Negeer Poetin, dat steekt hem pas écht

Als Rusland niet via diplomatieke weg de crisis rond de Oekraïne oplost, dreigen de VS en de EU met meer sancties. Maar welke zijn nou het effectiefst?

Illustratie Pepijn Barnard

De Russische president Vladimir Poetin hoorde nog niet dat Bank Rossiya op de zwarte lijst was gezet, of hij kondigde aan dat hij er een rekening ging openen. Voortaan wilde hij zijn salaris daar gestort hebben.

Ook over andere westerse strafmaatregelen tegen de Russische annexatie van de Krim maken ze in Rusland grappen. Topambtenaren op de zwarte lijst zouden niets voor Poetin betekenen: voor hen twintig anderen. Bepaalde oligarchen op de lijst zouden de annexatie niet eens steunen. En Poetin wíl juist dat rijke Russen hun geld uit Europa weghalen – zodat ze in Rusland investeren.

„De sancties zijn een lachertje”, zegt Vladislav Inozemtsev, hoogleraar economie aan de Lemonosov-staatsuniversiteit van Moskou. „Als Europa de annexatie van de Krim ongedaan wil maken, moet het anders te werk gaan.”

Dwarsboom de wederopbouw

Bijvoorbeeld door Poetins plannen voor de wederopbouw van de Krim, tot voor kort een van de armste en meest corrupte delen van Oekraïne, te dwarsbomen. Rusland zit krap bij kas. De president heeft daarom Russische geldschieters gevraagd in de regio te investeren. Als Europa en Amerika deze mensen op een zwarte lijst zetten zodra ze een cent in de Krim steken, zullen ze zich tweemaal bedenken.

Daarnaast, zegt Inozemtsev, hoeft Europa maar één ding te doen: langzaam haar afhankelijkheid van Russisch gas en olie verminderen. Dit brengt Poetin acuut in de problemen, economisch en financieel. Zonder export van gas en olie heeft hij geen geld voor alternatieve, nieuwe leidingen naar het oosten.

Rusland importeert bovendien consumptiegoederen, voedsel en medicijnen uit het Westen en betaalt die met opbrengsten uit de verkoop van gas en olie. Zonder die import wordt Rusland financieel zwaar getroffen: ruim de helft van de overheidsinkomsten komt uit importheffingen. Door haar gas- en olie-import uit Rusland te reduceren treft Europa, kortom, economische en financiële sancties tegelijk.

Laat hem lekker gaan

Het is beter, zegt Nick Witney van de denktank European Council on Foreign Relations, Poetin niet te confronteren, maar in zijn sop gaar te laten koken. Niets irriteert een president met hegemoniale ambities meer dan straal te worden genegeerd. Als de Europese Unie stopt met constant reageren op Poetin, kan zij zelf een strategie bedenken.

Tijdens de vorige Koude Oorlog stonden veel Russen achter een ideologie en achter hun leiders. Nu is dat anders. Doorsnee-Russen hebben weinig op met de Moskouse kliek rond Poetin. Nu steunen zij, verblind door de nationale media, de harde lijn tegen Oekraïne. Maar blijft dat zo, als zij zien dat Oekraïne steeds rijker wordt terwijl zij verarmen?

Hol zijn binnenlandse macht uit

„Als je Poetin wilt tergen”, zegt Inozemtsev, „moet je twee dingen doen. Eén: geld in Oekraïne pompen en het land dichtbij Europa halen, zodat het zich snel ontwikkelt. Dat maakt Russen jaloers en voedt hun verzet tegen Poetin.”

Twee: ook Rusland dichterbij Europa trekken. Inozemtsev: „Probeer afspraken te maken over vrij personenverkeer. Als Poetin hoort dat de Portugese ambassade in Peru visa mag afgeven voor vrijwel heel Europa, inclusief Rusland, haakt hij meteen af: dat is een uitholling van zijn macht. Maar het is wel wat veel Russen willen: vrij reizen in Europa, westerse spullen kopen.”

Je hoort het in Europese wandelgangen ook: hoe meer Europa als soft power haar principes trouw blijft en samenwerking en solidariteit aanbiedt, hoe meer ze de sympathie van de Russische bevolking kan winnen en Poetin kan isoleren.

In plaats van onderhandelingen te stoppen over het versoepelen van visumregels, zoals nu, zou Brussel ze kunnen versnellen – en kijken wat er gebeurt. Brussel kan honderdduizend studentenbeurzen in Europa aan jonge Russen bieden. Of zelfs het EU-lidmaatschap. De Russische president kan daar natuurlijk onmogelijk op ingaan. En dat is precies de bedoeling.

    • Caroline de Gruyter