Nog vier jaar is een brug te ver

TVM stopt met de schaatsploeg. „Alles bereikt wat we wilden.”

TVM-directeur Arjan Bos koestert Sven Kramer en Ireen Wüst. „Die twee hebben jarenlang de schaatsploeg gedragen, ook in moeilijke tijden.” Foto Sake Elzinga

Veertig miljoen euro voor een schaatsploeg? „Ja, dat klinkt ineens als wel heel erg veel geld”, zegt Arjan Bos in zijn bestuurskamer bij TVM-verzekeringen in Hoogeveen. Maar spijt van veertien jaar maal 2,5 tot 3,5 miljoen euro had de sponsor geen moment. Aan publicitaire waarde bracht het „zes tot tien” keer zoveel op, rekent hij vlot voor. En dan de gevoelswaarde van de succesploeg rond Sven Kramer, Ireen Wüst en coach Gerard Kemkers. „Mensen denken soms dat ik een schaatsploeg run in plaats van een verzekeringsbedrijf. Het succes is zo groot dat je het merk overstijgt.”

Toch is de WK allround, dit weekeinde in Heerenveen, het laatste toernooi van TVM als schaatssponsor. Na veertien jaar wielrennen zette de Drentse transportverzekeraar sinds 1999 de toon langs de internationale ijsbanen, van Rintje Ritsma tot Kramer en Wüst. Geen sponsor stak meer geld in een merkenteam. Maar volgens Bos is het nu tijd om te stoppen. „We hebben alles bereikt wat we wilden en misschien wel meer. Je moet het zakelijk zien. Voor ons gevoel is ‘Sotsji’ een hoogtepunt, nog eens vier jaar was een brug te ver.” Dan, na een korte stilte: „En eerlijk gezegd, het komt ook te dichtbij. Zodra het één begint te voelen met het team, moet je alert zijn.”

Neem de WK-afzegging van Kramer, die donderdag voor de tweede keer werd geopereerd aan zijn luchtwegen. Voor velen een verrassing, waarom niet wachten tot na het seizoen? Maar Bos zag het aankomen. „Ik zei het voor Sotsji al. Sven ervaart zoveel druk, als vedette van de Nederlandse sport en omdat hij het zichzelf oplegt, dat de belasting te hoog wordt. Na Vancouver heb ik dat gezien, na Sotsji weer. Natuurlijk is het jammer dat hij geen WK rijdt. Maar we zullen nooit vergeten wat hij voor ons heeft betekend. Sven en Ireen hebben jarenlang de ploeg gedragen, ook in moeilijke tijden.”

Gelijk gehaald

Een vracht aan titels, heet het boek van journalisten Jan Dijkgraaf en Gerard den Elt dat zaterdag wordt gepresenteerd over veertien jaar TVM Schaatsploeg. Hoogtepunten? Bos noemt de wereldtitels van Ritsma en Renate Groenewold, die won terwijl haar vader ernstig ziek was. De eerste Europese titel van Kramer, het ongekende succes van Wüst in Sotsji. En bovenal het olympisch goud in 2002 van Gerard van Velde, die nota bene tegen de wil van Bos bij TVM kwam. „We wilden dé schaatsploeg van Nederland worden, van de wereld zelfs. Daar was het budget ook op afgestemd.” De directeur wilde Ritsma of anders Postma. De ‘uitgeschaatste’ marathonrijder Van Velde? „Dat was tegenstrijdig, dat paste niet. Maar wat heeft die jongen zijn gelijk gehaald.”

Bos haalde zijn eigen gelijk met een andere transfer. In 2001 verzocht hij teammanager Patrick Wouters om kernploegcoach Kemkers te contracteren. „Ik dacht: deze vent past bij ons, dit is iemand die tien jaar bij ons meekan, die gewoon de beste is.” Kemkers nam zijn ploeg met Jochem Uytdehaage, Carl Verheijen en Groenewold mee, wat tot conflicten leidde met de bestaande kern rond Ritsma. „Er is één keer echt stront geweest, Patrick belde dat ik naar Inzell moest komen. ‘Het gaat niet goed hier.’ Toen heb ik de keuze gemaakt voor de lijn-Kemkers.”

De sponsor die zich bemoeit met het beleid? „Dat moet je niet te vaak doen, anders word je ongeloofwaardig. Het wordt je ook meestal niet in dank afgenomen door sporters. Maar het gebeurde daarna wel zoals ik het gezegd had.” Vrijwel altijd kon hij blindvaren op manager Wouters en coach Kemkers, stelt Bos. Dankzij die twee won TVM in 2005 ook de slag om de wondertalenten Kramer en Wüst. „Patrick is zakelijk steengoed in de sportwereld, Gerard boezemde vertrouwen in bij de ouders, wij konden continuïteit bieden. Sven en Ireen keken eerst naar de organisatie dan pas naar geld. Dat zei mij veel over hun kwaliteiten.”

