Alleen de zwarte doos kan het mysterie oplossen

De zwarte doos van MH370

De cruciale zwarte dozen bevinden zich waarschijnlijk op vier kilometer diepte.

1 Wat zijn de ‘zwarte dozen’, waar iedereen naar op zoek is?

Het is de bijnaam van twee instrumenten, de cockpit voice recorder (CVR) en de flight data recorder (FDR), die nu vaak in dezelfde behuizing zitten. De CVR neemt alle geluiden en de conversatie in de cockpit op, tussen piloten onderling en tussen piloten en luchtverkeersleiding. De FDR registreert continu vele tientallen ‘datastromen’, van navigatie tot motorgegevens en het besturingssysteem, voorzien van een time stamp, een precieze tijdnotering. De zwarte dozen kunnen zeker vijftien uur data opnemen, ruim genoeg voor de hele vluchtduur van MH370, tussen vertrek in Kuala Lumpur even na middernacht op 8 maart en het waarschijnlijke einde in de Indische Oceaan, 6.000 kilometer zuidelijker en zeker acht uur later. Ook bij niet-fatale ongelukken kunnen de zwarte dozen cruciaal zijn voor de diagnose.

2 Hebben de recorders het ongeluk doorstaan?

Daar gaat iedereen van uit, want ze zijn ontworpen een crash te doorstaan. Ze zitten in een waterdichte, brandbestendige, fel oranje behuizing op de meest schokbestendige plaats van het vliegtuig: de staart, dan is de hele romp ‘kreukelzone’.

3 Hoe zijn de zwarte dozen te vinden?

In theorie eenvoudig. De recorders hebben een baken dat geactiveerd wordt door water. Het geeft dan elke seconde een akoestisch signaal af, met een groot bereik. De zeediepte van vier kilometer in dat deel van de Indische Oceaan hoeft geen probleem te zijn. In praktijk hangt de geleiding van het geluid ook af van bepaalde lagen in het water met een andere temperatuur of zoutgehalte, die geluidssterkte en richting maskeren of vervormen. Een VS-marineschip dat onderweg is, gaat proberen met een onderwatermicrofoon aan een lange kabel – een towed pinging device – het signaal op te vangen en te peilen.

4 Hoe lang kan die speurtocht op zee duren?

Haast is geboden. De batterijen van de zwarte doos hebben een beperkte levensduur, zo’n dertig dagen. Daarvan is nu bijna de helft verstreken. Moderne versies kunnen wel drie maanden in water actief blijven, maar het is onwaarschijnlijk dat MH370 erover beschikte. Gegeven het grote oppervlak van het zoekgebied, grillige weer, én de zeestromen die wrakstukken ver kunnen verplaatsen, is het kort dag.

5 Bij Air France 447 werden ze toch veel later gevonden?

Ja. De zwarte dozen van de Airbus die in 2009 in de Atlantische Oceaan stortte, werden na twee jaar gevonden. Niet door het baken, maar met onbemande onderzeebootjes, die met sonar de zeebodem tussen Brazilië en Afrika afzochten en op wrakstukken stuitten. Dat kostte twee jaar en tientallen miljoenen. Pas bij de vierde expeditie was het raak. Onderzoekers stelden de gegevens van de dozen veilig. Lukt dat bij MH370?

6 Wat gebeurt met de zwarte dozen als ze worden gevonden?

Dan zijn ze een puzzelstuk in een groter forensisch onderzoek. Cruciaal, maar gegevens zijn niet altijd eenduidig. Dat bleek juist bij ‘Air France’. Uit de cockpitgeluiden bleek dat beide piloten niet wisten dat het vliegtuig op het punt stond door hun handelingen neer te storten. Die waren, bleek uit data van de andere recorder, veroorzaakt door instrumenten die elkaar tegenspraken. Veel ongelukken zijn gevolg van technische complicaties in combinatie met menselijk handelen.

    • Hans Steketee