Minder, minder enz. enz. Wat zei en deed Wilders gisteren precies?

PVV-partijleider Geert Wilders op het podium tijdens de verkiezingsavond van zijn partij na de gemeenteraadsverkiezingen. Foto ANP / Robin Utrecht

Minder Marokkanen. Het zijn twee woorden die Geert Wilders de laatste weken veel heeft herhaald. Gisteren liet hij het een zaal scanderen: Minder! Minder! Minder! (en nog dertien keer). Een reconstructie van de anderhalve minuut van gisteren die tot veel ophef leidt.

(Dit artikel verscheen op 20 maart 2014 op nrc.nl)

Zijn entree was goed georkestreerd. Direct na de eerste prognose kwam Geert Wilders gisteravond Grand Café de Tijd op het Plein in Den Haag binnenlopen om als eerste politicus een reactie te geven. Beveiligingsmensen en cameraploegen om hem heen, het intro van The Eye of the Tiger op de achtergrond. (video)

Op foto’s waar het café nog leeg is lijkt de zaal ingericht voor een Hollandse karaokeavond. Klein opbouwpodium, grote Nederlandse vlag op de achtergrond, ballonnen en één microfoon. Dat het een verkiezingsavond is valt alleen af te leiden van het bordje onder de microfoon. ‘En nu: 22 mei’, zo wordt er verwezen naar de Europese Verkiezingen. De PVV weet nog niet dat ze die avond vooral zullen verliezen.

Minder! Minder! Enz. enz.

Als Wilders samen met de Haagse PVV-lijsttrekker Léon de Jong net na negen uur het podium betreedt is de zaal vol. Op Nederland 1 geeft hij live - als eerste policitus - commentaar op de voorlopige prognose (“Winst voor de lokale partijen en een enorm pak op de donder voor de Partij van de Arbeid.”). Maar in Hilversum heeft de regie alweer weggeschakeld als Wilders over Marokkanen begint en de zaal ‘minder’ scandeert. Dit is wat er exact gebeurt. Wilders:

“Ik zou van iedereen hier een antwoord willen hebben op de volgende drie vragen. Drie vragen, alsjeblieft, geef een helder antwoord, die onze partij, de PVV, definiëren.”

De eerste vraag is of de mensen in Grand Café de Tijd meer of minder Europese Unie willen hebben. Doordat het publiek niet helemaal synchroon ‘minder’ schreeuwt, lijkt het even of er ‘meer’ wordt geroepen, maar een paar seconden laten is het duidelijk wat de zaal wilt. Minder! Minder! Minder! Wilders lacht en krabt aan zijn neus. In totaal scanderen de PVV-aanhanger dertien keer het woord, voordat Wilders ze onderbreekt en aan vraag twee begint.

“Meer of minder Partij van de Arbeid?” Die vraag doet het iets minder goed. Elf keer wordt het gescandeerd en dan valt het een beetje stil in het café. Wilders neemt opnieuw het woord:

“En de derde vraag is…en ik mag het eigenlijk niet zeggen, want er wordt aangifte tegen je gedaan, en misschien zijn er zelfs D66-officieren die het een proces aandoen. Maar de vrijheid van meningsuiting is een groot goed. We hebben niets gezegd wat niet mag. Niets gezegd wat niet klopt. Dus ik vraag aan jullie. Willen jullie, in deze stad en in Nederland, meer of minder Marokkanen?”

“Minder! Minder! Minder! Minder! Minder! Minder! Minder! Minder! Minder! Minder! Minder! Minder! Minder! Minder! Minder! Minder! “

Zestien keer ‘minder’ is het resultaat van de oproep. Wilders eindigt met een glimlach. “Nou. Dan gaan we dat regelen.” (video)

Dutch politician Wilders leads anti-Moroccan chant

De oproep leidt tot ophef. Veel ophef. “Haatzaaien,” zo werd de actie door velen genoemd. Internetacties volgen (#bornhere), evenals internationale headlines (Washington Post: “Dutch politician Wilders leads anti-Moroccan chant“). Het Duitse persbureau DPA vergelijkt het optreden van Wilders donderdag met dat van nazi-minister van propaganda Joseph Goebbels. Bij het café onstaat een klein protest en premier Rutte wordt aan alle kanten opgeroepen om krachtig te reageren. Partijgenoten - bijvoorbeeld oud-Kamervoorzitter Frans Weisglas - roepen op om de PVV eindelijk eens als coalitiepartner uit te sluiten.

Vandaag gaat de storm van ophef verder. Er is een Facebook-pagina die oproept tot het doen van aangifte tegen Wilders: 35.000 mensen hebben de pagina geliket. Het Samenwerkingsverband van Marokkaanse Nederlanders (SMN) roept ook op om aangifte te doen. En dat gebeurt:

Twitter avatar frankvdlinde Frank van der Linde Zojuist aangifte gedaan tegen Geert Wilders. Hoogtijd om strijd op andere manier te voeren. Doe vandaag ook aangifte! http://t.co/pXFwD4LNpX

Hoofdredacties uiten kritiek

NRC Handelsblad schrijft vanmiddag in het commentaar dat Wilders met het “mobiliseren van een zaal voor ‘minder Marokkanen’ een sfeer van deportatie oproept”.

“Andere partijen, maar ook andere PVV’ers, moeten onder ogen zien met wat voor verwerpelijke, haat en verdeeldheid zaaiende praktijken ze zich inlaten.”

