Reconstructie Eerdmans blééf maar in vorm

Leefbaar Rotterdam bleef de vorige raadsperiode buiten het college. Ditmaal móést de partij groter worden dan de PvdA. En dat lukte. Grote troef was lijsttrekker Eerdmans. Terugblik op een succescampagne.

Joost Eerdmans, bij zijn uitverkiezing tot lijsttrekker van Leefbaar Rotterdam, en gisteren, omhelsd door oud-wethouder Marco Pastors bij het incasseren van de verkiezingsuitslag. Foto’s ANP, Bas Czerwinski

Na de verkiezingen in 2010

Dit nooit weer! Dat is het allesoverheersende gevoel bij Leefbaar Rotterdam, na de raadsverkiezingen in 2010. De partij verliest met een paar honderd stemmen verschil van de PvdA en blijft buiten de coalitie. Een megakater. Een trauma.

Dat kan maar op een manier worden verwerkt: een zege in 2014. Campagneleider Ronald Buijt. „In 2014 wordt het alles of niets. Dat gevoel.”

2012: data verzamelen en analyseren

Mensen van de partij verzamelen in 2012 gegevens van de gemeenteraadsverkiezingen in 2002, 2006 en 2010, en analyseren die. Daarnaast gebruikt Leefbaar een informatiemodel dat per straat uitrekent waar haar kiezers, potentiële kiezers en niet-kiezers wonen. Het is overgewaaid uit Amerika. De essentie: potentiële kiezers proberen over te halen. En geen energie verspillen aan mensen die toch nooit op je zullen stemmen.

Het resultaat van die arbeid hangt nu al maanden pontificaal in een van de twee statige kamers van de Leefbaarfractie op het stadhuis aan de Coolsingel. De kaart van Rotterdam, verdeeld naar wijk. In groengekleurde wijken (zoals Overschie, Schiebroek, Prinsenland, IJsselmonde) is Leefbaar groot. Daar is het zaak de aanhang te consolideren. Dat betekent veel rondlopen, met mensen praten, krantjes uitdelen. In de rode (PvdA)-wijken (onder meer het Nieuwe en Oude Westen, Bloemhof, Tarwewijk) heeft Leefbaar weinig aanhang. Daar rondhangen is zonde van de tijd. De zestien oranjegekleurde wijken zijn ‘focuswijken’. Daar zit een groot potentieel, mensen die niet op Leefbaar stemmen, maar dat misschien wel willen.

Aan de focuswijken schenkt Leefbaar extra aandacht.

De partij is negen maanden geleden begonnen met bellen: tweehonderd willekeurige bewoners per focuswijk. Hun werd gevraagd naar de grootste problemen. Voor elke focuswijk zijn aparte folders gedrukt. Voor een wijk met veel gezinnen is dat een folder met een slogan over goed onderwijs. Voor een wijk met veel eenpersoonshuishoudens een folder met de mededeling dat de afvalstoffenheffing per persoon moet worden berekend. En in een wijk met veel D66-stemmers staat er ‘stop de betutteling’ op de folder.

Begin 2013: Joost Eerdmans

Naast focuswijken heeft Leefbaar Joost Eerdmans. Eerdmans is de grootste campagnetroef, en de partij weet dat. Hij is begin 2013 als konijn uit een hoge hoed gekomen. De wethouder in Capelle aan den IJssel mengt betrokkenheid bij de partij perfect met de afstandelijkheid van een bestuurder. Het enige nadeel is dat hij niet uit Rotterdam komt. Dat is ook een voordeel: hij is landelijk bekend. Nationale media zijn verzot op hem.

Eerdmans mag overal komen. Hij zit bij EenVandaag, Pauw en Witteman, Buitenhof. Vrijwel elke landelijke krant interviewt hem. Leefbaar zit in de oppositie, dus Eerdmans kan zich onbekommerd profileren, hoeft zich niet in bochten te wringen om collegebeleid te verdedigen. In tegenstelling tot zijn grootste opponent, Hamit Karakus, wethouder en lijsttrekker van de PvdA.

18 december 2013: campagnestart

Met de fundraising party op 18 december trapt Leefbaar de campagne af, als eerste van alle Rotterdamse partijen. In Brasserie Barclay, een niet te hippe, keurige doe-maar-gewoon-horecagelegenheid waar je ‘Rotterdamsche kroket’ bestelt, of een kogelbiefstuk.

De saamhorigheid is voelbaar die avond. Iedereen kent elkaar, vertrouwt elkaar, deelt een gevoel voor humor. Veel mannen van middelbare leeftijd of ouder. Een paar jongere mannen. Vrijwel iedereen in pak. Hier en daar een plukje vrouwen in een hoekje, gezellig bij elkaar. Bijna geen allochtonen. Op de kandidatenlijst van Leefbaar staat één allochtoon, Mo Anfal, op nummer negen.

Eerdmans presenteert daar zijn begroting voor de stad. Het is de bedoeling alle beoogde uitgaven op een scherm te projecteren: 35 miljoen euro extra voor veiligheid, 35 miljoen voor lastenverlichting. En aan de andere kant van de streep: 20 miljoen bezuinigen op de lonen van hogere ambtenaren en dergelijke.

Helaas doet de beamer het niet. Het is het enige smetje op een feestelijke avond. Eerdmans is in vorm. Spreekt vlot, hier en daar een grapje, sneert naar de PvdA, maar niet te vaak. Het moet wel leuk blijven. Hij behoudt die vorm, de hele campagne lang.

