Historische val van de PvdA

Binnen de PvdA is kritiek op de koers van de partij. Ook de VVD verliest fors.

PvdA-senator Adri Duivesteijn roept de partijtop op om de koers van zijn partij naar links te verleggen en zich assertiever op te stellen in de coalitie met de VVD. Zijn oproep volgt op de nederlaag van de PvdA gisteren bij de gemeenteraadsverkiezingen. De partij verloor in vrijwel alle grote steden en is lokaal nu de vierde partij van het land.

„We kunnen niet overgaan tot de orde van de dag”, zegt Duivesteijn. „De PvdA heeft behoefte aan een andere politieke cultuur en koers.”

Partijvoorzitter Hans Spekman onderkende vanochtend dat de partij klem zit tussen het eigen profiel en coalitieafspraken. „Onze mensen kijken ons aan op de crisis die het land zwaar raakt. En zij herkennen ons verhaal lastiger in een kabinet met een partij die ideologisch ver van ons af staat.”

De regeringscoalitie is de grootste verliezer van de verkiezingen. De lokale partijen wonnen flink, en D66 brak door in Amsterdam, Utrecht en Den Haag. Regeringspartijen VVD en PvdA verloren allebei meer dan driehonderd raadszetels. Vooral bij de PvdA kwam dat hard aan. De partij leunt van oudsher sterk op de grote steden.

Met name de val van de PvdA in het ‘rode bolwerk’ Amsterdam, waar de partij de afgelopen 65 jaar onafgebroken de grootste was, is een klap voor de sociaal-democraten. De Amsterdamse PvdA-lijsttrekker Pieter Hilhorst trad vanochtend af. „Het is me niet gelukt over te brengen waarvoor ik sta”, zei hij tegen deze krant.

Partij-ideoloog Joop van den Berg roept partijvoorzitter Hans Spekman op in overleg met de afdelingen te treden. „Als Spekman dat initiatief neemt, kan Samsom zijn werk als partijleider blijven doen.”

Ondanks slechte peilingen kwam de uitslag bij de PvdA gisteravond hard aan. Op de verkiezingsavond in Amsterdam heerste een sombere sfeer. De landelijke kopstukken stonden er beteuterd bij, campagnemedewerkers konden hun tranen niet bedwingen. De PvdA hoopte op een herhaling van de Tweede Kamerverkiezingen van 2012, toen Samsom de prognoses wist te verslaan met een eindspurt. Maar nu moest vicepremier Asscher – die gisteren in Amsterdam de media te woord stond – erkennen: „De peilingen bleken deze keer te kloppen.”

De nederlaag zal de komende tijd vermoedelijk voor onrust gaan zorgen bij de sociaal-democraten. Als ‘wethouderspartij’ is de PvdA sterk geworteld in het lokale bestuur, anders dan bij de VVD vormen de plaatselijke bestuurders een belangrijk en mondig deel van het partijkader.

Voor Diederik Samsom heeft de nederlaag een persoonlijke dimensie. De PvdA-leider voerde de afgelopen weken – anders dan de VVD van premier Rutte – fanatiek campagne in het land. Als enig landelijk kopstuk dat het kabinet-Rutte II voluit verdedigde, werd hij zo een dankbaar doelwit voor de toorn van de kiezer.

De Groningse PvdA-wethouder Dig Istha vraagt zich af of zijn partij wel de juiste campagne gevoerd heeft. „Al dat contact met kiezers, rozen uitdelen en belletje trekken – het is duidelijk dat het deze keer niet gewerkt heeft.”

    • Thijs Niemantsverdriet