Ook RTL Nieuws komt - voor het eerst in 25 jaar - met een hoofdredactioneel commentaar. Adjunct-hoofdredacteur Pieter Klein van RTL schrijft in een open brief aan Wilders:

“Het is je gelukt - zelfs RTL Nieuws worstelt met wat je gisteravond hebt gezegd. Je bent écht een grens overgegaan. Minder Marokkanen - en dan de zaal laten scanderen: ‘Minder, minder, minder!’ Willens en wetens de oudste retorische truc ter wereld toepassen, weten wat er komen gaat, en dan die loze, krankzinnige belofte: ‘Gaan we regelen’. Misselijkmakend. En dan die doortrapte, doorzichtige zogenaamde nuancering - ‘criminele Marokkanen’. Jajaja. Vind je het gek dat het historische vergelijkingen regent? Nee, natuurlijk niet - je zocht ze op, je lokte ze weloverwogen uit. Juden raus. Hitler. Goebbels. Herinneringen aan deportatie.”

Rutte vindt het vreselijk

Rutte reageerde vannacht voor de camera’s van de NOS. Tot nu toe reageerde hij altijd in beleidstaal op Wilders, nu komt er een meer emotionele reactie. “Vreselijk, ik heb er een vieze smaak van in mijn mond,” zegt hij. Dat Wilders ook nog had gezegd dat hij het zou “regelen” vond Rutte “nog het ergste”. De premier:

“Mensen die niet meedoen, hebben met mij een probleem, maar het maakt mij geen snars uit of hun familie hier al sinds de Tachtigjarige Oorlog is, of een paar decennia geleden naar Nederland kwam.”

Maar uitsluiten, zoals sommige mensen willen? Daar wil Rutte niet aan.

Minder Marokkanen?

De aanval op de Marokkanen van gisteren komt niet uit het niets en werd vorige week al door Wilders ingezet. In Den Haag - een van de twee steden waar de PVV meedeed - pleitte hij voor een stad met minder lasten en als het even kan wat minder Marokkanen”. Maar wat bedoelt Geert Wilders precies met ‘minder Marokkanen’? In het lijsttrekkersdebat van afgelopen dinsdag legde hij het uit (video). Wilders:

“Wat voor iedere stad in Nederland goed zou zijn is één: minder Partij van de Arbeid. En twee: minder Marokkanen.”

Als PvdA-leider Samsom direct bozig reageert ontstaat een discussie:

“Wat u zojuist deed, weer zeggen dat er minder Marokkanen moeten komen, betekent dat u tegen een hele bevolkingsgroep zegt: u hoort er niet bij, ga maar weg.”

“Dat zei ik niet. Waar heeft u mij dat horen zeggen.”

“Net nog! Twee seconden geleden zei u ‘minder Marokkanen.”

“Ja, minder Marokkanen. Maar laat mij uitleggen wat ik bedoel. Minder Marokkanen betekent dat we de grenzen sluiten voor mensen uit Marokko. Dat we criminelen uitzetten als ze over de schreef gaan en dat we vrijwillig zorgen dat mensen gaan remigreren. Daar is zelfs een wet voor. Dus minder Marokkanen. U was degene die een tijd geleden zei: ze hebben het etnisch monopolie op overlast, dus ik zou u aan mijn kant moeten vinden. En als we niet durven te zeggen wat heel Nederland denkt, het tuig dat Nederland onveilig maakt…”

Provocatie is zijn scherpste politiek instrument

Wilders kent de grens tussen religieuze kritiek en het aanzetten tot haat. En het gaat hem ook niet om de werkelijkheid in de hofstad, schreef politiek redacteur Derk Stokmans vorige week al. Het woord Marokkanen staat niet één keer in het verkiezingsprogramma van de Haagse PVV. Wat hij wel doet is zijn scherpste politieke instrument hanteren: provocatie.

En dat werkte. Linkse politici reageerden vorige week al emotioneel. PvdA-voorzitter Hans Spekman moest “braken”. Waarop Wilders zei dat Spekman, bekend om zijn gebreide truien, dan in ieder geval de gelegenheid had een schone aan te trekken. Stokmans:

“Zoals zo vaak (verbied de Koran, immigratiestop voor moslims, ‘kopvoddentaks’) krijgt Wilders maximale aandacht met uitspraken die hijzelf niet als serieuze voorstellen ziet – hij doet althans weinig om ze te realiseren.”

Wat er gisteren gebeurde ging weer een stapje verder. En dat terwijl de stembussen al waren gesloten. Kiezers hoefde hij niet meer te stimuleren om naar de stembus te gaan. Wat was dan zijn doel? Stokmans:

“Er zijn natuurlijk verschillende verklaringen, maar provocatie is nu eenmaal zijn enige instrument. Wilders moest laten zien dat hij niet inbindt na de kritiek. Daarnaast, Wilders stond gisteravond met lege handen. De gemeenteraads­verkiezingen waren op alle gebieden een fiasco voor hem. Hij heeft niet zijn macht kunnen uitbreiden en in de twee steden waar hij al meedeed heeft hij verloren. Toch weet hij de illusie te scheppen dat hij groter wordt en dat hij overwint. Wilders is een meester in het kweken van illusies.”

Maar met zijn pogingen het nieuws met steeds scherpere retoriek te bepalen, isoleert hij zich wel van de enigen die hem nog aan macht zouden kunnen helpen. Stokmans:

“En dat zijn de andere politieke partijen. In Den Haag is de PVV de tweede partij en heeft D66 ze al uitgesloten. In Almere zijn ze nog wel de grootste, maar hebben ze wel verloren. Ook andere partijen daar zitten niet te wachten om de PVV te omarmen. Maar wellicht heeft Wilders de hoop al opgegeven dat hij zijn kiezers ooit nog kan bedienen met meer dan woorden.”