opinie

    • Floor Rusman

Opgerekte grenzen

Het is een bekende truc in de wereld van het afdingen: wil je iets hebben, noem dan een onredelijk laag bedrag. De verkoper zal hier zo van schrikken dat hij uiteindelijk akkoord zal gaan met een bedrag dat weliswaar wat hoger is, maar voor jou nog steeds gunstig.

Dit mechanisme bestaat niet alleen in transacties, maar in al onze interacties. Grenzen zijn oprekbaar. Wie wordt geconfronteerd met iets extreems, zal met een milde variant hiervan instemmen, ook al gaat die nog steeds ver. Ik moest hieraan denken toen ik woensdag naar Wilders keek. Hij had het tegen zijn achterban over ‘Marokkanen’, en naderhand tegen journalisten over ‘criminele Marokkanen’ die het land uitmoesten. Politici en opiniemakers protesteerden door te zeggen dat hij eerst toch echt ‘Marokkanen’ had gezegd.

Alsof het niet extreem genoeg is dat Wilders Nederlandse staatsburgers, die in veel gevallen hier zijn geboren, hun paspoort wil ontnemen (iets wat voor de wet niet eens kan). Waarom vinden we dat dan wel een acceptabele uitspraak? Omdat Wilders die al jaren doet. We hebben de frase ‘zet criminele Marokkanen uit’ zo vaak gehoord, dat we hem normaal zijn gaan vinden.

Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor het boerkaverbod. Als een politicus maar lang genoeg roept dat hoofddoekjes moeten worden verboden, wordt een boerkaverbod ineens een schappelijke maatregel.

Wilders heeft het slim aangepakt. Hij weet zelf ook wel dat de krankzinnige voorstellen die hij doet (de ‘kopvoddentaks’, het Polenmeldpunt, het verbieden van de Koran) nooit beleid gaan worden. Maar ze zijn ook niet bedoeld als serieuze oplossingen; ze zijn bedoeld om ons referentiekader te veranderen. Wilders rekt de grenzen van het acceptabele op, en daarbinnen wordt van alles mogelijk wat we eerder niet hadden aanvaard.

Terwijl Wilders het ene na het andere stuk rood vlees de arena in slingerde, werden intussen rustig de ideeën van de ‘mildere’ Pim Fortuyn in de praktijk gebracht. In De puinhopen van acht jaar Paars bepleitte Fortuyn restricties op gezinshereniging, het tegengaan van zwarte scholen, geen bijstandsuitkering voor wie geen Nederlands spreekt, en het opsluiten van uitgeprocedeerde asielzoekers. Deze aanbevelingen zijn nu beleid, en op de laatste na worden ze breed geaccepteerd.

Wat Wilders’ uitlatingen betreft lijkt de grens niet langer oprekbaar. Zelfs de adjunct-hoofdredacteur van RTL Nieuws keerde zich tegen hem. Maar tegelijk kon deze het niet laten om in zijn brief aan Wilders het woord ‘kut-Marokkaantjes’ te gebruiken. Zeggen dat Marokkanen het land uitmoeten gaat te ver, maar de term kut-Marokkanen is gemeengoed geworden.

Nogmaals: dit is een begrijpelijk mechanisme. Maar we moeten ons er wel bewust van zijn. Stel jezelf af en toe de vraag: vind ik dit voorstel/deze uitspraak echt redelijk, of zijn mijn grenzen ongemerkt verlegd door extreme varianten ervan?

    • Floor Rusman