Gered door emotie van de klant

Bij de overname van een aantal winkels van voorheen Polare hielp crowdfunding – de uitlaatklep van de betrokken consument.

Achttien Polare-boekwinkels zijn overgenomen, nog tien te gaan

Toen Ton Harmes twee weken geleden een actie voor crowdfunding begon om Polare-boekhandel Dominicanen in Maastricht over te nemen, zei iemand tegen hem: „Nu is Dominicanen een bedelorde geworden.” Harmes vindt daar wel iets in zitten: „Crowdfunding is inderdaad een moderne manier van bedelen”.

Inmiddels is Harmes een gelukkig man: in plaats van bedrijfsleider is hij directeur. Deze week werd bekend dat hij de wereldberoemde boekenkathedraal overneemt, met hulp van enkele investeerders die hij niet bij naam wil noemen. Dat hij het assortiment nu kan versterken, dankt hij aan zo’n 400 ‘funders’, van wie de meesten honderd euro investeerden.

Vorige week werd de Polare-winkel in Eindhoven overgenomen, de eerste na het faillissement van de boekhandelketen vorige maand. Deze week ging het snel: behalve Dominicanen vonden nog zeven van de twintig Nederlandse winkels een nieuwe eigenaar. De acht winkels in Vlaanderen zijn teruggekocht door de vroegere eigenaar, Jan Bernard de Slegte.

Alle winkels werden overgenomen door boekhandelaren, in de meeste gevallen het personeel met hulp van private partijen. Uitzondering is het Amsterdamse Scheltema, dat in handen kwam van Novamedia, het bedrijf achter de Postcodeloterij.

Vier van de vijf personeelsinitiatieven gingen gepaard met een actie voor crowdfunding. In Rotterdam richtte het personeel zelfs een coöperatie op, wat betekent dat mensen die geld storten geen lening verstrekken maar aandeelhouder worden.

Toverwoorden

Crowdfunding en coöperaties: het zijn tegenwoordig toverwoorden voor boekhandels. Al in de jaren zestig was de eerste Bergense boekhandel een coöperatie, maar later raakte het principe in onbruik. Nu is het idee dat klanten de winkel steunen met succes uit de mottenballen gehaald. De val van Polare ging gepaard met veel emoties bij lezers; crowdfunding is de uitlaatklep daarvoor geworden.

Over het algemeen geven klanten een lening die na vijf jaar wordt afgelost, met een rente van 5 procent per jaar. In het geval van het Rotterdamse Donner worden de klanten dus mede-eigenaar. In alle gevallen laten ze de praktijk aan kenners over.

Hoe groot de liefde voor de zelfstandige boekhandel is, bleek toen Donner eind januari de Facebook-pagina ‘Donner moet blijven’ begon. Afgelopen week was het aantal likes opgelopen tot 15.000.

Mede-initiatiefnemer Leo van de Wetering: „Toen we veel steunbetuigingen kregen, zagen we dat als een graadmeter van wat er leefde in de stad. We hebben overwogen om ons aan te sluiten bij het boekhandelarencollectief dat op winkels ging bieden, maar later zagen we dat toch niet zitten. We moesten inleggeld betalen en financiële fitheid beloven, die er toen nog niet was. Alle communicatie zou via initiatiefnemer Paagman gaan, maar we wilden liever zelf de publiciteit opzoeken.”

Nadat veel mensen aandelen hadden gekocht, konden medewerkers van de boekhandel bieden op Donner, en al snel zaten ze bij de curator aan tafel. Belangrijke geldschieters zijn ook enkele Rotterdamse investeerders. Van de 250.000 euro die Van de Wetering en collega’s willen ophalen is inmiddels zo’n 65 procent binnen.

Ton Harmes uit Maastricht heeft de crowdfunding niet gebruikt om de winkel bij de curator te kunnen kopen. Het geld is bedoeld om het assortiment en de voorraad te verbeteren. In nog geen drie dagen was het streefbedrag van 50.000 euro bereikt, na een week was dat verdubbeld.

De klanten zijn de baas

Volgens Henk Boomker van de zelfstandige boekhandel Boomker in Haren is het niet zonder risico om – zoals Donner doet – vele honderden mensen tot de coöperatie toe te laten. Enkele maanden geleden begon de winkel een coöperatie waarvoor 125 mensen gemiddeld 1.800 euro inlegden. „De betrokkenheid van deze mensen is enorm. Ze bemannen soms stands bij literaire avonden en ze zijn enthousiast als er veel klanten zijn. In feite zijn ze de baas, maar ze laten het werk over aan de mensen die er verstand van hebben. Als je met een te grote groep werkt, gaat dat niet.”

In Rotterdam zijn inmiddels 1.300 investeerders en dat aantal zal nog groeien, denkt Eelco Zuidervaart van Donner. „We hebben overwogen om duizend euro voor een aandeel te vragen, maar dat ging niet. Rotterdam heeft een andere populatie dan Haren. Je kunt bij ons een aandeel kopen vanaf twintig euro. Er komt een bestuur vanuit de coöperatie, de aandeelhouders kunnen via de site hun voorkeuren voor plannen aangeven. Enkele investeerders zullen waarschijnlijk in de raad van toezicht komen. Het voordeel van kleinere aandelen verkopen is dat meer mensen bij de winkel betrokken zijn.”

Ook de Duitse boekhandel Die Weisse Rose in Amsterdam gebruikte crowdfunding. Die ging na een moeilijke periode uit van investeringen van duizend euro. Toch heeft dat niet geholpen. Eigenaar Franz Ittlinger: „Het probleem was dat ik te veel rente moest betalen, dat deed me de das om.” Hij heeft de fysieke boekhandel nu gesloten. Volgens hem is de val van Polare een teken van de ontlezing in Nederland, meer dan een afkeer van winkelketens. „Dit is een land van kooplieden, niet van cultuur”, zegt hij.

    • Hanneke Chin-A-Fo
    • Toef Jaeger