Van speechen kun je goed leven

Spreken is belangrijker geworden. Zowel een goede als saaie speech van de baas gaat online.

Deelnemers leren bij de eendaagse masterclass ‘Speechen als Obama’ om met meer zelfvertrouwen en overtuiging voor een groep te staan. „Presenteren vraagt om interactie. Je moet het publiek méékrijgen.” Foto’s Bram Budel

Waanzinnig. Kippenvel. „Ongelofelijk”. Tien deelnemers van de eendaagse masterclass ‘Speechen als Obama’ kijken vol bewondering naar een YouTube-filmpje van een speechende Barack Obama. De groep bestaat uit managers, directeuren en advocaten. Ze waren dinsdag bijeen om met meer zelfvertrouwen en overtuiging voor een groep te leren staan. De één wil vaker het woord durven nemen. De ander moet juist worden afgeremd. „Elk podium dat ik zie, spring ik op.”

Deelnemer Ben Admiraal (48) is er om te leren verrassender te speechen. Verlegen is hij niet, hij staat er zelfverzekerd bij. Maar zijn verhaal mag inderdaad wel wat spannender, volgens coaches Rutger Mollee en Huib Hudig van Speak to Inspire. „Geef ons meer details Ben. En probeer het kort te houden.”

Als de groep even later moet oefenen achter de de teleprompter – een apparaat dat de tekst afspeelt – zorgt dat voor de nodige hilariteit. Gebaren moeten groter, stem net wat luider. Er wordt geoefend met de juiste manier van opkomen en je publiek toeknikken. „Denk voor nu even dat je Obama bent.”

Er komen twee type mensen op zo’n cursus af, vertelt Hudig, die speeches schreef voor politici en auteur is van Het speechboekje. „Zij die sprankelender willen presenteren, en de mensen die voor hun werk wel moeten, maar er onzeker over zijn.” Hij geeft de training Speech in a Day eens in de maand (kosten: bijna 700 euro per persoon).

Want spreken in het openbaar is veranderd, sinds we internet en sociale media hebben. Hudig: „Elke medewerker kan een filmpje met de saaie nieuwjaarstoespraak zo online zetten.” En andersom: een inspirerende speech kan viral gaan en miljoenen mensen bereiken. Denk aan de populaire Tedtalks. Hudig: „Dat inspireert mensen, en dat willen ze vervolgens óók leren.”

Afgelopen tien jaar is deze aandacht voor spreken veranderd in een heuse industrie. Er is een willekeur aan cursussen, boeken en coaches. Twijfel je over je houding? Dan neem je een houdingcoach. Klinkt je te pieperig op het podium? Hup, naar de stemcoach.

Hoe meer goede speeches er worden gegeven, hoe hoger ook de eisen aan de gemiddelde baas. Hudig: „Presenteren vraagt om interactie. Je moet het publiek méékrijgen. Stel vragen, vertel persoonlijke anekdotes die aanslaan bij je doelgroep.”

Of je huurt gewoon een BN’er in

En wie dat niet durft of kan, huurt iemand in. Een van de grootste en bekendste bureaus in Nederland is de Speakers Academy. René Warmerdam, commercieel directeur: „Het zijn vooral middelgrote bedrijven die ons bellen. Bij de presentatie van jaarcijfers, bij een jubileum, bij het zoveel jarig bestaan van het bedrijf.” De manager voelt zich onzeker of heeft er geen zin in, en vraagt de directiesecretaresse om iemand in te huren.

Gaat het bedrijf een zware tijd tegemoet? Dan huur je bijvoorbeeld ex-minister Jan Kees de Jager, die een oppeppende speech houdt over leiderschap en strategie. Is de helft van het bedrijf net wegbezuinigd? Dan wil je NOC*NSF-directeur Maurits Hendriks, die iets komt vertellen over teambuilding en samenwerking. In tijden van olympische spelen zijn de medaillewinnaars populair. Überhaupt doen sporters het goed.

In de top tien van populaire sprekers staat Marc Lammers, bondscoach van de Belgische hockeymannen. Maar ook zakenvrouw Annemarie van Gaal, Bas Haring, voormalig minister Willem Vermeend en als absolute topspreker: astronaut André Kuipers. Warmerdam: „André krijgt wel iets van 1.000 verzoeken per jaar, ik denk dat hij gemiddeld twee keer in de week spreekt. Er is wel eens een helikopter ingezet om hem van de ene naar het andere bedrijf in te vliegen.”

Zijn aantrekkingskracht is natuurlijk de ruimtereis. „Hij heeft iets gedaan wat maar heel weinig mensen doen en neemt zulke waanzinnige beelden en video’s mee. Dat fascineert mensen.”

