Kaart: waarom de EU geen harde sancties aandurft tegen Rusland

De EU-sancties tegen Oekraïense en Russische functionarissen na het Krim-referendum zijn opvallend. Eigenlijk vooral omdat de machtigste mannen van Rusland zo duidelijk buiten schot blijven. Wie onderstaande kaart ziet, snapt een beetje waarom.

Onze correspondent in Brussel, Stéphane Alonso schreef gisteren in NRC Handelsblad over de sancties:

Het was het opvallendste verschil in de strafmaatregelen die de EU en de VS gelijktijdig aankondigden. Daar waar de Amerikanen kozen voor het raken van vertrouwelingen van Poetin, richtte Europa haar pijlen op mindere goden: een trits Russische parlementariërs en senatoren.

De economische denktank Bruegel keek naar de kosten voor zowel Europa als Rusland van de strafmaatregelen. De onderzoekers laten op een interactieve kaart zien wat en hoe groot de (onderlinge) economische belangen zijn. In grote lijnen blijkt bijvoorbeeld dat, hoe dichter in de buurt bij Rusland, hoe meer het Europese land importeert. Voor export naar Rusland geldt ongeveer dezelfde dynamiek.

Nederland valt op met investeringen

Nederland springt er - samen met Cyprus - uit waar het gaat om directe buitenlandse investeringen. Van alle Europese landen ten westen van Rusland investeren Rusland en Nederland relatief het meest in elkaars productie. Ook op de site van Rijksoverheid staat dat Nederland een van de grootste investeerders is in Rusland.

Kaart bij artikel The cost of escalating sanctions on Russia over Ukraine and Crimea. Klik hier voor de interactieve kaart

Kaart bij artikel The cost of escalating sanctions on Russia over Ukraine and Crimea. Klik hier voor de interactieve kaart

Deze kaarten zeggen vooral iets over Nederland als offshoreland en belastingparadijs. Nederland lijkt een groot investeerder, maar het gaat vooral om buitenlandse investeringen die hier worden doorgezet. Om diezelfde reden is ook Cyprus rood gekleurd.

Van de site van Rijksoverheid:

Nederland exporteert vooral machines (onder andere telecomtoestellen, computers en medische apparaten), vervoersmiddelen, chemische producten (onder andere medicijnen) en landbouwproducten. Nederland importeert vooral olie, gas, metaal, ijzer en staal.

Wennen aan de vriend die vijand werd

Minister Frans Timmermans van Buitenlandse zaken bestreed dat Europa de confrontatie met Poetin niet aandurft. Het zou liggen aan de Europese wetgeving, die zou vereisen dat precies wordt aangegeven waar iemand voor wordt gestraft. De reisrestricties en de bevroren van banktegoeden gelden nu bijvoorbeeld voor politici die de inzet van het Russische leger op de Krim “publiekelijk gesteund” hebben.

Maar het is ook zo dat de concrete maatregelen tegen Russische functionarissen veel lidstaten zenuwachtig maken, schrijft Alonso. Rusland gold tot een paar weken geleden ten slotte eerder als vriend dan als vijand.

Finland bijvoorbeeld wilde absoluut geen zwaardere lijst. Het wil ‘neutraal’ zijn jegens zijn buurland – de Finnen zijn geen lid van de NAVO, alleen van de EU. Ook Cyprus was bezorgd: veel Russen hebben geld en huizen op het eiland. De Cypriotische minister begon zelfs over compensatie, als sancties schade veroorzaken.

‘Poetin vreest verdeeld Europa niet’

En ook Duitsland en Nederland zijn terughoudend met sancties. Wie weer naar het kaartje van Bruegel kijkt, krijgt inzicht in die terughoudendheid. De strafmaatregelen zouden economisch ook pijn doen in Europa. De denktank concludeert dan ook: de sancties gaan niet zozeer over hoeveel schade ze aanrichten bij de gestraften, maar om hoeveel pijn de sanctieopleggers kunnen verdragen.

De kaart van Bruegel toont ook aan hoe verdeeld Europa is waar het gaat om de economische belangen in Rusland. Deze heterogeniteit kan het Kremlin de indruk geven dat de EU niet krachtig en eensgezind zal optreden. Vooralsnog gaat de Nederlandse energiemissie naar Rusland met minister Henk Kamp van 13 tot en met 16 mei gewoon door.