Vooral in debatten is dat belangrijk. Eerdmans is een beter debater dan Karakus. Met een leerschool als Kamerlid voor de LPF, maar vooral ook als presentator van Standpunt.nl, een dagelijks radioprogramma, is hij sneller en puntiger. Altijd keurig in pak, met lichte bril en zonnebankgebruind gezicht, wacht hij het juiste moment af en formuleert hij strak en helder zonder stemverheffing.

Dat laatste is noodzaak. Eerdmans heeft poliepen op de stembanden en mag zijn stem niet overbelasten. We hebben genoeg goede mensen om naast Eerdmans in te zetten, zeggen ze bij Leefbaar. En dat is ook zo. Fractievoorzitter Ronald Schneider, Ingeborg Hoogveld, Maarten Struijvenberg (genomineerd voor beste raadslid van Nederland), Michel van Elck en Ronald Buijt – ze houden zich allemaal goed staande in debatten en wisselen Eerdmans af, zodat die zich kan sparen.

Begin 2014

De campagne wordt intensiever. Een Leefbaarkamer in het stadhuis is zenuwcentrum van het achtkoppige campagneteam. Sinds 3 februari, als Ronald Buijt onbetaald verlof heeft genomen, wordt er dagelijks overlegd en vergaderd over persstrategie, social media, straatcampagnes en slimme acties. In de nacht van 14 op 15 februari hangen tientallen mensen van Leefbaar 1.800 borden met het portret van Eerdmans aan lantaarnpalen. „Rotterdam uit de crisis”, staat erop. Als de Rotterdammers ontwaken, hangt de stad vol.

Campagnevoeren is duur. Haar budget wil de partij niet verklappen. Er wordt gezegd dat het veel minder is dan bij partijen die ook landelijk een rol spelen – een kwestie waar overigens alle strikt lokale partijen over klagen. Het grootste deel van de campagne hebben de raadsleden en bestuurders betaald – ieder maandelijks 50 euro. De deelraadsleden betalen elke maand 25 euro. Van de vierhonderd leden is 10 procent ontvangen, en 10 procent is opgehaald op de fundraising party.

11 maart 2014

Vanavond is een belangrijk lijsttrekkersdebat. Het campagneteam bedenkt een opzetje. Eerdmans moet CDA en VVD vragen met welke partij ze het liefst een coalitie vormen. Zelf moet hij duidelijk maken dat hij het liefst met CDA en VVD wil besturen.

Waarom? Eerdmans zei eind vorig jaar de PvdA niet uit te sluiten als coalitiepartner. Een strategische zet, daarmee had Leefbaar haar handen vrij. Bovendien voorkwam de partij het zure imago van een club die maar één ding wil en anders niets. Dat was in 2006 slecht bevallen; Leefbaar kwam toen niet terug in de coalitie.

De partij wil de PvdA nog steeds niet uitsluiten, „maar onze voorkeur heeft het niet”, zegt de campagneleider. Die vrijblijvende strategie heeft een belangrijk nadeel. Buijt: „Voor de mensen in de stad lijkt het alsof we achter de schermen al een deal met de PvdA hebben gesloten.” Folderende vrijwilligers werden er op aangesproken: ‘Niet met de PvdA samen, hè.’ Rotterdammers die voorheen op VVD en CDA stemden, moet duidelijk gemaakt worden dat ze rustig op Leefbaar kunnen stemmen zonder de PvdA daarbij cadeau te krijgen.

Dus: tussen het gehakketak van de lijsttrekkers van acht partijen door dient Joost Eerdmans even die boodschap te pluggen. Het debat wordt die middag in de kamer van Leefbaar geoefend.

12 maart 2014

Ronald Buijt kan zijn enthousiasme nauwelijks onderdrukken. Hij zwaait met het Algemeen Dagblad. „Leefbaar niet met Karakus”, luidt de kop op de voorpagina. En daaronder: „Eerdmans lonkt naar VVD en CDA”. De PvdA-voorman in Rotterdam afgeserveerd – het is het belangrijkste nieuws uit het debat.

Het opzetje is geslaagd. „Gaan we doormodderen met de PvdA”, heeft Eerdmans de lijsttrekkers van CDA en VVD gevraagd. „Of kiezen we voor het nieuwe elan van Leefbaar?”

Leefbaar Rotterdam is in de winning mood. Het is een zonnige woensdagochtend, precies een week voor de verkiezingen. Op station Rotterdam Alexander delen Joost Eerdmans, campagneleider Buijt en wat partijgenoten in spierwitte jacks met groen Leefbaar-logo verkiezingskrantjes uit. Peilingen voorspellen vette winst voor Leefbaar. En flink verlies voor de grote concurrent, de PvdA. „Je merkt het als je mensen belt om te komen flyeren”, zegt Buijt tevreden. „Iedereen is meteen bereid om ’s morgens vroeg te komen.”

Michel van Elck, achtste op de lijst, wil niet te vroeg juichen. „Misschien ben ik bijgelovig”, zegt hij. „Maar ik wil doorgaan tot de 19de en dan pas feesten.”

Woensdagavond 19 maart

Het Rotterdamse café Haagse Bluf is om tien uur ’s avonds stampvol. De mannen van Leefbaar staan tot op de stoep, met biertjes in de hand. Ronald Buijt stuitert van de spanning. Dan komen de eerste cijfers. 23 procent van de stemmen, het golft door het café. En: de PvdA naar historisch dieptepunt. Gejuich, zoenen.

Rond elf uur gaat een hele stoet naar het stadhuis. Alle partijen verzamelen zich in de monumentale burgerzaal. Hapjes, bier en wijn. Vreugde en treurnis. Om drie voor twaalf leest burgemeester Aboutaleb de zetelverdeling voor. Leefbaar krijgt er 14, de PvdA 8. Leefbaar heeft gewonnen.

    • Sheila Kamerman