Bank door de mangel

Duizenden bankiers, advocaten en consultants bereiden zich voor op de grote stresstest van de banken in de eurozone.

Je kunt er een stadion mee vullen. Met alle consultants, accountants en advocaten die meewerken aan het grote balansonderzoek dat deze maand is begonnen bij de grote banken van de eurozone. De Europese Centrale Bank (ECB) doet dit voorjaar diepgravend onderzoek naar mogelijke verborgen verliezen bij deze banken.

Het idee daarachter: ruim vijf jaar na het begin van de eurocrisis staat het beschadigde imago van Europese banken het economisch herstel nog altijd in de weg. Deze grondige inspectie, onder leiding van de hoogste financieel toezichthouder, is een ultieme poging het vertrouwen van investeerders en consumenten terug te winnen.

„In wezen is dit het grootste boekenonderzoek dat ooit is uitgevoerd”, zegt Wouter Smit van accountanskantoor EY. Per 4 november wordt de ECB toezichthouder over de banken in de eurozone. Dit toezicht is een bouwsteen van de bankenunie, die wordt opgericht om een nieuwe eurocrisis te voorkomen – en die deze week eindelijk rondkwam.

Voordat de ECB de toezichtstaak op zich neemt, wil zij de 128 belangrijkste banken controleren. Na het balansonderzoek volgt een stresstest, ook bedoeld om zwakke plekken binnen de banken aan te tonen.

Voor financieel specialisten en juristen betekent deze operatie werk. Veel werk. De ECB heeft de uitvoering voor een groot deel uitbesteed aan nationale toezichthouders. Die hebben op hun beurt niet genoeg mensen om het zelf allemaal te doen. In Nederland worden zeven banken onderzocht: ING, Rabobank, ABN Amro, SNS, RBS, de Nederlandse Waterschapsbank en de Bank Nederlandse Gemeenten.

De Nederlandsche Bank heeft zo’n 45 mensen vrijgemaakt om het onderzoek te leiden. Verder heeft DNB minstens honderd accountants ingehuurd van de kantoren EY, KPMG en Zanders om te helpen met het verzamelen, analyseren en aanleveren van informatie over leningen en bezittingen. De adviesbureaus Blackrock Solutions en Booz & Co. leveren ruim vijftig mensen om al die gegevens tegen het licht te houden en de informatiestromen te coördineren.

Advocaten van gezaghebbende kantoren zoals De Brauw Blackstone Westbroek staan de banken juridisch bij in de conflicten die onvermijdelijk zullen volgen met nationale toezichthouders, over welke informatie wel en welke niet kan worden aangeleverd. Soms gaat het om vertrouwelijke gegevens van klanten in het buitenland en toezichthouders daar kunnen toestemming weigeren om die te delen. „Dan helpen wij onze cliënten in de gesprekken met DNB over het ontbreken van gegevens”, zegt Francine Schlingmann, partner bij De Brauw.

Duizenden consultants

Op hun beurt huren de banken ook allerlei partijen in. EY adviseert één bank en voert tegelijkertijd namens DNB een deel van het onderzoek uit bij ABN Amro en twee kleinere banken. „Ik heb geen idee hoeveel duizenden consultants hier in Europa in totaal mee bezig zijn”, zegt Smit. „Dit is nooit eerder gedaan.” Op piekmomenten werken er honderd EY-werknemers aan het onderzoek in Nederland, zegt hij. Bij concurrent KPMG, dat de boeken van Rabobank onderzoekt, gaat het om vele tientallen.

En zo is er in een kwestie van weken een heuse stresstest-industrie ontstaan. Thomas Garside van adviesbureau Boston Consulting Group zegt dat er bij de 128 banken die gecontroleerd worden „gemiddeld 40 tot 200 accountants” aan het werk zijn. Dat komt neer op tussen 5.000 en 25.000 in totaal. „En dat zijn slechts de accountants. De juristen en consultants moeten daar nog bij.” Volgens Garside is er op dit moment zelfs een tekort aan goede accountants met de juiste achtergrond.

