Dit is wie ik ben - en straks ben ik het vergeten

Gerda Saunders was universiteitsbestuurder bij de opleiding gender studies aan de University of Utah. Nog voor ze 65 was, ging ze met pensioen. Niet omdat ze genoeg had verdiend of geleerd, maar omdat ze niet anders kon: Saunders dementeert. Bij Slate schrijft ze op hoe ze daarover (daardoor) denkt.

In 2010, op haar 61ste verjaardag, krijgt Saunders te horen dat ze aan vasculaire dementie lijdt. Dat ze niet alles meer kan onthouden, heeft ze dan al langer door. Haar moeder had dezelfde symptomen, en toen Saunders tijdens haar lessen de draad van de discussie verloor, vergat welk punt ze ook alweer probeerde te maken en steeds vaker namen vergat, begon ze al iets te vermoeden.

Toen ze uiteindelijk, ondanks uitgebreide handleidingen om zichzelf er tijdens lessen aan te herinneren waar ze mee bezig was, helemaal geen lessen meer kon geven en bij een vergadering voorstelde dat iedereen zichzelf even zou voorstellen - wat ze al minuten daarvoor bleek te hebben gezegd - wist ze dat er iets mis was.

In het essay bij Slate, afgewisseld met dagboekoptekeningen van zichzelf én haar dementerende moeder, documenteert ze haar achteruitgang. Droog, bijna wetenschappelijk:

“I’ll report my descent into the post-cerebral realm for which I am headed. No whimpering, no whining, no despair. Just the facts.”

Maar tegelijkertijd onvermijdelijk persoonlijk omdat het haar eigen ervaring beschrijft, zoals dit stuk uit haar dagboek:

“Took Bob and Diane to do their grocery shopping. When we were done, I could not find my keys. The car doors were unlocked, the keys in the ignition. Returning home, I forgot to stop at Bob and Diane’s and pulled into my driveway instead. Last time I took the old people shopping, I did not notice the traffic light changing until Bea reminded me to go. She is 86.”

Of deze, nadat haar IQ bij een test twintig punten lager blijkt te zijn dan toen ze van de middelbare school af ging:

“Even though I know that IQ is nowadays regarded as too simplistic a measure of anyone’s achievement potential and only tangentially related to life success, my IQ had always mattered to me. It stood for the academic prowess for which I was recognized as long as I can remember. It was something good I knew about myself like my tallness and good skin and ability to stay calm. Now my IQ has become one of those things I have acquired over time that I don’t like: my sagging jowls, my slight limp from an old foot surgery, my wandering attention.

Until I have made peace with myself about this, I cannot talk about it to anyone.”

Het resultaat is een zeldzaam en leesbaar inzicht in een dementerende geest. Leesbaar ook omdat ze - zoals ze verderop in het stuk beschrijft - keer op keer herleest, herschrijft, letterlijk knipt en plakt om de tekst coherent te maken.

Lees het hele artikel van Gerda Saunders bij Slate (10.454 woorden, ongeveer 48 minuten leestijd).

    • Anouk van Kampen