Wethouders gaan zonder screening het college in

Foto ANP / Marcel van Hoorn

Lang niet alle wethouders die binnenkort worden benoemd, ondergaan een verregaande integriteitsscreening. In onder meer Rotterdam en Den Haag hoeven kandidaten geen Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) te hebben. Er komen ruim 1.000 wethouders in de 381 gemeenten waar woensdag is gestemd.

Een VOG is wettelijk niet geregeld. Gemeenten doen er desondanks goed aan de verklaring te verlangen, vindt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.
Voor politieke ambtsdragers is na de raadsverkiezingen in 2010 een speciale VOG ontwikkeld. Daarbij wordt gekeken naar specifieke risico’s en wordt naslag gedaan in bestanden van justitie, politie en reclassering. In vier van de tien gemeenten die recentelijk kampten met integriteitskwesties bij wethouders of raadsleden is geen verklaring nodig, blijkt uit navraag van NRC Handelsblad.

Den Haag: partijen zijn zelf verantwoordelijk

De gemeente Den Haag vindt dat partijen zelf verantwoordelijk zijn voor de voordracht van raadsleden en wethouders. Maar partijen blijken hun kandidaat-raadsleden niet altijd goed te screenen. Geen van de vier, grote landelijke partijen (VVD, PvdA, CDA en D66) verlangt van toekomstige raadsleden standaard een VOG. VVD, PvdA en CDA zeggen dat over te laten aan lokale afdelingen.

Van de tien gemeenten met recente integriteitskwesties schakelen er drie een extern bureau in om kandidaat-wethouders te screenen. Daaronder is Roermond, dat sinds de affaire-Van Rey een uitgebreid integriteitsprogramma heeft. Dat geldt ook voor Wijk bij Duurstede, waar een wethouder aftrad wegens zijn mogelijke betrokkenheid bij een wietkwekerij. Roermond eist ook een uitdraai van het Bureau Krediet Registratie.

De commissarissen van de koning in Limburg, Brabant en Friesland hebben de burgemeesters in hun provincies om aandacht gevraagd voor integriteit van hun nieuwe wethouders. Burgemeesters is gevraagd van kandidaten een VOG te verlangen en de risico’s te bespreken en te onderzoeken.

Gemeenten schakelen vaker commerciële bureaus in

Steeds meer gemeenten schakelen commerciële bureaus in voor het screenen van kandidaat-wethouders. Volgens Hans van den Heuvel, hoogleraar bestuurskunde aan de VU in Amsterdam, is dat weinig zinvol. „Ik heb niet zo’n hoge pet op van die screenings door commerciële bureaus. Die kunnen enkel gebaseerd zijn op openbare bronnen. En als iemand door zo’n screening komt, biedt dat geen enkele garantie voor de toekomst.” Volgens hem kunnen de gemeenteraden beter zelf aan de slag gaan.

Lees in NRC Weekend het achtergrondverhaal ‘Scheidsrechter voor integriteit’, over een nieuwe wet die het makkelijker maakt de integriteit van bestuurders te toetsen.