Egypte koestert IKEA, maar doe-het-zelven?

‘Mama, wat zijn die lichtpijlen op de grond?” „Dat is zodat de mensen zouden weten welke richting ze moeten uitlopen, schat.”

Vrijdagavond en je kunt over hoofden lopen in de nieuwe IKEA in een buitenwijk van Kairo. Naar de opening is reikhalzend uitgekeken sinds de aankondiging in 2010. De reusachtige winkel is een nieuwigheid; voor veel Egyptenaren een uitstekend excuus voor een uitstapje met het gezin. Een welkome afleiding ook van het slechte nieuws dat in Egypte domineert.

Het is niet de eerste IKEA-vestiging in de Arabische wereld, wel de eerste in Afrika en de eerste in een Arabisch land dat geen olierijke Golfstaat is.

„Papa, heb je dat gezien: die kast kost 7.000 pond (750 euro)!”, roept een jongetje. „Kom jongens: doorlopen”, zegt de vader.

Is IKEA in Egypte duur? Het hangt ervan af waarmee je het vergelijkt. De winkel is in elk geval veel duurder dan de gigantische openlucht-meubelboulevard hier niet ver vandaan. Maar wel net iets goedkoper dan andere meubelzaken in Egypte die zich op de hogere middenklasse richten.

In het Westen mikt IKEA op de lagere middenklasse en jonge mensen met niet al te veel geld. Daar wordt tegelijk een beetje op IKEA neergekeken. In Egypte niet. In de burgerlijke buurt Zamalek is al jaren een mini-IKEA’tje: een piepkleine boetiek waar geïmporteerde IKEA-spullen ver boven de prijs worden verkocht. Ofwel: IKEA is chique.

Maar dat chique imago is moeilijk te rijmen met het doe-het-zelf-concept. Daarom hangen in de Egyptische IKEA grote borden. Waarom moet ik zelf mijn meubelen in elkaar zetten? Omdat we anders een fabrieksarbeider hadden moeten betalen. Daarom. Waarom zou ik mijn meubelen zelf meenemen in plaats van ze thuis te laten brengen? Zo hoeft u niet de ‘gratis bezorgdienst’ te betalen die anderen in hun prijs doorberekenen. Daarom.

Logische antwoorden voor een westerling. Maar in een land waar goedkope arbeid oneindig voorradig is, en waar zelfs McDonald’s gratis aan huis komt, is het een beetje wrang dat het bedrijf zich erop beroept geen arbeiders te willen betalen. Ook omdat het publiek waarop IKEA in Egypte mikt zich dat best kan veroorloven.

„Heel veel mensen kiezen inderdaad voor de betaalde service waarbij de meubels worden thuisbezorgd en in elkaar gezet”, zegt Bassima Rizk bij de receptie. „Ze hebben het nog moeilijk met het doe-het-zelf-concept.”

Ook degenen die alleen komen kijken verwachten wel enige service. Abd el-Hares, een jonge IKEA-medewerker, staat bij een berg glazen die zo goedkoop zijn dat bijna iedereen ze kan veroorloven. Het perfecte aandenken aan een IKEA-bezoekje.

Naast de berg ligt een stapel kartonnen bekerhouders: het is de bedoeling dat de klant er eentje openvouwt en zelf vult met glazen. Keer op keer legt el-Harres het concept uit. Keer op keer blijven de klanten afwachtend staan tot hij zelf de bekerhouder vult.

El-Harres is trots op zijn nieuwe baan: hij heeft twee maanden intensieve training gekregen. Maar juist tijdens die training liep het bijna fout voor hem af. De IKEA ligt niet ver van de plek waar het proces tegen voormalig president Mohammed Morsi van de Moslimbroederschap wordt gehouden. En het uniform van IKEA is een geel T-shirt met een zwarte kraag: precies de kleuren van de aanhangers van de Moslimbroederschap.

„Op weg naar de training stuitte ik op een checkpoint van het leger. Ze wisten niet wat IKEA was en ze dachten dat ik een aanhanger van Morsi was. Uiteindelijk mocht ik door, maar alleen als ik mijn T-shirt uitdeed.”