De zwarte doos heeft een batterij, dus de tijd dringt

Wat gebeurde er met het verdwenen vliegtuig? // Alleen de zwarte doos kan dat vertellen // Die houdt het niet eeuwig uit

Wat is een zwarte doos?

Het is de bijnaam van twee instrumenten, de cockpit voice recorder (CVR) en de flight data recorder (FDR), die tegenwoordig vaak in dezelfde behuizing zitten. De CVR neemt alle conversaties in de cockpit op, tussen piloten onderling en tussen cockpit en luchtverkeersleiding. De FDR registreert continu vele ‘datastromen’, van navigatie tot gegevens van de motoren en het besturingssysteem, elk voorzien van een time stamp, een zeer precieze tijdnotering. In totaal kunnen de zwarte dozen zeker vijftien uur lang data opnemen, meer dan dan genoeg voor de hele vluchtduur van MH370, tussen vertrek in Kuala Lumpur en het waarschijnlijke einde in de Indische Oceaan, zesduizend kilometer zuidelijker.

Hebben de recorders het ongeluk overleefd?

Daar gaat iedereen nu van uit, omdat ze juist zijn ontworpen om een crash te overleven. Ze zitten in een sterke, waterdichte, brandbestendige, feloranje behuizing op de meest schokbestendige plaats van het vliegtuig. Dat is de staart, omdat de hele romp dan als het ware als kreukelzone kan fungeren.

Hoe zijn de zwarte dozen te vinden?

In theorie is dat eenvoudig. De recorders hebben een baken dat wordt geactiveerd door water. Het geeft dan elke seconde een akoestisch signaal af, met een groot bereik. Een zeediepte van vier kilometer in dat deel van de Indische Oceaan hoeft op zichzelf geen probleem te zijn, al hangt de geleiding van het geluid ook af van bepaalde lagen in het water met een andere temperatuur of zoutgehalte. Een Amerikaanse marineschip, dat naar het gebied onderweg is, gaat proberen met een onderwatermicrofoon aan een lange kabel – een towed pinging device – het signaal op te vangen en te peilen. Ook militaire onderzeeboten, met geavanceerde sensors, worden mogelijk ingezet.

Dan moet dat toch goedkomen?

Haast is wel geboden. De batterijen van de zwarte doos hebben een beperkte levensduur, zo’n dertig dagen. Daarvan is nu bijna de helft verstreken. Moderne versies kunnen wel drie maanden in water actief blijven, maar het is onwaarschijnlijk dat MH370 daarover beschikte. Gegeven het enorme oppervlak van het zoekgebied en gegeven de zeestromen die wrakstukken over grote afstanden kunnen verplaatsen, is het dus kort dag.

Bij Air France 447 duurde het toch veel langer voor ze werden gevonden?

Ja. De zwarte dozen van die Airbus, die in 2009 in de Atlantische Oceaan stortte, werden na twee jaar gevonden. Niet door het baken. Maar met onbemande onderzeebootjes die met sonar de zeebodem tussen Brazilië en Afrika afzochten en ten slotte op wrakstukken stuitten. Dat kostte twee jaar en tientallen miljoenen. Pas bij de vierde expeditie was het raak. In dat geval slaagden onderzoekers erin de gegevens van de dozen alsnog veilig te stellen. Of dat bij MH370 gebeurt, is de vraag.

En als die dozen worden gevonden?

Dan zijn ze een puzzelstuk in een groter forensisch onderzoek. De gegevens zijn niet altijd eenduidig. Dat bleek bij het Air France-ongeluk. Uit de opgenomen cockpitgeluiden bleek dat beide piloten niet wisten dat het vliegtuig op het punt stond door hun eigen handelingen uit de lucht te vallen. Die waren – zo bleek uit de data van de andere recorder – overigens weer veroorzaakt door instrumenten die elkaar tegenspraken. Zo blijken veel ongelukken het gevolg van technische complicaties in combinatie met menselijk handelen.