Dan moet Poetin zeker ook de Baltische staten oprapen

Russen waren geen tweederangsburgers op de Krim, aldus Marc Jansen.

Poetin heeft de Krim ‘niet veroverd’, vindt adviseur van Oost-Europese bedrijven Raymond van der Kamp (NRC, 22 maart). Hoe heet het dan, als duizenden zwaarbewapende Russische soldaten (lokale ‘zelfverdedigingseenheden’, trompettert de misselijkmakende propaganda) hun Oekraïense ‘tegenstanders’ op de Krim met geweld tot overgave dwingen? Die zich uiteindelijk gewonnen moeten geven, niet eens zozeer uit zwakte, maar omdat ze niet op provocaties mogen ingaan om de Russen geen aanleiding te geven tot meer geweld.

Van der Kamp pleit voor historische gerechtigheid. Laat die er dan ook zijn voor de autochtone bevolking van de Krim-Tataren. Meer dan twee eeuwen Russische pesterij en regelrechte deportatie hebben hen gereduceerd tot een magere 15 procent van de bevolking. De Russen moeten met hen nu ‘tot een goede verstandhouding komen’, vindt hij wel, anders dreigt ‘het ontstaan van terreurgroepen’. Is het tot hem doorgedrongen dat er al één vermiste Krim-Tataar vermoord is teruggevonden, dat het hun leider niet is toegestaan naar de Krim terug te keren en dat zij zich grote zorgen maken over hun toekomst?

In de jaren negentig is een referendum over onafhankelijkheid op de Krim verijdeld door de regering in Kiev, zegt Van der Kamp. En door Moskou, moet je hieraan toevoegen, dat net verwikkeld was geraakt in een vernietigende oorlog met eigen separatisten in Tsjetsjenië. De afscheidingsbeweging op de Krim ging vervolgens in onderling gekrakeel ten onder en Moskou sloot meer dan één verdrag waarin de territoriale integriteit van Oekraïne, met inbegrip van de Krim, werd erkend.

Op de Krim zou onvrede zijn geweest over de ‘rigide Oekraïnisering’. Inderdaad, Oekraïens was tot de annexatie de officiële staatstaal, maar de Russen (goed de helft van de bevolking) en hun taal werd geen strobreed in de weg gelegd. Dat ze tweederangsburgers waren is een fabeltje. Het was ook niet de nieuwe regering in Kiev die een besluit van ex-president Janoekovitsj om Russisch tot ‘tweede officiële taal’ te maken, heeft teruggedraaid. Dat deed het parlement, waarin de aanhangers van Janoekovitsj die de wet eerder zelf in sneltreinvaart hadden aangenomen, een meerderheid hadden. Nadat ze Janoekovitsj hadden laten vallen, trokken ze hun eigen wet weer in. President ad interim Toertsjinov sprak daar vervolgens een veto over uit. Na de annexatie is trouwens juist het Oekraïens op de Krim in de verdrukking geraakt, terwijl circa een kwart van de bevolking er Oekraïens is.

Is Oekraïne ‘tot op het bot verdeeld’ in een Oekraïens en een Russisch deel? Zeker, er zijn forse tegenstellingen, tussen Oekraïenstalige en Russischtalige Oekraïners overigens. Is dat reden om het land, waarvan de auteur zich afvraagt of het die naam wel verdient, dan maar te ontleden? ‘Nu daar de onrust toeneemt, vermoedelijk met Russische steun, ligt ook dat gebied straks voor het oprapen’, zegt hij over het oosten van Oekraïne. Niet met Russische steun, maar georkestreerd door Rusland! Een serieuze afscheidingsbeweging is hier nooit geweest, zelfs autonomie ging de meeste inwoners te ver.

Is het Van der Kamp bekend dat er buiten Rusland meer gebieden zijn met Russische minderheden? De Baltische landen, Moldova, niet te vergeten Ruslands huidige bondgenoten Wit-Rusland en Kazachstan? Als ook daar de onrust, ‘vermoedelijk met Russische steun’, toeneemt, moet Rusland die gebieden dan ook maar ‘oprapen’? Russische minderheden zijn trouwens niet eens nodig, zoals Ruslands oorlog tegen Georgië in 2008 heeft laten zien.

Van der Kamp kent de ‘Parel van de Zwarte Zee’, zegt hij. Toen ik de Krim een paar maanden geleden bezocht, was het goed toeven in dit aangename, ontspannen oord. Nu, na de door de auteur zo toegejuichte annexatie, is het schiereiland veranderd in een akelige geweldsregio. Met dank aan Poetin.

    • Marc Jansen