Stemmen geteld, zetels verdeeld. Wat nu? Vijf tips voor de collegevorming

Een verkiezingsbord in Vlijmen in de gemeente Heusden. Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

De gemeenteraadsverkiezingen zijn alweer een week achter de rug. Overal in het land drinken lokale fractievoorzitters kopjes koffie met elkaar om te kijken hoe ze een college kunnen vormen. En dat gaat in de ene stad makkelijker dan in de andere.

Zo waren ze er in Grootegast vandaag al uit…

Twitter avatar PvdAGrootegast PvdA Grootegast Ondertekening coalitieakkoord van CDA - ChristenUnie - PvdA in Grootegast. http://t.co/P50HFq4pZh

…maar is het op tal van andere plaatsen een stuk lastiger. Uit de verkiezingsuitslag blijkt bijvoorbeeld dat de gemeenteraad op veel plekken versplinterd is, met soms meer dan tien partijen die een zetel hebben. Hoe vorm je dan een college? Sarah Maria Brech, onze collega op de Haagse redactie, geeft vijf tips voor de collegevorming.

Infographic NRC / Erik van Gameren. Partijen in de raad.

(klik hier voor de hele interactieve kaart)

1. Hoe zorg je als partij dat je in het college komt?
In één zin: Wees betrouwbaar. Co van Schaik heeft in zijn leven negen collegeonderhandelingen gevoerd en stapt nu na 36 jaar als wethouder voor de PvdA in Axel, na de herindeling in Terneuzen, af. Hij zegt:

“Je moet als partij natuurlijk ten eerste groot genoeg zijn om mee te kunnen spelen in de onderhandelingen. Nog belangrijker, maar dat moet je voor de verkiezingen al geregeld hebben, is dat je geen onredelijke oppositie voert en niet op de persoon speelt. Want dan ben je ook geen aantrekkelijke coalitiepartner.”

Volgens hem moet je ervoor zorgen dat al voor de verkiezingen een stuk vertrouwen ontstaat. “Het is een beetje een stoelendans, je moet betrouwbaar overkomen.”

2. Hoe bouw je nu vertrouwen op, aangezien de andere partijen je tegenstanders waren in de verkiezingsstrijd?
Je moet weliswaar als partij aan je eigen speerpunten vasthouden, zegt Gerrie Elfrink, sinds 2002 namens de SP gemeenteraadslid in Arnhem en sinds 2010 wethouder voor wonen, stadsprojecten en sport. Toch is het volgens hem belangrijk dat je als partij eerlijk bent en ook de coalitiepartners wat gunt. “Gewoon rekening houden met elkaar. De winnaars mogen ook bescheiden zijn” aldus Elfrink.

3. Maar hoe zorg je dan dat je een goede portefeuille krijgt?
Vooraf moet je natuurlijk een goed programma maken, aldus van Schaik, een programma waar de meeste mensen punten van zichzelf in kunnen vinden – en waar jij ook punten van jezelf in vindt.

“Vervolgens moet je er echt over nadenken welke portefeuilles je wilt. Want je moet het ook zelf leuk vinden, en het moet bij je persoon passen.”

Als er voldoende vertrouwen heerst tussen de partijen, lopen de onderhandelingen volgens hem beter. Belangrijk is dat iedereen iets bijdraagt. “Politiek is geven en nemen”, zegt van Schaik. “Ook als grote partij moet je geven.”

4. Maar wat zijn de belangrijkste portefeuilles?
Van Schaik heeft altijd financiën heel belangrijk gevonden. “Je trekt touwtjes die alle partijen aangaan en overlegt met je collega’s rond de budgetten” zegt hij. Op het sociale terrein kan je volgens hem toekomstig de meeste impact maken als je verantwoordelijk bent voor het nieuwe participatiewet. “Daar kan je ervoor zorgen dat jonggehandicapten niet achteraan worden gezet.” Elfrink zijnerzijds vindt dat zorg nog belangrijker wordt. “De decentralisatie van de zorg brengt de gemeenten en zware taak bij”, zegt hij. “Het gaat om het leven van mensen die in een kwetsbare situatie zitten. Daarom is het belangrijk dat dit iemand doet die heel goed begrijpt wat het betekent.”

5. Als je nu uiteindelijk in het college zit: Hou houd je jarenlang je motivatie?
Na 36 jaar in het college moet van Schaik dit weten – en dat doet hij ook. Volgens hem heb je als wethouder altijd zo veel klusjes dat je elke vier jaar denkt: “Verdorrie, ik heb het nog niet af!” Bovendien moet je met verandernde denkbeelden van de bevolkering mee gaan en met nieuwe inzichten rekening houden, bijvoorbeeld als je eerst heel trots bent op een nieuwe een zorghuis en na afloop van enkele jaren heel trots bent op het slopen van juist dit zorghuis – omdat de zienswijze op zorg veranderd is. “Eigenlijk blijf je altijd bezig, het blijft altijd interessant”, zegt van Schaik. Hij was althans voor en na elke verkiezingen, in totaal negentien keer, opnieuw “ongelooflijk gemotiveerd”.