Tienduizend clicks op bestelling

Likes en volgers zijn te koop bij clickfarms. Een snelgroeiende, duistere praktijk.

Met 650 miljoen gebruikers valt het niet mee om op te vallen of beroemd te worden op het Chinese internet. Daarom schakelen ondernemingen, zangers en filmsterren, en soms ook overheden, bedrijfjes in als TuLong (de Draak op Weg) van Zhang Yi, een 31-jarige computerwetenschapper.

Officieel doet hij aan „online promotion”, maar dat is een codewoord voor een snelgroeiende duistere praktijk. TuLong.com is een zogeheten ‘clickfarm’. Het bedrijf zorgt er tegen betaling voor dat je website, Twitter- of blogaccount tienmaal, duizendmaal of tienduizend per dag wordt aangeklikt. Zhang Yi is gespecialiseerd in het manipuleren van sociale media, van bedrijfwebsites en van de persoonlijk blogs en Twitteraccounts van zijn klanten.

„Het hangt ervan af wat je wilt betalen, maar ik maak jou of je product binnen een paar weken of maanden wereldberoemd. We maken je website, wij schrijven je blogs en je tweets en zorgen ervoor dat je een heleboel volgers krijgt”, legt Zhang uit. Namaak-clicks, namaak-tweets en re tweets verkoopt hij in pakketten vanaf tienduizend per gewenste tijdeenheid voor 16 tot 50 eurocent.

Met deels zelfontwikkelde software kan hij automatisch ‘namaak-clicks’ laten maken, en als het om moeilijker te detecteren handmatige namaak-clicks gaat, zet hij jongens en meisjes in die met behulp van hun mobiele telefoons op websites, blogs en twitterpagina’s de „duim omhoog”-knop aantikken.

Wie een clickfarm associeert met een fabriekshal waarin mensen achter beeldschermen twaalf uur per dag monotoon en slaafs zitten te klikken, heeft een verkeerd beeld. Zhang en zijn kleine staf werken vanuit een luchtgekoeld kantoortje en de mensen die voor het handmatige werk zorgen, zitten thuis op de bank, in de koffieshop of, wat Zhang betreft, in de kroeg.

„Bedrijven willen dat er rondom hun product reuring ontstaat. Met honderdduizenden clicks wek je de indruk dat het product begeerd wordt. Met sterren is het wat moeilijker want dat vergt een meer persoonlijke aanpak, zeker als het om het schrijven van namaak-tweets gaat.”

Zhang, met een hippe bril zonder glazen, met verfspatten versierde spijkerbroek en kunstig gecoiffeerd haar, vertelt dat hij vorig jaar twee zangeressen beroemd heeft gemaakt. Een van hen, hij wil haar naam niet noemen, werd geselecteerd voor een optreden in het Chinese nieuwjaarstelevisiegala dat 700 miljoen kijkers trekt. „Wij denken natuurlijk dat de producent haar gekozen heeft omdat ze mooi zingt, maar wij weten ook dat hij dacht dat zij op internet al beroemd was.”

Dat Zhang haar met een stelselmatige campagne van namaak-likes en door zijn staf geschreven tweets en blogs bekend had gemaakt, wist de regisseur natuurlijk niet. Zhangs bedrijfje wordt ook regelmatig ingeschakeld door de deelnemers en hun fans van tv-programma als De Stem van China of China heeft talent en andere John de Mol-shows, waarin internetters moeten stemmen op een van de kandidaten. Of het gaat lukken zijn deelnemende cliënten naar de top te stemmen moet nog blijken.

Praat een uurtje met Zhang Yi in zijn kantoor in het havengebied van Shanghai, waar hij uitkijkt op uitgestrekte containerterminals en je neemt vanaf dat moment alle succesverhalen over tienduizenden, zo niet miljoenen volgers en pageviews niet op voorhand meer al te serieus, zeker in China niet. „Succes op sociale media is maakbaar, en het is in China legaal als je het doet onder het mom van online-promotie. De term namaak-clicks wordt namelijk geblokkeerd.”

Ook in China zijn de sociale netwerken Weibo, Youku en Taobao – de Chinese tegenhangers van Twitter, YouTube en Marktplaats – beducht voor bedrijfjes als die van Zhang Yi. „Zij gebruiken software om onze software te bestrijden, maar wij zijn hen altijd een stapje voor. En als het om zangers en filmsterren gaat, werken we handmatig om ontdekking te voorkomen, maar dat is natuurlijk wel duurder want tijdrovender.”

Taalbarrière

Op Facebook en Twitter werkt Zhang Yi’s bedrijf nog niet vanwege softwareproblemen en de taalbarrière. Hij werkt ook nog niet voor buitenlandse bedrijven. Maar is dat wel van plan, want de concurrentie met andere Chinese clickfarms die dat net als vergelijkbare bedrijven in Indonesië, India en Pakistan wel doen, is groot. Het probleem is ook dat Facebook, Twitter en YouTube in China geblokkeerd zijn en alleen met speciale vpn-software te bereiken zijn.

Over de omvang van de markt van namaak-clicks en namaak-tweets in China is niets bekend, maar als de internationale cijfers maatgevend zijn (de schattingen in Europa en de VS lopen uiteen van 40 miljoen tot 360 miljoen dollar) dan gaat het in China zeker ook om grote bedragen. Over de bedrijven die hem inschakelen wil Zhang Yi alleen vertellen dat het „meestal” om reclamebedrijven gaat die zelf zijn ingeschakeld door opdrachtgevers.

„Wij werken nooit direct met de makers van een bepaald product.” Zij willen namelijk niet direct in verband worden gebracht met Zhangs praktijken, hoewel hij de wet niet overtreedt.

Zhang geeft nog een paar tips om te achterhalen of clicks namaak of echt zijn. Als het handmatig gebeurt is dat lastig, maar automatische namaak-clicks zijn herkenbaar aan de frequentie – bijvoorbeeld tienduizend per dag – en namaak-tweets aan de frequentie van steeds terugkerende termen.

„Het wordt steeds moeilijker om echt van vals te onderscheiden, zeker met mijn software”, lacht Zhang trots terwijl hij op zijn iPhone de like-knop van een van ‘zijn’ zangeressen snel en ritmisch aanvinkt.

    • Oscar Garschagen