Wilders houdt al jaren rekening met afvalligen PVV

Valt de PVV verder uit elkaar? Wilders zal ook dan zijn politiek van verbaal kunst- en vliegwerk niet veranderen.

„Ik heb geen enkele spijt van mijn opmerkingen”, zei PVV-leider Geert Wilders zaterdag op een inderhaast belegde persconferentie. Foto Novum

Vrijdag was er het tumult van de ene partijverlater na de andere, zaterdag sprak Wilders zelf, zondag bleef het stil: het eerstvolgende spannende moment voor de PVV is vandaag in de vooravond.

Dan komt de Almeerse PVV-raadsfractie op een geheime locatie bijeen. De beslissing die daar valt heeft vermoedelijk een hoge symbolische waarde: is de partij van Wilders in staat onderlinge onenigheid te accepteren zonder verder uit elkaar te vallen?

Op het spel staat vanavond of die raadsfractie, de grootste die de PVV heeft, consequenties verbindt aan de uitlatingen van partijleider Wilders zaterdag, toen deze in Den Haag onderstreepte dat hij geen woord van zijn Marokkanenuitspraken terugneemt.

Dit nadat de Almeerse raadsfractie vrijdagavond een verklaring uitbracht waarin acht van de negen leden, samen met de meeste Statenleden van Flevoland, „nadrukkelijk afstand nemen van de handelwijze van de heer Wilders”, en de „gevolgen daarvan onderkennen en accepteren”.

Die verklaring versterkte het beeld van een ernstige interne crisis, omdat ze kwam bovenop het plotselinge vertrek van de vooraanstaande Kamerleden Roland van Vliet en Joram van Klaveren en Europees delegatieleider Laurence Stassen. Vanmorgen stapte het Utrechtse Statenlid Henk Scherer op, meldde RTV Utrecht.

Uitlatingen van PVV-politici uit de gemeente Den Haag en verschillende provincies versterkten intussen de wetenschap dat Wilders de greep op zijn partij kwijt is. Iets wat vrijdag in zijn naaste omgeving overigens gewoon werd bevestigd.

Europese lijst onthoofd

Hoe dit verder gaat, is ook een raadsel voor Haagse PVV-politici die loyaal aan Wilders blijven. Talrijke dilemma’s doemen op. Morgen komen de Tweede en Eerste Kamerfractie bij elkaar. Ook in die twee gremia is er kritiek op Wilders, al bestaat de indruk dat een ruime meerderheid hem niet zal afvallen.

Daarnaast moet Wilders zijn Europese kandidatenlijst naar buiten brengen. Dit zou aanvankelijk dit weekeinde zijn gebeurd. Maar het plotselinge vertrek van Europees delegatieleider Stassen gooide roet in het eten. Stassen, die zei dat ook zij is vertrokken wegens Wilders’ Marokkanenuitspraak, meldde deze krant zaterdagochtend per sms dat zij „als lijsttrekker voor de PVV de EU verkiezingen [zou] ingaan”. Wilders’ Europese lijst is kortom ook nog eens onthoofd.

Intussen proberen de andere partijen in de Kamer nadrukkelijk de crisis in de PVV te gebruiken om Wilders voor eens en voor altijd als een geradicaliseerde ruziemaker neer te zetten. Vermoedelijk morgen debatteert de Kamer over Wilders’ uitlatingen van vorige week.

Vooral de opstelling van de VVD is hier opmerkelijk. Fractieleider Halbe Zijlstra was na Wilders’ persconferentie van zaterdag ogenblikkelijk beschikbaar om te verklaren dat zijn partij met deze Wilders nooit meer samen wenst te werken. Uit strategische overwegingen hield de VVD tot vorige week vol dat de partij in theorie nog bereid was een coalitie met de PVV te vormen.

Met dit alles in het vooruitzicht is het voor Wilders daarom cruciaal hoe de vergadering van de Almeerse fractie vanavond verloopt. Het ongenoegen in die fractie over Wilders is groot, ook omdat hij de PVV er een kans mee heeft ontnomen deel te worden van het Almeerse college.

Gelijktijdig is fractievoorzitter Toon van Dijk erop uit, zeggen bronnen in de fractie, te beletten dat de Almeerse PVV uit de partij stapt. Hij hoopt de zaak te sussen door een autonome positie voor de Almeerse PVV vast te leggen, iets waarmee Wilders zou instemmen: een agreement to disagree.

Probleem is alleen dat er ook fractieleden zijn die dit niet genoeg vinden. Allerlei kleine persoonlijke pikanterieën spelen ook een rol. Eén Almeers raadslid heeft een relatie met een eerder uitgetreden PVV-Kamerlid. En de vrijdag opgestapte Joram van Klaveren, zelf afkomstig uit Almere, woonde vrijdag een deel van de Almeerse fractievergadering bij: allemaal tekenen die Almeerse PVV’ers in het weekeinde deden vrezen dat de raads- en Statenfractie in tweeën zullen breken. Precies het scenario dat Wilders op dit moment het slechtste zou uitkomen.

Intussen komt er uit het land – en uit de Kamerfracties – ook veel steun voor Wilders. De provinciale afdelingen uit Groningen, Limburg en Zeeland gaven dit weekeinde verklaringen van die strekking uit.

„Er is zoveel aandacht voor de afvallers”, zei het Zeeuwse Staten- en Eerste Kamerlid Peter van Dijk zondag, „dat de media vergeten dat 98 procent van de PVV-politici gewoon achter Geert blijft staan”.

Ook het Kamerlid Harm Beertema, een van de meer gematigde parlementariërs, sprak zondag op Twitter zijn onvoorwaardelijke steun aan Wilders uit. Hetzelfde deed zaterdag de Limburger Dion Graus al.

Alternatieve kandidatenlijst

Wilders zelf gaf zaterdag intussen openlijk toe dat hij niet weet of er in zijn fractie meer afvalligen huizen. Feit is dat hij hiermee al jaren rekening houdt.

Een van de meest pikante hoofdstukken uit de recente PVV-geschiedenis is, zo bevestigen medewerkers en toenmalige leden van de partijleiding, dat Wilders al in 2012 een alternatieve kandidatenlijst voor de Kamerverkiezingen liet opstellen – uit angst dat sommige kandidaten op een laat moment uit de PVV zouden stappen.

Het ging zover dat zijn vertrouwelingen, degenen met wie hij zeker doorwilde, tweemaal hun handtekening voor hun kandidatuur moesten geven, zodat Wilders onder alle omstandigheden een alternatieve kandidatenlijst achter de hand had. Deze geschiedenis leerde hun dat de partijleider zelfs sommige van zijn meest naaste collega’s in de praktijk niet vertrouwde.

Deze hele partijcrisis, benadrukken zij, is voor Wilders daarom ook maar van beperkte waarde. Hij heeft het altijd eerder als handicap dan als voordeel gezien dat hij andere personen onder PVV-vlag een openbare functie moest toestaan. Voor hem draait politiek en de PVV om hemzelf. En alleen om hemzelf.

Dus partijverlaters – of ze nu Van Vliet, Van Klaveren, Stassen of anders heten: Wilders is hen vergeten zodra ze weg zijn. Het verandert zijn politiek niet. Het verandert zijn voornaamste kwaliteit niet: het debat met verbaal kunst- en vliegwerk naar zijn hand zetten. Dat ze het beeld van hem als ruziemaker versterken, neemt hij desnoods op de koop toe.