Soms verdwijnt de kiezer, soms zijn stembiljet

Veel stembureaus telden bij de jongste raadsverkiezingen niet dezelfde aantallen kiezers als stemmen. Hoe dat kan? „Het blijft mensenwerk.”

In Hardinxveld-Giessendam worden de stemmen herteld, afgelopen maandag. Er kwam geen andere zetelverdeling. Foto Novum

Bij de raadsverkiezingen van vorige week zijn in veel gemeenten (grote) verschillen gevonden tussen het aantal getelde stembiljetten en het aantal getelde kiezers. In Amsterdam en Rotterdam is het verschil zo groot dat het invloed kan hebben gehad op de uitslag en dus op de samenstelling van de nieuwe gemeenteraad.

De verschillen kwamen aan het licht doordat de processen-verbaal van de verkiezingen dit jaar voor het eerst een categorie ‘Verschil tussen het aantal toegelaten kiezers en het aantal getelde stemmen’ kennen.

1 Hoe groot zijn de verschillen?

In Amsterdam en Rotterdam, de grootste steden van het land, zijn de verschillen ook het grootst. De Rotterdamse stembureaus met een overschot aan stembiljetten telden er 459 meer dan ze aan stempassen binnenkregen. Bij de Rotterdamse stembureaus met een overschot aan kiezers werden 1.207 kiezers meer geteld dan er aan biljetten uit de stembussen kwamen. In Amsterdam waren die verschillen respectievelijk 658 stemmen méér en 1.820 stemmen minder. In Den Haag 146 stemmen meer en 406 minder. In Utrecht waren het al veel kleinere getallen: 30 meer en 79 minder, in Amstelveen 4 om 14.

2 Hoe kan dat?

Er zijn verschillende verklaringen mogelijk, zegt Melle Bakker, secretaris-generaal van de Kiesraad. De helderste verklaring, die ook is aangemerkt in de processen-verbaal, is dat iemand wel een stembiljet krijgt uitgereikt, maar het niet in de bus gooit. Meest voor de hand ligt dat het dan om souvenirjagers gaat, die het stembiljet willen bewaren.

Een andere verklaring is dat stemmen met volmacht niet altijd goed gaat. Bakker: „Iemand komt bij het stembureau met drie stempassen. Een van hemzelf en twee van mensen die hem een volmacht hebben gegeven. Als hij dan geen kopie van hun identiteitsbewijzen kan laten zien, mag hij geen stem uitbrengen voor die mensen. Dan zul je zien dat het stembureau drie stempassen krijgt en maar één stembiljet afgeeft.”

Voor die verklaring spreekt het feit dat het in vrijwel alle gemeenten vaker voorkomt dat er minder stemmen zijn uitgebracht dan er stempassen zijn ingeleverd. En er is ook een aanwijzing uit de praktijk. Melle Bakker van de Kiesraad zegt dat hij is gebeld door de burgemeester van Amstelveen, met het verzoek duidelijker op de stempas aan te geven dat de gevolmachtigde een kopie van het identiteitsbewijs van de stemmer moet meenemen.

3 Maar het valt toch op als iemand niet stemt?

De voorzitter van het stembureau en zijn mensen moeten dat in de gaten houden. Op piekmomenten, als er veel mensen in het stembureau zijn, is dat wellicht lastig. In Amsterdam zijn 576 stembureaus, in Rotterdam 361. Elke fout is er een te veel, zegt een woordvoerder van de gemeente Rotterdam. Maar het gaat om enkele fouten per stembureau. Of er bepaalde stembureaus negatief uitspringen, is nog niet bekend.

4 Kan de uitslag door de fouten zijn beïnvloed?

Volgens de woordvoerder van Rotterdam is die kans klein. „Dat zou alleen het geval zijn als de fouten allemaal één persoon zouden betreffen. Dat is statistisch erg onwaarschijnlijk.”

Melle Bakker van de Kiesraad vindt het ook niet zorgwekkend. „Dit riekt niet naar fraude. De verschillen zijn heel klein. En vergeet niet: dit is de eerste keer dat ernaar is gevraagd. Het is heel goed mogelijk dat de verschillen vroeger even groot waren.”

    • Sheila Kamerman
    • Bas Blokker