Kleurt heel Nederland nu D66-groen?

Dit is het politieke landschap van Nederland na de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen woensdag. Wat zien we niet op deze kaart?

Onzichtbaar is dat D66 de grote winnaar zou zijn, evenals de mooie winst voor de SP. De kaart toont niet dat de PvdA een enorme dreun heeft gehad en dat de VVD een deuk heeft opgelopen.

We zien Nederland zoals het erbij ligt buiten de Randstad, buiten de grote(re) steden. Dan zien we – in minder dan een oogopslag – dat Nederland helemaal niet het land is van Mark Rutte, Diederik Samsom en Alexander Pechtold.

Kijk naar de kaart en zie de gemeenten die groen gekleurd zijn: lokale partijen, CDA, ChristenUnie en SGP – samen hebben ze hier meer dan vijftig procent van de stemmen gekregen. En paars, dat zijn de gemeenten met een meerderheid voor de optelsom van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks.

Beeldvorming. ‘Het nieuws’ na deze verkiezingen is óók dat lokale partijen de grote winnaars zijn van de raadsverkiezingen. Met elkaar hebben ze 2.820 zetels binnengesleept: 600 zetels méér dan vier jaar geleden. Het CDA heeft z’n positie gehandhaafd: omstreeks 1.500 zetels nu, evenals in 2014. De ChristenUnie gaat van 330 naar 360 zetels; de SGP passeert de grens van 200 zetels, dankzij bijna tien erbij. (De cijfers van 2014 en 2010 laten zich niet helemaal vergelijken: Nederland telt nu minder gemeenten dan vier jaar geleden en in een aantal gemeenten zijn de verkiezingen, door herindeling, pas eind dit jaar.)

De samenstelling van gemeenteraden zegt niet alles. Belangrijker voor de macht is de vraag welke coalities nu worden gevormd. Het patroon van de afgelopen collegeperiode is exact hetzelfde als bij de raden: de lokale en christelijke partijen leveren omstreeks 55 procent van alle wethouders in Nederland. En aangezien zij vooral buiten de circa dertig Nederlandse steden opereren, is de dominantie van deze partijen in landelijk Nederland nóg groter dan het gemiddelde doet vermoeden.

Alle aandacht voor D66 en de PvdA, voor de SP en de PVV zegt iets over de ‘mindset’ van landelijke politici en journalisten: het zijn stadsbewoners, Randstedelingen. Ze kijken met een landelijke blik. Ze denken in termen van winnaars en verliezers. Op zichzelf niks mis mee. Maar zíen ze dan wel wat ze zien – en is dat alles? Zien ze het groen gekleurde land met de duizenden raadsleden die elkaar kennen via hun kerken en cafés, winkeliersverenigingen en sportkantines, die in relatieve rust de gemeenten besturen, terwijl de landelijke camera’s samenklitten om de afstraffing van de PvdA in Amsterdam en Rotterdam te verslaan en Kereltje Pechtold groter te maken dan hij is met z’n sprong van 540 naar 800 raadszetels?

Tekst Gijsbert van Es, kaart Arlen Poort, Rik van Schagen