Bewogen pionier van sierlijke constructies

Shigeru Ban heeft de Pritzker Prijs, de ‘Nobelprijs voor architectuur’, gewonnen. De Japanner maakt ecologische architectuur, onder meer van herbruikbaar karton.

Japans Paviljoen (2000), Wereldtentoonstelling in Hannover. Foto’s AP, Hiroyuki Hirai

De Japanse architect Shigeru Ban heeft de Pritzker Prijs 2014 gewonnen. Met de toekenning van de prijs aan de in Tokio geboren Shigeru Ban (1957) heeft de jury van de zelf benoemde ‘Nobelprijs voor architectuur’ dit jaar gekozen voor een onvervalst geëngageerde architect. Ban werd twintig jaar geleden bekend als de ontwerper van kartonnen huizen voor de slachtoffers van de aardbeving in het Japanse Kobe. In 1995 richtte hij het Voluntary Architects’ Network op, dat actief was bij rampen in Turkije, India, China en Haïti. Vorig jaar bouwde Shigeru Ban een kerk van karton in Christchurch, de stad op het Zuidereiland van Nieuw-Zeeland waarvan in 2011 een aardbeving het centrum verwoestte.

Met zijn gebruik van recyclebaar karton is Shigeru Ban een pionier van ‘ecologische architectuur’. Die past hij niet alleen toe in tijdelijke architectuur in rampgebieden, maar ook in bijvoorbeeld het Japanse paviljoen op de Wereldtentoonstelling in Hannover in 2000. Het geraamte van het paviljoen bestond uit kartonnen kokers die later konden worden hergebruikt.

In Nederland bouwde Shigeru Ban samen met het architectenbureau Octatube in 2002 een theater in de vorm van een koepel van kartonnen kokers die was geïnspireerd op de beroemde koepels van de Amerikaan Richard Buckminster Fuller. Eerst stond de Paperdome in de Amsterdamse vinexwijk IJburg, vervolgens in Leidsche Rijn en nu ligt hij als eigendom van het Amsterdamse stadsdeel Noord in de opslag. Bureau Octatube heeft Bans constructie met kartonnen buizen in verschillende andere gebouwen toegepast.

Naast tijdelijke architectuur in rampgebieden ontwerpt Shigeru Ban ook ‘gewone’ en zelfs luxe architectuur. In 1995 baarde hij opzien met zijn Curtain Wall House in Tokio, een stralend wit huis met gordijnen als buitenwanden. In Metz bouwde hij de in 2010 geopende dependance van het Centre Pompidou. Zijn museum bestaat uit verschillende delen onder een groot golvend dak met een houten constructie. Voor een rijke Chinese opdrachtgever bouwde Shigeru Ban twee luxueuze villa’s op een privé-eiland.

Shigeru Ban is na vorig jaar Toyo Ito de zevende Japanse architect die de Pritzker wint. Rem Koolhaas is de enige Nederlandse architect die de prijs won, in 2000.

Aan de prijs, die in 1979 voor het eerst werd uitgereikt door de Amerikaanse Pritzker Foundation, is een geldbedrag van 100.000 dollar verbonden. Op 13 juni wordt de prijs uitgereikt in het Rijksmuseum, omdat de organisatie steeds een locatie kiest die cultureel de aandacht trekt.

    • Bernard Hulsman