Wel de plaques maar toch geen alzheimer

Foto Science Photo Library

Sommige ouderen zijn tot het eind van hun leven helder van geest, maar na hun dood blijken er dan toch seniele plaques aanwezig in bepaalde delen van hun hersenen. Deze plaques zijn kenmerkend voor de ziekte van Alzheimer. Maar nu hebben onderzoekers van Harvard Medical School in Boston ontdekt dat een eiwit de hersencellen beschermt tegen de gevolgen van plaqueophoping. Dit eiwit, REST genaamd, bleek veel minder actief in de hersenen van mensen met alzheimer of een milde voorloper daarvan (Nature, 20 maart).

Het onderzoek naar de rol van REST kwam op gang na de min of meer toevallige ontdekking dat het gen ervoor sterk in activiteit toeneemt in ouder wordende hersenen. Tot dan toe was het alleen bekend van zijn rol bij de ontwikkeling van de hersenen vóór de geboorte. Daarna zou het gen een slapend bestaan leiden.

REST is een zogeheten transcriptiefactor, een eiwit dat bepaalde genen aan of uit kan zetten. Het heeft een spilfunctie bij de regulatie van allerlei processen in cellen. Onderzoek aan gekweekte zenuwcellen wees uit dat REST ze beschermt tegen stressfactoren zoals agressieve oxidanten, maar ook tegen ongewenste eiwitophopingen. Daarnaast voorkomt het eiwit dat de cellen in apoptose gaan, oftewel op een gecontroleerde manier afsterven.

Hoe ver die bescherming reikt, bleek toen de onderzoekers muizen creëerden zonder REST-gen in de hersenen. Deze dieren ontwikkelden zich normaal tot ze een maand of acht oud waren – het begin van de middelbare muizenleeftijd. Vanaf dat moment verdwenen cellen van de hippocampus en de hersenschors sneller dan bij onbehandelde ratten.

Onderzoek aan gedoneerde hersenen van overledenen liet daarnaast zien dat de aanwezigheid van plaques niet doorslaggevend is voor het ontstaan van dementie. De activiteit van REST is zeker zo belangrijk. Bij mensen die wel plaques hebben, maar bij hun overlijden nog geen symptomen vertoonden, was dit eiwit minstens driemaal zo actief.

De onderzoekers hopen nu dat beginnende dementie te behandelen is door de activiteit van REST op te voeren.

    • Huup Dassen