Het is een lucratieve tak van sport. Vaak doen de meer ervaren mensen het werk, zegt Dick Korf van KPMG. „Het gaat vooral om partners, senior managers en managers met veel bankervaring. Dat moet ook wel: het kan zeer ingewikkeld zijn om de waarde van bepaalde leningen en bezittingen in te schatten.”

„Al die adviseurs schrijven natuurlijk lekker veel uren”, zegt een woordvoerder van Rabobank. Al rekenen ze voor dit project niet de hoogste tarieven, zegt accountant Smit van EY. „Er was veel concurrentie bij de aanbestedingsprocedure.” Dat heeft de prijs gedrukt.

DNB verwacht dat de operatie haar tussen de 39 en 62 miljoen euro zal kosten, blijkt uit een brief die directeur bankentoezicht Jan Sijbrand deze week naar het ministerie van Financiën stuurde. Minister Dijsselbloem wil deze kosten op de betreffende banken verhalen, zo maakte hij vrijdag bekend.

Sijbrand zei vorige week al dat hij „een forse rekening” naar de banken zal sturen. „We leggen de rekening neer waar die hoort. De vervuiler betaalt.” Niet alle banken waren daar al van op de hoogte. „Voor zover wij weten hoeven wij geen betalingen te doen aan DNB”, zei een woordvoerder van ABN Amro woensdag.

Meer transparantie in de financiële sector is het doel van het onderzoek. Desondanks willen de drie grote banken niet zeggen hoeveel kosten zij zelf moeten maken, los van de rekening van DNB. Dat zou nog „te vroeg” zijn, of „lastig”.

Maar er valt wel een voorstelling van te maken. Rabobank heeft bijvoorbeeld 500 medewerkers fulltime vrijgemaakt, ABN Amro 350 en ING „enkele honderden”. Die bij elkaar circa 1.200 mensen zijn vier maanden bezig tot de deadline in juli. Het zijn vaak specialistische medewerkers met stevige salarissen. Dat komt al gauw neer op tientallen miljoenen euro’s.

Topman Jan de Ruiter van RBS is wel duidelijk: zijn bank, die ongeveer vijftig keer zo klein is als de drie grote banken bij elkaar, is ongeveer 3 miljoen euro kwijt, exclusief de rekening van DNB. De Bank Nederlandse Gemeenten heeft 1,5 miljoen euro aan kosten.

De banken zeggen graag mee te werken. „Het is heel verstandig om de zolder eens goed op te ruimen”, aldus De Ruiter. Tegelijkertijd zuchten de banken onder de werklast. Rabobank-werknemers bijvoorbeeld hebben de afgelopen maanden al overuren moeten maken voor de voorbereidingen. Rabo heeft een overzicht van 6,5 miljoen leningen aangeleverd bij de ECB, waaruit die heeft geselecteerd welke doorgelicht moeten worden. Daarvoor moest uit kantoren overal ter wereld informatie worden verzameld.

Maar met die monsterklus begon het werk pas: voor de geselecteerde dossiers moet nog veel gedetailleerdere informatie worden aangeleverd. Het is huiswerk, maar het voelt soms als strafwerk, zeggen ze bij de bank.

ABN Amro-topman Gerrit Zalm liet zich eerder ontvallen dat het onderzoek wel heel ver reikt. Volgens hem wil de ECB soms weten hoeveel parkeerplaatsen er bij een gebouw zijn en of ze overdekt zijn, als dat gebouw onderpand is voor een lening. Smit van EY: „Met iets minder details zou het onderzoek ook al grondig genoeg zijn. Onze mond valt soms open van verbazing over wat ze allemaal willen weten.”

    • Chris Hensen
    • Hanneke Chin-A-Fo