Machtige en tegelijk machteloze graafmachines

Kunstenaar-fotograaf Edwin Zwakman heeft iets met graafmachines. Een aantal jaar geleden gebruikte hij ze in zijn geënsceneerde beelden met het VN-logo erop. Het waren voor hem daarmee symbolen van macht én van machteloosheid. Waar de Verenigde Naties optreden, is onrust, de aanwezigheid van de VN is een goedbedoelde maar niet altijd effectieve poging die onrust te beteugelen.

Ze zijn er weer, nu knalgeel, in zijn solotentoonstelling Reality is not a place bij zijn vaste galerie Akinci. De ene dobbert dapper maar machteloos op een vlot in een grijze zee, de andere staat aan de oever van een rivier in wat een tropisch paradijs lijkt. Je weet maar nooit met die grommende graafmachines: brengen ze redding of destructie?

Zoals we van Zwakman gewend zijn, zijn ook deze beelden in feite foto’s van maquettes die hij in zijn atelier construeert: een kantoorblok naast het spoor, de weerspiegeling van een glazen gebouw in een plas, een even herkenbare als naargeestige kamer voor groepsgesprekken, en natuurlijk de graafmachines.

Zwakman is de afgelopen paar jaar in China aan het werk geweest, waar hij samen met de Chinese kunstenaar Liu Jianhua de eerste tentoonstelling verzorgde in het nieuwe OCT Art Museum in Shanghai. Op deze expositie, zijn eerste in zes jaar bij zijn vaste galerie, is te zien dat zijn werk steeds vrijer wordt. Nog altijd regisseert hij zijn voorstellingen met grote zorg en strakke hand – de lichtinval in die ruimte voor groepsessies bijvoorbeeld ziet er héél echt uit – maar hij gaat losser om met de illusie. Je ziet al snel dat de grijze zee om dat vlot heen gerimpelde stof is. En de weerspiegeling van het kantoor lijkt meer op een schilderij dan een foto, ware het niet dat de oppervlakte zo glad is.

De onderwerpen van Zwakmans beelden zijn eigenlijk bijzaak. Het gaat om de worsteling die ze in ons brein teweegbrengen, dat bij elk beeld opnieuw heel hard z’n best doet om het vanzelfsprekende en het onbestaanbare met elkaar te verzoenen.