Wat hopen bedrijven te bereiken

Of je er echt wat aan hébt, is een tweede. Het doel van een bekende naam bij een commercieel evenement is duidelijk: meer mensen trekken. Maar wat hopen bedrijven te bereiken met een BN’er als het alleen voor eigen personeel is? Warmerdam: „Mensen vinden het fijn om zich te omringen met bekendheden. Zo van: kijk eens wie wij geregeld hebben.”

Dat leidt niet altijd tot verstandige keuzes. Warmerdam: „Ik had een directeur die aan het eind van het jaar de helft van het personeel ontsloeg, en bij het Nieuwjaarspraatje een comedian wilde boeken om de rest van het personeel op te vrolijken. Dat is niet slim natuurlijk. Je geeft de boodschap aan je personeel dat er geen geld is om de secretaresse te betalen, maar wel om een comedian in te huren.” Vrij recent kreeg hij ook het verzoek om Hillary Clinton te boeken. „Zoiets moet je alleen willen als alleen zij de enige is die de boodschap moet vertellen. Anders wordt het veel te kostbaar.”

Al kost dan soms een slordige 5 ton

Want ja, goedkóóp is een spreker inhuren natuurlijk niet. Volgens Warmerdam bepalen de meeste sprekers bij Speakers Acadamy hun eigen prijs, en ontvangen zij een commissie van 20 procent. Het merendeel gaat dus gewoon naar de spreker zelf.

De kosten van een spreker – circa 1 uur – variëren dan van 750 euro (vrij onbekend persoon) tot 7.500 euro, met uitschieters naar 12.500 euro voor de echt bekende Nederlanders. Wie buitenlandse sprekers wil boeken, is nog veel meer kwijt. Bill Clinton zou tussen de 250.000 en 300.000 dollar kosten. Warmerdam: „Zijn speech, de private jet, de beveiliging die meekomt. En je stopt Clinton niet in een hotelkamer ergens, die neemt natuurlijk met zijn gevolg een hele vleugel van een hotel in beslag.” Zo was Tony Blair een aantal jaren geleden de best verdienende spreker met 16 miljoen dollar in anderhalf jaar tijd.

Lucratieve bijbaan, zo’n praatje houden. Geen wonder dat veel mensen proberen ‘door te breken’: Speakers Academy krijgt per jaar zo’n 500 aanmeldingen van mensen die denken dat ze óók inspirerend genoeg zijn. „Maar dat valt in sommige gevallen wel tegen hoor”, vindt Warmerdam. De echte parels, denkt hij, zijn er bijna allemaal wel uitgepikt. „Af en toe rekruteren we nog wel. Maar omdat het zo goed betaald, weten mensen ons te vinden. Iedereen die de politiek verlaat weet dat je makkelijk als spreker verder kan gaan. Dat noemen ze de ‘derde kamer’.” Neem Mark Rutte. „Dat is nou typisch iemand die ontzettend gewild is. Die wéét al wel dat wij hem gaan bellen zodra hij stopt met de politiek.”

Zo simpel is het niet

Maar zo simpel is zo’n praatje voor de groep natuurlijk niet. Hudig: „Het grootste struikelblok voor mensen is dat ze met een verkeerde instelling voor een zaal gaan staan. Zij kijken naar het publiek, en zien een groot monster waarvan ze denken: oei, jullie gaan me beoordelen. Je moet die gedachte veranderen. Juist denken: ik sta hier en ik ga jullie wat géven.”

Warmerdam: „Je bent een goede spreker, of je bent het niet.” Hij weet genoeg voorbeelden van mensen die wél vaak worden gevraagd, maar het eigenlijk niet zo goed kunnen. „Nee, ik noem geen namen.”

Volgens Huib Hudig is het wel mogelijk om het aan te leren. „Natuurlijk kan niet iedereen precies als Obama leren speechen. Maar als je de tijd neemt om je verhaal op de juiste manier op te bouwen en te oefenen, kom je heel ver.”

Daarom werkt hij met de cursisten vooral aan de opbouw van hun verhaal: hoe je contact maakt, mensen raakt en emoties oproept. Daarbij is de voordracht ook belangrijk: hoe je het verhaal overbrengt. Die hand in je hals? Verraad dat je zenuwachtig bent. Denk je lekker nonchalant erbij te staan met één hand in je zak (authentiek!), dan ziet het er heel ongeïnteresseerd uit. Deelnemer Ben Admiraal is blij met de cursus. „Ik heb mezelf nooit zo teruggezien op video, ik ga voortaan altijd met een persoonlijke anekdote beginnen.”

De cursisten kregen als afsluiting de kans om 20 minuten te luisteren naar de voormalig speechschrijver van Obama, Jon Favreau. Hem inhuren kost tussen de 20.000 en 30.000 dollar. Wie wilde, kon naderhand ook nog met hem dineren en op de foto. Dat hoorde niet bij de cursus, maar moest je los bijboeken.

Kosten? 300 euro.

    • Charlotte van ’t Wout