Veel gevoel voor effect

Lezen // Debuutroman Anne van den Dool Achterland Querido, 270 blz. € 18,99 3

Meteen in de openingszin zie je de literaire blik van schrijfster Anne van den Dool (1993), in haar debuutroman Achterland. Ze voelt ‘het rubber van haar zolen versmelten met de grond’. En dan niet omdat ze op het kokende asfalt van Death Valley staat: dit gebeurt in de supermarkt. Het komt door de plotse ontmoeting met haar moeder, die ze al maanden heeft vermeden. ‘Een schok van herkenning’, luidt de tweede zin – ‘het gevoel dat er nog een tree komt die er niet is.’

Achterland barst van de beeldspraak, van de vergelijkingen die een alledaagse situatie glans geven. Van den Dool tekent én kleurt het leven van de 20-jarige Emma. De vraag wat er is voorgevallen met haar moeder en hoe dat zich na de ontmoeting gaat ontwikkelen, brengt spanning in het verhaal en Van den Dool neemt de tijd om de antwoorden gedetailleerd uit te tekenen. Ze brengt daarvoor een arsenaal aan retorische technieken in stelling: drieslagen, herhalingen, metaforen, overdrijvingen – ze heeft onmiskenbaar gevoel voor effect.

Dat leest vaak lekker, heel wat beelden zijn mooi treffend (‘Soms trok haar mond zich even samen tot een zenuwachtige rimpeling, als de plooiing in een damasten tafelkleed’). Maar het gaat te vaak fout: dan wordt de stijl pathetisch of overdreven. ‘De sterrenhemel was als een zonnescherm met piepkleine gaatjes erin, waar het zonlicht doorheen druppelde’ – goed begin, maar met dat ‘druppelende’ zonlicht wordt het net too much.

De kern van het moeder-dochterprobleem is dat Emma zich gekooid voelt door de perfectionistische verwachtingen van haar moeder, op het neurotische af. Dat wordt in het verhaal ook op het neurotische af uitgewerkt. De furieuze reactie van de moeder als Emma een spontaan feestje organiseert, is bijna slapstick. Dat zou niet erg zijn als we de scène niet serieus hoefden te nemen – maar nu wordt Emma’s probleem er ongeloofwaardig van. Er hadden hier flink wat darlings gekilld moeten worden. Van den Dool krijgt toch het voordeel van de twijfel: hier zou een Esther Gerritsen of Saskia de Coster in kunnen zitten.

    • Thomas de Veen