Turken twitteren tegen de stilte in

Erdogan wil Twitter ‘wegvagen’ // Hij voelt zich bedreigd door onthullingen op het sociale medium // Turkse twitteraars zijn niet onder de indruk en omzeilen de blokkade

Ineens waren de ongeveer twaalf miljoen Turkse twitteraars vrijdagnacht buitengesloten. Twitter is sindsdien geblokkeerd in Turkije, op bevel van premier Tayyip Recep Erdogan. Hij heeft daarvoor toestemming van een rechtbank op basis van een nieuwe wet, die autoriteiten verregaande mogelijkheden geeft voor blokkades van websites. „We zullen Twitter wegvagen”, zei Erdogan. „Het kan me niet schelen wat de internationale gemeenschap daarvan zegt. Iedereen zal de macht van de Turkse republiek zien.”

Waarom wil Erdogan van Twitter af?

„Twitter, mwitter”, zei hij letterlijk. Twitter, schmitter. De officiële reden is dat Twitter niet gereageerd zou hebben op verzoeken van niet met naam genoemde Turkse burgers om links te verwijderen. Maar het is duidelijk dat Erdogan zich in het nauw gedreven voelt door onthullingen over hem, zijn familie en ministers, die online worden verspreid.

Sinds december worden via Twitter namelijk voortdurend opnamen verspreid van afgeluisterde gesprekken tussen de premier en zijn kinderen, en leden van de ministersploeg. Daarin worden onderhandse deals met zakenmensen en het muilkorven van de pers besproken.

Een paar dagen geleden is, ook via Twitter, aangekondigd dat 25 maart ‘de grote bom’ zal vallen: de grootste onthulling. Dat is vijf dagen voor de lokale verkiezingen, een belangrijke peiling van de macht van Erdogans AK-partij. Een populaire theorie is dat het om sekstapes zou gaan. Erdogan zou zijn gefilmd terwijl hij zijn vrouw bedriegt met een tv-presentatrice, die dat alvast in alle toonaarden ontkent.

Dus nu twitteren Turken niet meer?

Juist wel. Journalist Emre Kizilkaya van de Turkse krant Hürriyet laat weten dat men in Turkije, net als hijzelf, massaal om de blokkade heen gaat: „Normaal gesproken worden er per dag 1,8 miljoen Turkse tweets verzonden. Dat zijn er nu, vrijdagmiddag, al 1,3 miljoen. Dus het kan wel eens een stuk meer zijn juist.”

Populaire hashtags zijn #TwitterisblockedinTurkey, #DictatorErdogan en #SokagaÇikmakYOKgülümse (Ga niet de straat op maar lach). Dat laatste is een strategische oproep om niet te gaan demonstreren. Tegenstanders van Erdogan zijn bang hem in de kaart te spelen als er nu op straat geweld uitbreekt.

Is het zo makkelijk te omzeilen?

„Supermakkelijk”, zegt Rejo Zenger van de Nederlandse privacyvoorvechter Bits of Freedom. „Als overheden een site uit de lucht willen halen, doen ze dat vaak op basis van DNS. Dat werkt zo: computers praten tegen elkaar in ip-nummers, mensen in domeinnamen. DNS vertaalt de domeinnaam die je opvraagt, ‘twitter.com’ bijvoorbeeld, in een ip-nummer zodat je de juiste site bezoekt. Als je de DNS-instellingen in je besturingssysteem juist aanpast en bijvoorbeeld de open DNS-server van Google gebruikt, weet jouw internetprovider niet welke domeinnaam je opvraagt en krijg je gewoon de site te zien.” Turken verspreiden het adres van die server van Google, 8.8.8.8 en 8.8.4.4, online en in de steden op verkiezingsposters van Erdogan.

In Turkije heeft de regering de situatie dan ook niet ingewikkelder gemaakt. Kizilkaya en veel van zijn landgenoten hoefden alleen hun DNS-instellingen aan te passen om Twitter weer te kunnen bereiken. Wie daar niet zo handig in is wordt geholpen: in ochtendkranten die de oppositie steunen stonden gisteren instructies om de DNS-instellingen aan te passen.

De oppositie tegen de blokkade is bovendien talrijk. Onder de stugge Twitteraars zijn vicepremier Bülent Arinç en de burgemeester van Ankara, Melih Gökçek. En zelfs de Turkse president Abdullah Gül liet, via Twitter, weten tegen de blokkade te zijn. Die zegt de nieuwe wet zonder dat hij het wist te hebben goedgekeurd.

Twitter zelf steekt de Turken een hart onder de riem en roept op om via sms tweets te verzenden. Sms’en kost geld, maar blijft ook zonder internetverbinding mogelijk. Het bedrijf laat weten verder niet op de zaak te reageren.

Is de blokkade uniek?

In Turkije blokkeren ze al tienduizenden minder populaire sites, dankzij de nieuwe wet. Ook in landen als Iran, China en Syrië zijn blokkades normaal. In China is het bijvoorbeeld moeilijk nieuwssites als die van de BBC, CNN en Al Jazeera te bereiken, maar ook sociale media als Twitter en Facebook en de Amerikaanse pagina van Google zijn daar onbereikbaar.

Bij de Nederlandse internetprovider XS4ALL hebben ze ook ervaring met zo’n blokkade, toen ze in mei 2012 door de rechter gedwongen werden downloadsite The Pirate Bay te blokkeren, op last van Stichting Brein. Toen werden tientallen ‘mirrors’, werkende kopieën van de site, gelanceerd waarmee de downloadsite te bereiken was. In januari dit jaar oordeelde de rechter dat de blokkade weinig uithaalde, en weer opgeheven kon worden. Niels Huijbregts van XS4ALL zegt dat zo’n blokkade nooit werkt. „Turkije is geen Nederland, maar in landen die goed verbonden zijn met internet is het bijna onmogelijk een site echt te blokkeren. Veel Robin Hood-achtige internetters vinden het juist leuk om een geblokkeerde site wél bereikbaar te maken, en maken er een kat-en-muisspel van. Alleen al een proxy opzetten is heel makkelijk. Daarmee zou bijvoorbeeld iemand vanuit Turkije via een proxy op mijn website het internet op kunnen, zodat het lijkt alsof die vanuit Nederland een site bezoekt. Dat kan een leek opzetten en gebruiken.”

Dus Erdogan staat machteloos?

Voorlopig wel, zegt journalist Kizilkaya: „Zolang ze hier geen ‘nationaal internet’ instellen, zoals in China, zijn er altijd manieren om de repressie te omzeilen.”

    • Marloes de Koning
    • Peter van der Ploeg