Strijd om tv-gegevens nadert einde

Morgen bepaalt de rechter of De Telegraaf een gids mag hebben. De omroepen, die het alleenrecht hebben, houden dit al jaren tegen. Maar waar vechten ze nog voor?.

Mag De Telegraaf vanaf morgen een eigen tv-gids uitgeven? Tot twee keer toe wisten de omroepen dat via de rechter te verhinderen. De omroepen hebben namelijk het monopolie op tv-gidsen. Morgen doet de Amsterdamse rechter uitspraak in hoger beroep, in een kort geding dat de omroepen tegen De Telegraaf hadden aangespannen. Goede kans dat dit de doodsteek wordt in een jarenlange strijd.

De gidsen zijn belangrijk voor de omroepen. Ze vormen verreweg de grootste bron van eigen inkomsten. Jaarlijks verkopen ze twee miljoen gidsen, met een opbrengst van 15 miljoen euro. Belangrijker is dat ze met een gids leden kunt ronselen – officieel is een abonnement losgekoppeld van het lidmaatschap, maar in praktijk gaan ze nog vaak samen. En, hoewel het belang wordt ingedamd, het aantal leden is nog altijd de bestaansgrond van de publieke omroepen.

Het alleenrecht op gidsen van de omroepen werd altijd stevig verdedigd door de politiek. De programmagegevens worden door de Mediawet en de Auteurswet beschermd, zodat andere partijen ze niet mogen overnemen. Ze vallen onder het geschriftenrecht, bedoeld ter voorkoming van het ongevraagd overtikken van telefoonboeken, spoorboekjes en andere niet-creatieve teksten. Jurist Jens van den Brink, gespecialiseerd in mediarecht en advocaat voor De Telegraaf in deze zaak, noemt het ‘pseudo-auteursrecht’ of ‘auteursrecht light.’

De strijd tegen het monopolie op de gidsen is een al decennialang slepende zaak; juristen hebben al vaak het einde voorspeld. Eén van hen, Bernt Hugenholtz, hoogleraar Informatierecht aan de UvA, zei negentien jaar geleden in Trouw: „Natúúrlijk komt het einde er aan. Maar het is net als een treinreis. U nadert over enkele ogenblikken station Amsterdam. Dat roept de conducteur al vanaf het vertrek.” En onlangs schreef hij in de bundel 25 jaar Mediaforum, een blik vooruit via de achteruitkijkspiegel: „The monster refuses to die.”

In 2012 leek het einde van de gidsenbescherming in zicht. Het Europese Hof bepaalde in het Dataco-arrest dat databanken niet beschermd worden door het geschriftenrecht. Dat zou ook voor de Nederlandse programmagegevens gelden. Nederland is überhaupt het enige land waar de omroepen op hun gidsen zitten. Andere Europese omroepen geven hun programmagegevens gewoon weg. Niet lang na het Dataco-arrest kwam de Tweede Kamer met een nieuw amendement op de Mediawet, dat omroepen verplicht om programmagegevens te verstrekken aan wie dat wil. Daar moet echter wel voor betaald worden: 1,95 cent per gedrukte gids. Frank Volmer, uitgever-directeur van De Telegraaf rekende voor dat dit de krant één miljoen euro per jaar zou kosten. Te duur. Op die voorwaarde bleek er ook bij andere uitgevers geen animo voor een nieuwe tv-gids. De prijsdrempel hield het monopolie in stand.

Op 2 juni 2012 kwam De Telegraaf toch met een eigen gids, zonder voor de gegevens te betalen. Onmiddellijk stapten de omroepen naar de rechter, die de gids na een kort geding op 13 juni verbood. Sindsdien zijn er echter twee dingen gebeurd, die het waarschijnlijk maken dat de rechter morgen in hoger beroep wèl De Telegraaf in het gelijk stelt. Op 17 januari bepaalde ook de Hoge Raad, in een zaak van Ryan Air tegen website PR Aviation, dat geschriftenbescherming niet geldt voor databanken. Ondertussen is de politiek verder opgeschoven. Een wetsvoorstel ter afschaffing van de geschriftenbescherming ligt bij de Tweede Kamer.

Betekent dit dat er zaterdag weer een tv-gids in De Telegraaf zit? Niet meteen, zegt directeur-uitgever Frank Volmer: „Uit lezersonderzoek blijkt dat de lezers heel graag een tv-gids willen. Maar we willen eerst onderzoek of het straks ècht helemaal juridisch goed zit.” Volmer ziet nog obstakels. In antwoord op Kamervragen, schreef Dekker vorige week maandag: „De geschriftenbescherming en de mediawettelijke regeling over programmagegevens zijn twee zaken die los van elkaar staan. Hoe de uitspraak in deze zaak ook zal luiden, het vervallen van auteursrechtelijke bescherming verplicht de omroepen nog niet om de programmagegevens actief beschikbaar te stellen.” De omroepen hoeven de gegevens straks nog steeds niet gratis weg te geven. Dekker zegt dat bij een gunstige uitspraak andere partijen voortaan wel een gids mogen maken, zonder aan de omroepen te betalen, mits de gegevens door ‘vrije nieuwsgaring’ zijn verkregen. Dan maakt hij echter toch een voorbehoud: „Tenzij de programmagegevens alsnog auteursrechtelijk worden beschermd of overname daarvan op zichzelf een onrechtmatige daad op grond van het Burgerlijk Wetboek zou betreffen.” Dat geeft de omroepen nog wat hoop.

Volmer heeft nog een twijfel over de nieuwe gids: „Wij moeten bekijken of het nog wel rendabel is. Of de zaterdagoplage er van stijgt, of in ieder geval niet verder naar beneden zakt. Want de vraag naar tv-gidsen is flink afgenomen. Dat is wel zuur voor ons: het wettelijk kader komt op een moment dat het momentum voorbij is.”

Tv-gidsen zijn inderdaad minder relevant geworden. Wie digitale tv heeft, kan de programmagegevens gewoon op zijn tv-scherm krijgen (zie kader). De gezamenlijke oplage van de bladen van de publieke omroep zakte van 2005 tot 2013 van 3,1 miljoen naar 2 miljoen exemplaren. Veronica Magazine, verreweg de grootste, zakte van 1,1 miljoen naar 578.000 exemplaren.

Hoewel hij het einde van de zaak eerder fout voorspelde, doet Hugenholtz in zijn artikel in 25 jaar Mediaforum toch weer een voorspelling: „Op de dag dat het monster eindelijk zijn laatste adem uitblaast, is er op de markt voor programmagidsen geen droog brood meer te verdienen.”