Seizoenen lang heerste ‘The Green Machine’ ongenadig over de ijsbanen, het professionele niveau van de ploeg werd tot ver buiten de schaatswereld geprezen. Maar in de aanloop naar Vancouver 2010 stortte het bolwerk in. „We hadden teveel kampioenen, iedereen ging voor zichzelf kiezen.” Kemkers en Wouters wisten het niet meer. „Ik zag dat zij er niet meer doorheen kwamen met hun middelen en gezag. ‘Wij bereiken de schaatsers niet meer’, klonk het. Ook de interviews waren gezapig, de teleurstelling droop er vanaf. Het wilde niet en straalde dat ook uit. We zaten in een neerwaartse spiraal.”

Stevige kritiek

Bos uit stevige kritiek op de eigen ploeg in de media. „Ik dacht: dit gaat helemaal niet goed, die ploeg is van ons, ik moet wat doen. Op kantoor gaan mensen zich ook afvragen: ‘Arjan is dit het allemaal waard?’ Ik ben eindverantwoordelijk, dan is er een moment om in te grijpen.” Ook al leidde het tot onvrede van sporters en Kemkers. „Het is de enige keer dat Gerard en ik van mening hebben verschild. Maar ik weet zeker dat ik hem heb geraakt. Dat wilde ik waarschijnlijk ook bereiken.”

De wisselfout van Kemkers, die Kramer goud kostte? „Mijn dilemma was dat beiden al een nieuw contract hadden getekend, vóór de Spelen. ‘Willen ze nog wel met elkaar door’, dacht ik. En: ‘Kunnen ze respectvol blijven naar elkaar toe en lopen ze niet weg voor de pers?’ Dat hebben ze allebei fantastisch gedaan. Sven is daar als mens meer van gegroeid dan wanneer hij goud had gewonnen.”

Doorgaan met een kleinere ploeg rond Kramer en Wüst, besloot Bos al vóór Vancouver. „Het was de enige keer dat we getwijfeld hebben. Maar Sven en Ireen waren nog niet klaar, we wilden ze steunen om de grootste schaatsers in de Nederlandse historie te worden.” Met Kemkers als coach. „Gerard heeft wel eens een minder jaar gekend, maar daar stonden zoveel successen tegenover. Hij heeft voor ons nooit ter discussie gestaan.”

Kopman Kramer liet zijn coach bungelen, toen hij in 2012 na een jaar afwezigheid terugkeerde. Rond de WK in Moskou flirtte hij met andere coaches als Jillert Anema en Peter Mueller. Ook twijfelde hij openlijk over contractverlenging bij TVM. Ondankbaar tegenover een bedrijf dat net een jaar lang zijn hoge salaris had doorbetaald? „Zo kwam het over, we zijn er ook door relaties op aangesproken. ‘Dit moet je niet pikken’, zeiden ze. Ik heb hem er ook mee geconfronteerd, hij heeft daar van geleerd. En zijn intentie was volgens mij altijd om te blijven.”

Bos ziet wel overeenkomsten tussen Ritsma, zijn kopman van het eerste uur, en Kramer. „Ze lijken donders veel op elkaar. Rintje is koppig en eigenwijs, Sven net zo. De topper eigen. Ireen heeft dat ook. Een eerlijke, mooie meid, wat een charmante glimlach. Maar ze weet precies wat ze wil. Keihard voor zichzelf, gaat dwars door de muur. De absolute top heeft dat.”

Nooit overwogen om TVM aan Kramer en Wüst te verbinden tot het einde van hun carrière? „Voor mijn gevoel is dat moment nu”, zegt Bos. „Sotsji was de slagroom op het toetje. Het zal voor die twee geestelijk een zware belasting worden om nog vier jaar door te gaan.”

Kramer stelt in het jubileumboek van TVM dat hij niet meer staat te trappelen voor wereldbekerwedstrijden in Astana of Calgary. „Sven en Ireen staan al negen jaar aan de top, dragen al die tijd hun sport. Hoe getalenteerd ook, ze zullen een verschrikkelijke discipline aan de dag moeten leggen om dat te blijven doen. Al zie ik ze nog wel twee jaar heersen.”

Bos betreurt het dat de ploeg geen nieuwe sponsor heeft, en adviseert schaatsbond KNSB en bondssponsor KPN nog eens om de merkenteams meer ruimte te geven. „Extra logo’s of wereldbekers in eigen pakken, anders houd je potentiële sponsors tegen.” En dat kan de sport zich niet veroorloven. „De bedragen lopen terug.” Kijk naar coach Jillert Anema, die met een budget van acht ton een ploeg van vijftien schaatsers rond Jorrit Bergsma begint. „Je kunt dat niet vergelijken met TVM. Kramer en Wüst hebben veel meer uitstraling en exposure dan Bergsma. Dat geldt ook voor de coach.”

Zelf denkt hij na over zijn toekomst als sponsor, binnen of buiten de sport. „In mei volgt een beslissing.” Eerst zondagavond afscheid in Thialf. „Het hele gezin is erbij, ze hebben al die jaren enorm meegeleefd. Mijn dochtertje Floor van zes hoorde van haar oudere broer en zus dat TVM met schaatsen stopt. Waarop ze zei: ‘Papa, heb jij dan geen werk meer?’ Maar papa doet ook nog wat andere dingen.”

    • Maarten Scholten