Daar wappert weer de Russische vlag

De russificatie van de Krim is in volle gang. Oekraïense beletteringen zijn vervangen door Russische. De roebel wordt in april het wettig betaalmiddel.

Oekraïense militairen bereiden de evacuatie voor van de luchtmachtbasis Belbek bij Sebastopol. De commandant zal de basis pas overdragen als hij dat bevel krijgt van de Oekraïense minister van Defensie. Foto AP

Aan welke kant van de ‘broederoorlog’ staat haar zoon straks? Loebov Voitko (62) weet het niet. Ze wacht aan de poort van de Oekraïense militaire basis Perevalnoje en probeert zichzelf warm te houden door van haar ene been op haar andere been te wiebelen. Aan de andere kant van het hek zit haar zoon Aleksi, 23 jaar en sergeant in een omsingeld leger. „Ik wil met hem praten over zijn toekomst. Blijft hij in het Oekraïense leger, of kiest hij voor het Russische leger?”, zegt Voitko. „Hij moet wel één van de twee kiezen. Hij heeft geen vader en hij zorgt voor mij en zijn grootmoeder. We zijn afhankelijk van zijn inkomen. Welke kant hij kiest, maakt me niet uit.”

Zo zitten 15.000 soldaten in Oekraïense dienst klem op de Krim, die vrijdag na het referendum van afgelopen zondag formeel door Rusland werd ingelijfd. De Oekraïense regering erkent de annexatie niet, maar heeft wel besloten het leger terug te trekken. Bij de bestorming van een militaire post kwam dinsdag een Oekraïense luitenant om het leven, terwijl elders een marinecommandant gegijzeld werd. Maar de overname van de meeste bases die de Russische militairen zich in de loop van deze week toe-eigenden, verliep geweldloos. Vrijdag moesten ook de ongeveer duizend Oekraïense militairen op de basis Perevalnoje eraan geloven.

Bij een bezoek enkele dagen eerder, lijkt de basis omsingeld door honderden Russische militairen die aan de ‘voordeur’ een tentenkamp hebben opgezet en loopgraven aangelegd. Het ziet er oorlogszuchtiger uit dan het is, want aan de achterdeur kunnen Oekraïense militairen gewoon in- en uitlopen en hun families ontmoeten. Die komen met boodschappen en vragen.

Een commandant legt uit dat het dienstplichtigen, die meestal van de Krim afkomstig zijn, vrij staat om te vertrekken en zich zelfs bij de Russische krijgsmacht aan te sluiten als ze willen. „Maar wij beroepsmilitairen moeten de orders uit Kiev afwachten. Als ik nu vertrek, pleeg ik landverraad”, zegt hij. Gezien de Russische druk op de oostgrens van Oekraïne is het niet onwaarschijnlijk dat deze gedemoraliseerde militairen snel ergens anders moeten worden ingezet.

Lokale voetbalclubs

Intussen is de russificatie van de Krim in volle gang. De Oekraïense belettering is deze week van het parlementsgebouw gesloopt en vervangen door Russische. De roebel wordt volgende maand wettig betaalmiddel en iedereen krijgt een Russisch paspoort. De Russische president Poetin heeft beloofd alle pensioenen te verhogen. Het onderwijs moet worden aangepast aan het Russische systeem. Een brandende kwestie is of de lokale voetbalclubs Tavria Simferopol en FC Sevastopol nog wel in de Oekraïense eredivisie mogen uitkomen.

Tegelijkertijd stijgen de zorgen voor mensenrechten op de Krim. Een EU-delegatie heeft gewaarschuwd dat persvrijheid en vrijheid van meningsuiting en demonstratie onder druk staan. Verschillende journalisten zijn geslagen en geïntimideerd tijdens hun werk. Ook zijn er Grieks-katholieke priesters verdwenen en is Oekraïens-orthodoxe kerkvoorgangers verteld dat ze moeten vertrekken.

In het linkeroog van journalist Ibrahim Oemerovs is een bloedvat gesprongen toen hij werd geslagen met een automatisch wapen en zijn camera in beslag werd genomen. Collega’s zijn klemgereden en onder schot gehouden. Oemerov (23) is niet zo bang dat zijn persoonlijke leven ingrijpend verandert nu de Krim Russisch geworden is. Maar professioneel kan er veel veranderen. „Je kunt veel zeggen van Oekraïne, maar er is wel persvrijheid.”

