Captain America tegen Amerika en uit de kast

Robert Redford in een superheldenfilm? Dan moet er wel een goed doel zijn, want voor het geld doet de eminence grise van links Amerika het allang niet meer. En inderdaad: de superheld die van oudsher staat voor de vlag, traditionele waarden en moeders appeltaart, keert zich in Captain America: The Winter Soldier tegen Amerika.

Even recapituleren. In deel één, The First Avenger, werd de iele, oprechte soldaat Steve Rogers anno 1943 experimenteel tot spierkolos opgeblazen en ging hij de nazi’s te lijf. Ingevroren en in het heden ontdooid, blijkt zijn geheime dienst SHIELD nu uitgegroeid tot een surveillancemoloch, gehuisvest in een glaspiramide tegenover het Watergate-gebouw. Het logo van die dienst lijkt verdacht veel op de Duitse Rijksadelaar. Toeval?

Na een oersaai begingevecht wordt The Winter Soldier zowaar interessant, als een pastiche op de paranoïde jarenzeventigthriller over een kanker die vreet aan het hart van de macht: vertrouw niemand! Nick Fury, baas van SHIELD, wil een vloot vliegende vliegdekschepen lanceren om „proactief bedreigingen te elimineren”. Als Fury zelf doelwit blijkt, deserteren Captain America en zijn vrienden Black Widow en The Falcon en moeten alle staatsgeheimen op straat.

Captain America als hoofd van WikiLeaks is nog tot daaraan toe: Hollywood toont graag hoe publiciteit de macht op de knieën dwingt. Zo werkt onze democratie ook, hopen we. Maar The Winter Soldier haakt wel erg direct in op actuele debatten over de koers van Amerika: logisch dat Robert Redford tekende. Toch is die linkse stellingname uiteraard gewoon een kwestie van marketing. Van de superhelden van Disney’s dochter Marvel – Thor, Iron Man, The Hulk – valt Captain America in het buitenland het moeilijkst te verkopen. Dan is het sluw hem in opstand te laten komen tegen het Amerika dat de rest van de wereld verafschuwt: de hypocriete surveillancestaat die met drones wereldwijd eigen rechter speelt.

Zo’n kritische Captain America is geschikt voor Robert Redford, China en Poetins Rusland, als men in dat laatste land althans niet valt over de homo-erotische onderstroom. Want Captain America,tot dusver een amoureus nogal passieve padvinder, raakt in The Winter Soldier in vuur en vlam en tranen als zijn gehersenspoelde boezemvriend Bucky opduikt. Wanneer die twee vechten weet je: ware liefde. Disney schrikt zelf van de subtekst en laat in de slotscène Black Widow haastig zeggen dat ze voor Captain een date met een vrouw regelt. En zo valt er nog best wat te genieten in The Winter Soldier, ook als hij na een uur terugkeert naar gebaande paden: achtervolging, vuurbol en apocalyptische finale met messiasoffer en wederopstanding. De eerste kus van Captain en Bucky volgt hopelijk in deel drie.

    • Coen van Zwol