Krim is nu Russisch. Dat moeten we accepteren

Met de aansluiting van de Krim bij Rusland is een historische fout hersteld – tenminste, voor Rusland en een meerderheid op de Krim. Westerse regeringen moeten dat aanvaarden, en mee helpen bij de boedelscheiding, betoogt Raymond van der Kamp.

Bij alle verontwaardiging over Rusland en de Krim lijken nuchterheid en historisch besef verdwenen. Maar Poetin heeft de Krim niet veroverd, hij heeft het opgeraapt. Hij kon bijna zonder een schot te lossen, met steun van de bevolking, binnen lopen.

Voor Rusland en een meerderheid op de Krim is een historische fout hersteld. Na de verovering op de Turken werd de Krim meer dan tweehonderd jaar geleden Russisch gebied én deel van de Russische geschiedenis, mede door de zware strijd tegen onder meer de Engelsen, Turken en Fransen. De tsaar had er zijn paleis. Eigenlijk was de Krim de vakantieparel voor de hele Sovjet-Unie.

Per decreet voegde Chroetsjov de Krim in 1954 bij Oekraïne. Al bleef alles even Russisch als voorheen. Toen de Sovjet-Unie in 1991 uit elkaar viel, waren veel van de in 1944 gedeporteerde Tataren al teruggekeerd en was de bevolking voornamelijk Russisch (toen 67 procent). Lokale leiders wilden vervolgens in 1992 een referendum houden over onafhankelijkheid, maar dat werd door de regering in Kiev verijdeld. Ook in 1993, 1997 en 2009 ontstond verzet.

De onvrede werd versterkt door rigide ‘Oekraïnisering’. Het Russisch verdween uit contracten en akten; beambten die geen Oekraïens kenden, werden ontslagen; straatnamen en andere aanduidingen werden Oekraïens. De Russen voelden zich tweederangs burger. In tien jaar zag ik de Krim van Russisch in Oekraïens veranderen. Was de Russische meerderheid met enige soepelheid behandeld, dan was veel leed voorkomen.

De (inmiddels gevluchte) Oekraïense president Janoekovitsj stond het Russisch als tweede officiële taal toe, maar de tijdelijke regering in Kiev was zo onverstandig dit weer af te schaffen. Het aanbod van de huidige premier Jatsenjoek, een grotere autonomie, komt twintig jaar te laat.

Janoekovitsj werd in 2010 tot president gekozen omdat Oekraïne toen al tot op het bot was verdeeld in een Oekraïens en een Russisch deel. En omdat hij steun kreeg uit de Russische landsdelen. Zijn vertrek was uiteindelijk onafwendbaar, maar dat werd afgewezen door de harde kern van demonstranten op de Maidan, die op zijn arrestatie aandrong.

Dat was te veel voor de bevolking van Oost-Oekraïne, de Krim en uiteraard voor Rusland. Er heerst wantrouwen tegenover Kiev, mede door de felle nationalistische en anti-Russische gevoelens aldaar, en door de voelbare omsingeling door de NAVO.

Dat wantrouwen wordt gevoed door westerse politici. De Europarlementariërs Guy Verhofstadt en Hans van Baalen, die de pro-Europese demonstranten op de barricades van Maidan bezochten, lieten zien dat zij niet begrepen met welk vuur zij speelden.

Dat een parlement op de Krim besluit (nu het zich gesteund weet door militairen uit Rusland) een referendum uit te schrijven, wordt beschouwd als strijdig met de Oekraïense grondwet. Hoe had het anders gekund? Oekraïne zal immers nooit de Grondwet veranderen opdat de Krim zich kan afscheiden.

Russen vinden dat beroep op legitimiteit nogal hypocriet. Ze zijn de bombardementen op Belgrado, waarna Kosovo zich kon afscheiden, en de inval in Irak niet vergeten.

De argwaan over het referendum is terecht. Maar het is de vraag of alléén de 58 procent Russen voor aansluiting heeft gestemd. Immers, 77 procent van de inwoners (deels ook Oekraïners) heeft Russisch als moedertaal; zij kunnen ook vóór gestemd hebben.

Over de ‘Parel van de Zwarte Zee’ zal Poetin zich nog zorgen gaan maken. Niet om de (heilloze) sancties, wel moet hij met de Krim Tataren tot een goede verstandhouding komen. Ik acht het ontstaan van terreurgroepen, met steun uit Tsjetsjenië, niet denkbeeldig en afscheidingsbewegingen in de Kaukasus zullen zich gesterkt voelen.

Met Oost-Oekraïne heeft Poetin geen haast. Nu daar de onrust toeneemt, vermoedelijk met Russische hulp, ligt ook dit gebied straks voor het oprapen.

Verdere onrust ligt voor de hand. En Westerse sancties zullen die niet dempen; die nodigen Rusland eerder uit het vuur verder op te stoken. De oplossing is de volgende, al die zal voor velen een stap te ver zijn:

De voorlopige regering van Oekraïne moet accepteren dat de Krim opnieuw Russisch grondgebied is en moet met Poetin onderhandelen over een boedelscheiding. Westerse regeringen zullen dit ook moeten aanvaarden, geen sancties opleggen en meewerken aan de boedelscheiding. In Oost-Oekraïne dient een referendum te komen onder internationaal toezicht met drie heldere vragen: Bij Oekraïne blijven, zelfstandig worden of aansluiting bij Rusland. Als het Westen en de voorlopige regering in Kiev dat referendum nu aanbieden en daarnaar handelen, kan men erger voorkomen en zelf het initiatief houden. De NATO moet wegblijven uit Oekraïne en Oekraïne moet voorlopig niet toetreden tot de EU.

Ik heb Oekraïne en de Krim in corruptie en tweespalt zien verzinken. Maar het is de vraag of het ooit één land is geweest.