Xi bewondert Hollandse koopman

Xi Jinping is de eerste Chinese leider die Nederland bezoekt. Hij ziet Nederland als pragmatische bondgenoot.

President Xi Jinping vorig jaar tijdens een rede ter bevordering van het toerisme. Foto EPA

Een sympathiek land met een van de belangrijkste doorvoerhavens van Europa voor Chinese producten. Een „dichtbevolkt park” met de beste melkkoeien ter wereld en heel goede voetballers. Nederlanders zijn, net als wij Chinezen, pragmatici die verstand hebben van handel en geld.

Vraag aan Chinezen die Europa kennen wat zij van Nederland vinden en je krijgt dit soort antwoorden. „Leuk landje, goede universiteit en gelukkig altijd frisse lucht”, twitterde een Chinese studente in Delft.

Ook partijleider en president Xi Jinping, die dit weekeinde als eerste Chinese staatshoofd ooit een staatsbezoek brengt aan Nederland, denkt in deze complimenteuze termen, zo bleek vorig jaar bij het werkbezoek van premier Mark Rutte in Beijing aan de voetbal- en Amerikaanse filmfan Xi (spreek uit Sie). Zou hij ook langs gekomen zijn bij de koning, de premier en het parlement als niet ook andere wereldleiders, onder wie president Obama, in Nederland zijn voor een bijeenkomst over nucleaire veiligheid? Waarschijnlijk wel, want hij gaat na de internationale conferentie ook naar Frankrijk, Duitsland, België en – ook voor het eerst – het EU-hoofdkwartier in Brussel.

Het is een normale Chinese praktijk om op een buitenlandse reis drie, vier en soms meer landen of een half continent te combineren. Het feit dat het er niet eerder van gekomen is sinds de officiële erkenning in 1972 van de communistische Volksrepubliek, heeft met het Nederlandse gewicht te maken en de afkeer van reizen bij de leiders van het eerste uur: Mao Zedong en Deng Xiaoping. De latere presidenten Jiang Zemin en Hu Jintao, die zeer reislustig waren, kozen meestal bestemmingen waar veel grondstoffen gedolven konden worden.

De komst van Xi naar Nederland en de drie hoofdrolspelers in Europa (Duitsland, Frankrijk en de EU) heeft alles te maken met de ontwikkeling van Europa tot belangrijkste handelspartner van China. In tien jaar is de handel gegroeid naar 400 miljard euro. De speciale Chinese sympathie voor Nederland heeft te maken met vaak sporende standpunten over vrijhandel en open grenzen.

Nederland als Chinees boegbeeld

Recent voorbeeld waarin Nederland fungeerde als „een Chinees boegbeeld” is de „bijna-handelsoorlog” over de zonnepanelen. Vooral Nederland verzette zich – met succes – tegen voorstellen van de Europese Commissie en Duitsland om China te bestraffen voor het maken van spotgoedkope zonnepanelen. Dat in andere Europese landen bedrijven door de Chinese prijsdumppraktijken onderuit zijn geschoffeld, was voor het anti-protectionistische Nederland geen punt. En zo gaat dat vaak in de Brusselse praktijk, tot tevredenheid van China.

Ronduit lovend zijn Chinese leiders (en de media) over Nederland als agrarische grootmacht en hightech innovator op het gebied van nanotechnologie. Het wekt steeds opnieuw verbazing dat een land dat bijna net zo dicht bevolkt is als delen van Oost-China, in staat is voor 80 miljard euro aan landbouwproducten te exporteren en voor 55 miljard euro te importeren. Vandaar dat het op president Xi Jinpings tweeënhalve dag durende staatsbezoek veel zal gaan over agrarische vernieuwing, zaadteelt en voedselveiligheid, een van de meest heikele kwesties in China.

Staatsbezoeken zijn shows, vandaar dat op Kasteel Keukenhof Xi’s beroemde echtgenote, de zangeres Peng Liyuan, een speciaal voor haar gekweekte tulp ontvangt. Het gaat vooral om het bedrijven van de Chinese kunst van de guanxi, het vormen en bestendigen van goede relaties.

Mensenrechten en andere „gevoelige” kwesties die in de Nederlandse buitenlandse politiek soms kunnen opspelen, komen marginaal aan de orde. „De Nederlandse ‘agenda van het goede’ is kort en voorspelbaar”, zei een betrokkene. Dat is niet alleen een Chinese wens, maar heeft ook te maken met veranderingen in het Nederlandse politieke klimaat ten opzichte van China. Diplomaten en Nederlandse bedrijfsleiders in China zeggen dat na het bezoek van de Vaste Kamercommissie van Buitenlandse Zaken vorig jaar in het parlement veel meer begrip is ontstaan voor de complexiteit van China. Zelfs over Tibet wordt in de Tweede Kamer, die Xi maandag bezoekt, genuanceerder gedacht.

Laveren in het Krim-dossier

Over de Krim lijken Nederland en China niet erg verschillend te denken. Rusland heeft met de annexatie van het Oekraïense schiereiland een hoofdprincipe van het Chinese buitenlandse beleid – territoriale integriteit – op flagrante wijze geschonden. Toch is China tegen sancties tegen Rusland en heeft zich in de VN onthouden van stemming. China laveert dus en het is geen Chinese diplomaat of correspondent in Den Haag of Brussel ontgaan dat Nederland dat ook doet, zoals blijkt uit de handelsmissie naar Rusland van minister Kamp.

Xi Jinping – beschouwd als de machtigste leider van China sinds Deng Xiaoping – komt naar Den Haag, Parijs, Berlijn en Brussel met de boodschap dat geen enkel Europees land, en ook de Aziatische buren en de VS niet, te vrezen heeft van de Chinese opmars. Ongetwijfeld zal hij op enig moment in zijn Europese toer – vermoedelijk tijdens de nucleaire top of in Duitsland – de kans grijpen om duidelijk te maken dat China zich, behalve in Korea, nooit heeft bezondigd aan imperialistische oorlogen. In tegenstelling tot Japan, waarmee China op het ogenblik in een hevige propagandastrijd is verwikkeld over een reeks kwesties, variërend van een paar eilanden in de Oost-Chinese Zee tot de nucleaire wapenarsenalen.

Het heeft China gestoken dat de Filippijnse president Aquino parallellen heeft getrokken tussen de Chinese opmars in de wereld en nazi-Duitsland in de vorige eeuw. Xi had aanvankelijk door middel van het bezoeken van Tweede Wereldoorlogmonumenten willen duidelijk maken dat volgens hem Japan een voorbeeld moet nemen aan het Duitse schuldbesef. Maar kanselier Merkel, die hij inmiddels al vijf keer heeft ontmoet, heeft het Chinese plan om Japan in Europa aan het kruis van de publiciteit te nagelen, verijdeld.