‘Kernbommen samen blazen de planeet op’

De aanleiding

Nucleair terrorisme vormt misschien een bedreiging, maar nucleaire staten zijn veel gevaarlijker. Samen hebben ze wel 20.000 kernkoppen. Dat is genoeg om de aarde meerdere malen op te blazen.

Dat schreef Achin Vanaik, emeritus hoogleraar internationale betrekkingen, vrijdag in nrc.next. De aanleiding voor het artikel van Vanaik, ook onderzoeker bij burgerrechtenorganisatie Transnational Institute, was de nucleaire top in Den Haag.

Is Vanaiks bewering niet een beetje overdreven, vraagt lezer Victor Akkersdijk zich af. Dat alle kernbommen samen het menselijk leven op aarde kunnen vernietigen neemt hij nog wel aan, maar dat ze de planeet in kleine stukjes op kunnen blazen lijkt hem wat sterk. We checken of Vanaik gelijk heeft.

En, klopt het?

Dat er genoeg kernbommen zijn om de wereld meerdere malen op te blazen hoor je wel vaker, maar een bron erbij vinden valt niet mee. Militair historicus Christ Klep weet alleen dat een kernoorlog tot een nucleaire winter kan leiden. „Dat is wetenschappelijk aangetoond”, zegt hij. Een nucleaire winter betekent dat zonlicht de aarde moeilijk kan bereiken, door al het stof dat na meerdere kernexplosies in de atmosfeer terechtkomt. Daardoor daalt de temperatuur en zouden oogsten op grote schaal mislukken met nog eens vele miljoenen doden als gevolg. „Dan wordt het een beetje zoals in de film Dr. Strangelove, waarin mensen zich terugtrekken onder de grond om te overleven”, zegt Klep. Of de kracht van alle kernkoppen samen groot genoeg is om de aarde te doen ontploffen weet hij niet. Klep verwijst naar Sico van der Meer, nucleair deskundige van Instituut Clingendael.

Volgens Van der Meer zijn er nu zo’n 17.000 kernkoppen. Hun precieze aantal is onbekend, evenals hun kracht. De kernmachten doen daar nogal schimmig over. Zo wordt algemeen aangenomen dat Israël kernwapens heeft, maar het land heeft dat nooit toegegeven. Wel is duidelijk dat Rusland en de VS, die 95 procent van alle kernwapens bezitten, hun arsenalen flink hebben afgebouwd. Op het hoogtepunt van de Koude Oorlog waren er nog zo’n 60.000 kernwapens. De aantallen worden zo goed mogelijk bijgehouden door onderzoeksinstituut SIPRI in Zweden.

In zijn artikel schrijft Vanaik dat er nu nog zo’n 20.000 kernwapens over zijn, maar de meest recente SIPRI-cijfers spreken van ruim 17.000. Volgens Van der Meer van Clingendael kan het gebruik van een fractie daarvan al leiden tot een nucleaire winter. Hij kent wel de wetenschappelijke publicatie waar ook Klep al naar verwees. Nou ja, het blijkt te gaan om een commentaar dat enkele jaren geleden in wetenschappelijk tijdschrift Nature verscheen. Daarin betoogt de Amerikaanse onderzoeker Alan Robock dat een conflict waarin vijftig kernbommen worden ingezet al tot wereldwijde temperatuursdaling en hongersnoden zal leiden.

Het behoeft dan verder geen betoog dat het tot ontploffing brengen van alle 17.000 kernkoppen tegelijk het leven op aarde grotendeels zou kunnen verwoesten. Dat is ook hoe Vanaik het heeft bedoeld, zegt hij telefonisch vanuit India. Hij wilde overbrengen dat het met alle kernwapens samen mogelijk is het leven op aarde meerdere malen te beëindigen.

In een schriftelijke aanvulling laat Transnational Institute weten dat in het artikel ‘opblazen’ stond om te benadrukken hoe gevaarlijk het gebruik van nucleaire wapens zou zijn. Ook omdat veel van deze wapens veel zwaarder zijn dan de atoombommen die in 1945 door de VS op Hiroshima en Nagasaki werden geworpen.

Of het ook mogelijk is met de kernwapens de aarde zelf op te blazen, bijvoorbeeld als die wapens binnen de aarde tot ontploffing worden gebracht, durven Van der Meer en Vanaik niet te zeggen. Deugdelijk onderzoek hiernaar kennen ze beiden niet.

Conclusie

Diverse wetenschappers denken dat een ontploffing van alle kernwapens tegelijk het leven op aarde zou kunnen vernietigen. De kracht zou waarschijnlijk groot genoeg zijn om dat meerdere malen te kunnen doen. Emeritus hoogleraar Achin Vanaik zegt dat hij dát bedoelde, toen hij schreef dat alle kernwapens samen zwaar genoeg zijn om de aarde meerdere malen ‘op te blazen’. Of de kracht werkelijk groot genoeg zou zijn om de planeet in scherven uiteen te doen spatten is onbekend. Er lijkt geen serieus onderzoek naar deze vraag te zijn gedaan. We beoordelen Vanaiks bewering daarom als ongefundeerd.

    • Wilmer Heck