PVV niet isoleren, wel confronteren

Een cordon sanitaire rond de PVV komt er niet. In reacties op Wilders spelen verkiezingen mee.

Veroordelen, isoleren en negeren. Dat leek even de collectieve nieuwe strategie van al Wilders’ politieke tegenstanders. PvdA’ers zeiden geen PVV-initiatief meer te zullen steunen, 50Plus zei niet meer gezamenlijk te willen optrekken, en zelfs de VVD sloot uit met de Wilders’ partij te regeren. De term cordon sanitaire, die afgeschreven methode uit de vorige eeuw, viel weer in Den Haag. Geef Geert Wilders geen macht en geen aandacht meer en hij zal wegkwijnen, zo werd geopperd.

Maar gisteren was het Wilders zelf die een schutskring opwierp. Want een meerderheid van het parlement wil Wilders niet afschermen, maar confronteren. Alle andere partijen vroegen gisteren om een Kamerdebat met de PVV-leider over hoe hij zijn aanhangers een week geleden opjutte om „minder, minder, minder” Marokkanen te scanderen. Wilders noemde zo’n debat gisteren „een volksgericht”. Omdat hij aankondigde dat de overgebleven leden van zijn fractie zouden wegblijven, werd het debat meteen van de agenda geschrapt.

Daarmee maakte Wilders precies duidelijk waarom een écht cordon tegen hem er niet zal komen. Want als Wilders iets electoraal kan uitbuiten, dan is het dat hij ‘gedemoniseerd’ wordt. Alexander Pechtold (D66) is sterk tegen een cordon om „de slachtofferrol waar Wilders in wentelt”.

Al wordt Wilders niet volledig buiten de orde geplaatst, toch ziet Kristof Jacobs, docent politicologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, een politieke kentering. „Er is bewust besloten, door zowel politici als media: het is genoeg geweest, we laten ons niet meer voor zijn karretje spannen. De VVD laat hem niet meer onweersproken. RTL en De Telegraaf gaan tegen hem in. En de ontevredenen in zijn partij grijpen de gelegenheid aan om op te stappen.”

Een echt cordon zou waarschijnlijk averechts werken, weet Jacobs. Hij komt uit België, het enige land waar echt een formeel cordon sanitaire heeft bestaan. In 1989 tekenden alle gevestigde partijen daar een akkoord om het Vlaams Blok op alle fronten uit te sluiten. Jacobs: „Daar was echt een strategie als met de varkenspest. Als we het isoleren, zal het uitsterven.”

Meindert Fennema, emeritus hoogleraar politicologie die zowel het fenomeen cordon sanitaire als het fenomeen Wilders uitvoerig onderzocht, vindt een cordon een kwalijke methode. „Daarmee stel je dat Wilders een besmettelijke ziekte is die met wortel en tak moet worden uitgeroeid.” Toch is er wel sprake van besmetting, want in landen waar een anti-immigratiepartij opkomt, nemen bestaande rechtse partijen hun thema’s en retoriek vaak over. „Je ziet het bij de VVD, bij Sarkozy ten opzichte van Le Pen en ook in Denemarken en Oostenrijk”, zegt Kristof Jacobs.

In Oostenrijk werd een andere methode beproefd om de populistische FPÖ van Jörg Haider te neutraliseren. In 2000 sloot de christendemocratische partij een coalitie met hem. „Die redeneerde: als we ze mee het zwembad intrekken, zullen ze verdrinken, want ze kunnen niet zwemmen, oftewel regeren”, legt Jacobs uit. „Die opzet slaagde, want de FPÖ viel uiteen.”

Wilders inkapselen is ook geprobeerd, in de gedoogconstructie van Rutte I. „Maar omdat VVD en CDA hem niet dwongen ministers te leveren, kwam hij daar gemakkelijk weg”, oordeelt Fennema.

Fennema noemt het huidige tumult „schijnheilig”. Want: „Wat Wilders eerder zei over een kopvoddentaks, dat was een veel ernstiger oproep tot discriminatie. Toen liet Rutte dat gewoon passeren.” Waarom is de VVD dan toch gedraaid? Volgens Fennema „uit politiek opportunisme”. „De VVD kan nu makkelijk zeggen dat ze de PVV uitsluit, want alle andere partijen doen het al. En verontwaardiging versterkt zichzelf. Als je nu niet zegt dat Wilders walgelijk is, dan ben je het blijkbaar met hem eens.”

Jacobs ziet vooral politiek strategische tactiek bij de PvdA, die nu het hardst roept geen enkele voorstel van Wilders meer te steunen, zelfs geen moties waar de partij achter staat. „In dat geval dienen we zelf een voorstel in”, zei fractievoorzitter Diederik Samsom. Jacobs: „Mijn indruk is dat hier een wedstrijdje ontstaat tussen D66 en de PvdA over wie het felste anti-Wilders is.”

Want de nieuwe verontwaardiging staat ook in het kader van de aanstaande Europese verkiezingen. „De PvdA moet de allochtone kiezer terugwinnen”, zegt Jacobs. „Voor de VVD is het makkelijker als die verkiezingen over een botsing over Marokkanen gaan, dan over Europese kwesties”, zegt Fennema.

Maar als de PVV het goed doet bij toekomstige verkiezingen, zullen sommige partijen toch weer met hem samenwerken, denken de politicologen. „Ze weten wel dat de PVV here to stay is”, zegt Jacobs. Volgens Fennema heeft Wilders meer te vrezen van zijn medestanders dan zijn tegenstanders. „Als hij volgende verkiezingen verliest, komt dat niet door al dat roepen van anderen, maar omdat zijn partij leegloopt. Daar houden mensen niet van.”

    • Emilie van Outeren