Sancties: niet te hard, niet te zacht

Het is de leiders van de Europese Unie vorige week gelukt om de eenheid te bewaren bij het instellen van nieuwe sancties tegen Rusland. Ondanks hun sterk uiteenlopende belangen werden ze het donderdag eens over strafmaatregelen tegen twaalf nieuwe functionarissen en mensen in de directe omgeving van president Poetin. Daarmee zijn nu in totaal 33 Russen reisbeperkingen opgelegd, terwijl buitenlandse bezittingen van hen zijn bevroren.

Het is belangrijk dat de EU zich niet uiteen laat spelen en samen blijft optrekken in haar reactie op de Russische annexatie van de Krim. Tot nu toe lukt dat. Ook zijn de maatregelen duidelijk afgestemd met de Verenigde Staten, wat de kans vergroot dat ze effectief zijn. Zowel in Europa als in Amerika gaat het om een tweede fase in een reeks sancties, die stapsgewijs aangescherpt kunnen worden. Dat kan gebeuren als Rusland kiest voor verdere escalatie van de crisis in Oekraïne, bijvoorbeeld door na de Krim ook het oosten van het land binnen te vallen.

Nederland heeft (nog) niet besloten een handelsmissie van minister Kamp (VVD, Economische Zaken) af te blazen. Dat zou ook niet op eigen houtje moeten gebeuren, maar in het kader van gezamenlijke Europese handelssancties.

De Amerikaanse sancties hebben meteen tegenmaatregelen van Moskou uitgelokt tegen leden van het Congres. Het is te verwachten dat Moskou de bal ook naar Europa terugkaatst, met sancties tegen Europese functionarissen of politici. Het lijkt op een diplomatiek pingpongspel, dat verloopt zoals dat ook gaat met uitzettingen over en weer van diplomaten die van spionage worden verdacht.

Maar dat wil niet zeggen dat het louter rituele handelingen zijn. Deze sancties steken nogal bleek af bij de geharnaste taal waarmee het Westen Rusland veroordeelt. Maar ze zijn al wat scherper dan de vorige. Ze kunnen figuren uit de entourage van Poetin werkelijk last bezorgen. En ze tonen dat het Westen in staat is één lijn te trekken.

Niemand in Brussel of Washington koestert de illusie dat deze strafmaatregelen Rusland ertoe zullen bewegen de Krim weer op te geven. Deze sancties moeten voorkomen dat Rusland in Oekraïne een volgende stap zet en zijn interventie uitbreidt. Vermoedelijk zijn ook deze aangescherpte sancties daarvoor ontoereikend. Maar het dreigement van een nieuwe aanscherping is geloofwaardig: zowel de EU als Amerika treft voorbereidingen voor maatregelen die schade zullen toebrengen aan de Russische economie.

Tegelijk blijft het westerse beleid gericht op deëscalatie: de sancties zijn één instrument, maar het dilemma is dat die diplomatiek overleg ook weer niet in de weg moeten staan.