligheid in 2009 tot prioriteit maakte. Obama zelf zei gisteren dat sindsdien „een fundamentele verschuiving heeft plaatsgevonden in onze houding ten opzichte van nucleaire veiligheid”. En inderdaad is afgelopen jaren veel gedaan om gevoelig nucleair en radiologisch materiaal, dat voor een aanslag gebruikt zou kunnen worden, beter te beveiligen.

Maar de top ging alleen, net als de eerdere toppen in 2010 en 2012, over civiel nucleair materiaal – van kerncentrales, ziekenhuizen en de industrie. En dat is niet meer dan 15 procent van het totaal in de wereld. Over de rest, nucleair materiaal voor militaire toepassingen, gaan deze toppen niet. Critici hekelen die beperking. Maar de gedachte is dat stapje voor stapje concrete vooruitgang kan worden geboekt door het onderwerp, en ook het aantal deelnemende landen, niet te groot te maken. Ook zonder kernwapens erbij te betrekken, liggen nucleaire kwesties in de meeste landen politiek erg gevoelig.

Minder vrijblijvendheid

Met de aangenomen zeven pagina’s en 36 punten tellende ‘Verklaring van Den Haag’ is volgens premier Rutte „de wereld weer veiliger geworden”. Als gastheer van de tweedaagse top was hij tevens voorzitter.

De vrijblijvendheid is verminderd. Zo spraken op initiatief van de VS, Zuid-Korea en Nederland 35 landen af dat ze de bestaande richtlijnen van het Internationaal Atoomenergieagentschap zullen omzetten in verplichtende nationale wetten en regels. Twee jaar geleden wilden veel landen nog niet zo ver gaan.

Een aantal landen maakte concrete stappen bekend om de hoeveelheid aanwezig nucleair materiaal te verminderen. Zo verklaarden Italië en België dat de laatste resten hoog verrijkt uranium en plutoniumnaar de VS waren verscheept, om daar te worden verwerkt tot minder gevaarlijk materiaal. Japan kondigde eveneens aan om met hetzelfde doel honderden kilo’s nucleair materiaal naar Amerika te zenden.

In de ‘Verklaring van Den Haag’ worden de mogelijkheden van forensisch nucleair onderzoek apart genoemd als methode om gevaarlijk materiaal op te sporen. Dit is goed nieuws voor het Nederlands Forensisch Instituut, dat hiervan de afgelopen jaren één van zijn specialismen heeft gemaakt en op dit terrein internationaal aan de weg timmert.

De FMWG, een wereldwijd samenwerkingsverband van organisaties die zich inspannen de verspreiding van gevaarlijk nucleair materiaal tegen te gaan, juicht de uitkomsten toe, maar vindt nadere maatregelen noodzakelijk. Waakzaamheid blijft nodig, zegt de FMWG: „Wie antivirussoftware downloadt, kan er ook niet van uitgaan dat zijn computer voor altijd veilig is.”

Ook minitoppen

Zoals gebruikelijk bij internationale toppen was ook Den Haag podium van meerdere politieke evenementen. Zo ontmoetten de premiers van Japan en Zuid-Korea elkaar voor de eerste keer, een kleine Aziatische top in Den Haag, waarbij Obama aanwezig was, om de bekoelde verhouding tussen de twee landen te verbeteren.

Maandag was er een ingelaste G7, waar werd besloten Rusland uit de G8 te zetten vanwege de annexatie van de Krim. De nucleaire industrie greep de top aan om te pleiten voor de rol die zij bij verbetering van de nucleaire veiligheid kan spelen. Rutte onderstreepte het belang daarvan: „Regeringen en de industrie moeten samenwerken.”

    • Juurd Eijsvoogel
    • Mark Kranenburg