Bescheiden stap naar dialoog

Een bijeenkomst van de G7 overschaduwde gisteren de nucleaire top. Het Westen keurde de annexatie van de Krim scherp af. De Russen leken een eerste stap te zetten naar deëscalatie.

De leiders van G7, de grote industrielanden, spraken gisteren in het Catshuis over de Russische annexatie van de Krim. Foto AFP

Terwijl het Westen gisteren in Den Haag een nieuwe stap zette om Rusland te isoleren, deed Moskou een poging de hoog opgelopen spanningen enigszins te sussen. Voor het eerst sinds de Russische inval in de Krim ruim drie weken geleden, stemde minister van Buitenlandse Zaken Lavrov in met een gesprek met zijn Oekraïense collega. Dat gesprek vond meteen plaats in de marge van de nucleaire top in Den Haag.

De leiders van de G7, de groep van grote industrielanden, straften Rusland voor de annexatie van de Krim door het land uit de G8 te zetten. Obama, Merkel en de andere G7-leiders besloten op hun ingelaste bijeenkomst in het Catshuis dat ze in juni opnieuw zonder Rusland bijeenkomen, dan in Brussel. Daarmee is de G8-top in Sotsji, waarvoor Rusland allang voorbereidingen treft, van de baan.

De gespannen toestand in en rond de Oekraïne overschaduwde gisteren het programma van de nucleaire top, waarvoor afgevaardigden van 53 landen naar Den Haag waren gekomen. Vandaag wordt de top afgerond met een gezamenlijke verklaring.

Het Kremlin noemt de nieuwe Oekraïense regering onwettig, en had daarom tot gisteren geweigerd hoge functionarissen uit Kiev te ontmoeten – alleen hadden de twee ministers van Defensie een telefoongesprek gevoerd. Maar in Den Haag bleek Lavrov bereid in een zaaltje aan tafel te gaan zitten met zijn Oekraïense ambtgenoot Desjtsjitsja. Over de inhoud van de bespreking is weinig bekend gemaakt, maar sinds de bezetting en annexatie van de Krim zijn er tal van praktische problemen die om afspraken tussen de twee landen vragen.

Twee uur lang was de G7 gisteren bijeen aan een kleine ronde tafel in de ambtswoning van premier Rutte. De leiders van de VS, Canada, Japan, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk. Frankrijk en Italië, plus de voorzitters van de Europese Commissie en de Europese Raad, spraken in een slotverklaring hun steun uit voor de territoriale integriteit en onafhankelijkheid van Oekraïne. Ze veroordeelden krachtig de Russische annexatie van de Krim, die ze niet erkennen, net zo min als het referendum op het schiereiland dat daar aan vooraf ging. En pas als „Rusland zijn koers verandert” zullen de zeven weer met Rusland bijeenkomen in G8-verband.

Al voor de G7 dit bekend maakte in ‘De Verklaring van Den Haag’, sprak minister Lavrov laconiek over de strafmaatregel. „Rusland klampt zich niet vast aan het model van de G8. Het is geen formele club. Niemand schrijft lidmaatschapskaarten uit, niemand kan een ander land eruit gooien. Maar als onze westerse partners vinden dat het model van de G8 zijn beste tijd gehad heeft, nou ja, dan is dat zo.” Lavrov wees erop dat er tal van andere internationale fora zijn, zoals de G20 (waarin ook landen als China, India en Brazilië zitten), die het belang van de G8 de afgelopen jaren minder groot hebben gemaakt.

Hij zei „geen grote schade” te zien als de G8 niet meer bijeenkomt. „Misschien kunnen we, bij wijze van experiment, anderhalf jaar afwachten en kijken hoe het leven zonder is.”

Maar het Kremlin wekte vanochtend toch de indruk de deur naar de G8 graag open te houden. Dmitri Peskov, woordvoerder van president Poetin, zei tegen het Russische persbureau Interfaks: Rusland „blijft bereid en geïnteresseerd tot voortgezette contacten op alle niveaus, inclusief het hoogste. Wij hebben altijd opgetreden voor een consequente ontwikkeling van relaties op alle terreinen met onze partners in Oost en West.” Rusland is sinds 1998 lid van de groep grote industrielanden, die vanaf toen de G8 heet.

Als minister van Buitenlandse Zaken heeft Lavrov minder politiek gewicht dan de directe entourage van president Poetin. Of zijn opening naar zijn Oekraïense collega, en daarmee naar het nieuwe bewind in Kiev, ook door het Kremlin zal worden overgenomen is daarom nog onzeker. Maar de uitspraak die Peskov vanochtend deed wijst ook op diplomatieke deëscalatie.

En er waren meer signalen dat op het diplomatieke vlak aan beide zijden geprobeerd wordt de spanning te verminderen. De Britse minister van Buitenlandse Zaken Hague bijvoorbeeld zei gisteren niet langer dat Rusland nieuwe sancties alleen nog kan ontlopen als het deëscaleert. Nu was het al voldoende als Rusland niet escaleert – een subtiel verschil, dat in de diplomatie echter niet zonder betekenis is.

Zelfs in de verklaring van de G7 klonk behalve afkeuring van Rusland ook duidelijk de wens tot dialoog door. De Russische steun voor een waarnemersmissie in Oekraïne wordt door de G7 geprezen als „een stap in de goede richting”. De eerste 50 (van 100) waarnemers van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) zijn gisteren in Oekraïne aangekomen. Na aanvankelijk verzet stemde Rusland, dat lid is van de OVSE, vorige week in met de missie. Alleen zullen de waarnemers niet op de Krim worden toegelaten.