Oemerov werkt voor ATR, een multimediazender voor de Krim-Tataarse gemeenschap, ongeveer 12 procent van de bevolking van ruim 2 miljoen. Die is vooral opgeschrikt omdat afgelopen weekend het lichaam van een 39-jarige man, Resjat Ametov, werd gevonden. Hij was begin deze maand door drie mannen in uniformen weggeleid van een demonstratie en daarna werd er niets meer van hem vernomen. Volgens Human Rights Watch is hij gemarteld. Dat bevestigt Aider Adjimambetov, de tweede man van de Tataarse organisatie Medzjlis, die het „totaal verminkte” lichaam heeft gezien. Volgens Adzjimambetov hebben tot nu toe zo’n zeshonderd mensen de Krim de afgelopen weken verlaten. „Mensen zijn bang omdat ze gewapende mensen zonder duidelijke insignes en zonder doel over straat zien lopen of langs hun huis zien rijden.”

Niemand twijfelt eraan dat de meeste geüniformeerde mannen op het schiereiland Russische militairen zijn, maar er lopen ook allerlei andere gewapende groepen rond, waarvan onduidelijk is wie ze zijn, waar ze vandaan komen en of ze in het gareel te houden zijn. Katja Kamisjan (20) heeft gehoord dat Poetin hun huizen op de Krim heeft beloofd. Het is één van de vele niet te verifiëren geruchten.

Kamisjan stond afgelopen zondagavond langs de rand van het Leninplein te kijken naar de feestende massa in het centrum van Simferopol. „De geur van communisme hing in de lucht”, zegt ze een paar dagen later met een vies gezicht. Ze studeert Oekraïens. „Die opleiding blijft gelukkig wel bestaan, maar ik ga na dit collegejaar weg”, heeft ze besloten. Ze wil verder studeren in Kiev of Lviv. Haar thuissituatie is er sinds de Russische invasie niet gezelliger op geworden. „Mijn moeder noemt mij een fascist omdat ik het belachelijke referendum niet steun. Ze is geïndoctrineerd door Poetins propaganda.”

Kamisjan is bang dat ze met een Russisch paspoort straks de Oekraïne en Europa niet meer in kan. „Mensen die iets willen bereiken in het leven, hebben geen enkele reden om hier te blijven.”

Onaangedaan door veranderingen

De vraag is wat de verschuiving van de grens voor economische gevolgen heeft. Toerisme is een voorname bron van inkomsten voor de Krim, met zijn grillige Zwarte Zeekust en vele kuuroorden. Vorig jaar benoemde National Geographic de Krim nog als een van de twintig must see-bestemmingen. Ondanks die internationale aandacht komen toeristen hier grotendeels uit Oekraïne. En zij zouden deze zomer kunnen wegblijven. Op de boulevard van Jalta – de badplaats waar in 1945 Stalin, Roosevelt en Churchill Europa verdeelden – is daar echter weinig angst voor.

Ze zien hier liever Russische toeristen komen, want die geven over het algemeen meer geld uit, zegt Zinaida Dobrovolskaja. „Ik snap best dat ze in Oekraïne even boos zijn dat de Krimbevolking hen heeft afgewezen, maar over een paar maanden is iedereen dat toch weer vergeten.” Zij runt hier al dertig jaar een toerismebureau en is vrij onaangedaan door de veranderingen. „Mijn leven zal er niet van op zijn kop gaan staan. Wij hebben thuis een bank. Daarop zaten we in de Sovjet-Unie. We hebben erop gezeten in Oekraïne. En nu zitten we erop in Rusland. Het is allemaal hetzelfde.”

Loebov Voitko, de moeder van militair Aleksi, woont ook in Jalta. Zij stemde voor de Russische overname, maar heeft haar zoon even lief als hij voor het Oekraïense leger kiest, zegt ze. Ook als dit betekent dat hij straks tegen Rusland moet vechten? „Dat zal niet gebeuren”, zegt ze. „Toch?”