Truly gezellig, en echt nuttig

Gisteren eindigde de NSS-top in Den Haag // De slotverklaring beschrijft vooral kleine stapjes // Maar zo werkt diplomatie bij gevoelige kwesties

In een interactieve, groeiende tekening kon je de afgelopen dagen het ‘diplomatieke circus’ volgen op nrc.nl. Zie de volledige tekening op nrc.nl/nss Illustratie Tjarko van der pol

Nog voor president Obama gisteren het woord had kunnen nemen op de afsluitende persconferentie over de nucleaire top in Den Haag (hij noemde zijn overvolle zakenbezoek aan Nederland opmerkelijk genoeg „truly gezellig”), vatte premier Rutte alvast zélf maar samen hoe hij terugkeek op het evenement: „Wat we gezien hebben was Nederland op z’n best. Daar ben ik trots op.”

Rutte doelde daarmee allereerst op de geoliede organisatie en de activiteiten die eromheen waren georganiseerd. Maar ingenomen toonde hij zich ook met de resultaten die de 53 landen en vier internationale organisaties hadden bereikt: een reeks afspraken over nucleaire veiligheid die het gevaar moeten beperken dat nucleair materiaal in verkeerde handen valt, bijvoorbeeld van terroristen.

Onvermijdelijk eisten de hoog opgelopen spanningen tussen Rusland en het Westen over Oekraïne veel aandacht van de deelnemers op. Maar dat ging niet ten koste van de uitkomst: de afspraken van het slotcommuniqué waren maandenlang door ambtenaren voorbereid en lagen al klaar toen de top begon. Het vooruitzicht dat de wereldleiders er hun handtekening onder moesten zetten, zorgde in de laatste weken voor de nodige druk op het onderhandelingsproces.

Over twee jaar praten ze verder

De top in Den Haag was niet alleen de bezegeling van een lang proces, maar ook de opmaat voor een nieuwe ronde onderhandelingen die ervoor moet zorgen dat op de volgende nucleaire top, in 2016 in de Verenigde Staten, meer resultaten kunnen worden geboekt. De top in Den Haag was zo een tussenstap, in een proces dat begon toen president Obama nucleaire veiligheid in 2009 tot prioriteit maakte. Obama zelf zei gisteren dat sindsdien „een fundamentele verschuiving heeft plaatsgevonden in onze houding ten opzichte van nucleaire veiligheid”. En inderdaad is afgelopen jaren veel gedaan om gevoelig nucleair en radiologisch materiaal, dat voor een aanslag gebruikt zou kunnen worden, beter te beveiligen.

Maar de top ging alleen, net als de eerdere toppen in 2010 en 2012, over civiel nucleair materiaal – van kerncentrales, ziekenhuizen en de industrie. En dat is niet meer dan 15 procent van het totaal in de wereld. Over de rest, nucleair materiaal voor militaire toepassingen, gaan deze toppen niet. Critici hekelen die beperking. Maar de gedachte is dat stapje voor stapje concrete vooruitgang kan worden geboekt door het onderwerp, en ook het aantal deelnemende landen, niet te groot te maken. Ook zonder kernwapens erbij te betrekken, liggen nucleaire kwesties in de meeste landen politiek erg gevoelig.

Maar al wel strengere regels

Met de 7 pagina’s en 36 punten tellende ‘verklaring van Den Haag’ die de 58 deelnemers gistermiddag formeel aanvaardden, is volgens premier Rutte „de wereld weer veiliger geworden”. Als gastheer van de tweedaagse top was hij tevens voorzitter.

Een belangrijke stap is dat de vrijblijvendheid is verminderd. Zo spraken op initiatief van de VS, Zuid-Korea en Nederland 35 landen af dat ze de bestaande richtlijnen van het Internationaal Atoomenergieagentschap zullen omzetten in verplichtende nationale wetten en regels. Het gebruik van hoog verrijkt uranium en plutonium moet zo beperkt mogelijk blijven, staat in de verklaring. Twee jaar geleden wilden veel landen nog niet zo ver gaan.

Een aantal landen maakte concrete stappen bekend om de hoeveelheid aanwezig nucleair materiaal te verminderen. Zo verklaarden Italië en België dat de laatste resten hoogverrijkt uranium en plutonium uit die landen naar de VS waren verscheept, om daar te worden verwerkt tot minder gevaarlijk materiaal. Japan kondigde eveneens aan om met hetzelfde doel honderden kilo’s nucleair materiaal naar Amerika te zenden.

In de ‘verklaring van Den Haag’ worden de mogelijkheden van forensisch nucleair onderzoek apart genoemd als methode om gevaarlijk materiaal op te sporen. Dit is goed nieuws voor het Nederlands Forensisch Instituut, dat hiervan de afgelopen jaren één van zijn specialismen heeft gemaakt en op dit terrein internationaal aan de weg timmert.

De FMWG, een wereldwijd samenwerkingsverband van organisaties die zich inspannen tegen de verspreiding van gevaarlijk nucleair materiaal, juicht de uitkomsten toe, maar vindt nadere maatregelen nog altijd noodzakelijk. Waakzaamheid blijft nodig, zegt de FMWG: „Wie antivirussoftware downloadt, kan er ook niet van uitgaan dat zijn computer voor altijd veilig is.”

En er waren vele minitopjes

Zoals gebruikelijk bij internationale toppen was ook Den Haag podium van meerdere politieke evenementen tegelijk. Zo ontmoetten gisteren de premiers van Japan en Zuid-Korea elkaar voor de eerste keer, een kleine Aziatische top in Den Haag, waarbij Obama aanwezig was, om de bekoelde verhouding tussen de twee landen te verbeteren.

Maandag was er een ingelaste G7, waar werd besloten Rusland uit de G8 te zetten vanwege de annexatie van de Krim. De nucleaire industrie greep de top aan om te pleiten voor de rol die zij bij verbetering van de nucleaire veiligheid kan spelen. Rutte onderstreepte het belang daarvan: „Regeringen en de industrie moeten samenwerken.”