Top met meer geluk dan wijsheid naar Den Haag

Waarom mag Nederland de nucleaire top organiseren? Beetje beloning, veel toeval.

Are you serious?” Kees Nederlof van het ministerie van Buitenlandse Zaken herinnert zich nog als de dag van gisteren zijn stomverbaasde woorden tegenover zijn Zuid Koreaanse collega Hahn Choong-hee. Ze ontmoetten elkaar in september 2011 in Wilton Park, het statige conferentiecentrum voor internationale politiek in het zuiden van het Verenigd Koninkrijk. Daar bereidden ambtenaren uit allerlei landen de nucleaire veiligheidstop voor die voorjaar 2012 in de Zuid-Koreaanse hoofdplaats Seoul zou worden gehouden. Hahn Choong-hee had Nederlof even apart genomen. Met de bekende Aziatische indirectheid zei hij: „We hebben het gevoel dat Nederland goed gepositioneerd is om na de bijeenkomst van Seoul de volgende top in 2014 te organiseren.” „Are you serious”, luidde dus het antwoord.

Hoe worden landen uitgekozen voor topontmoetingen van wereldleiders? Er zijn twee mogelijkheden: óf er moet stevig en langdurig voor worden gelobbyd, óf ze worden eenvoudigweg toebedeeld. Het laatste was drie jaar geleden het geval bij de uitverkiezing van Nederland als organiserend land voor de Nuclear Security Summit. „Het was een verrassing. We hebben er niets voor gedaan”, zegt Nederlof.

Het waren de Koreanen die het verzoek aan Nederland overbrachten, maar het waren de Amerikanen die het hadden bedacht. De Nuclear Security Summit is nu eenmaal een initiatief van de Amerikaanse president Obama.

Maar waarom Nederland? Allereerst omdat Rusland, in Amerikaanse ogen het meest aangewezen land om na Zuid-Korea de volgende top te organiseren, niet wilde. De Russen hadden in februari 2014 hun handen al vol aan de Olympische Winterspelen in Sotsji. Vlak na die Spelen nog eens 58 wereldleiders ontvangen. was zelfs voor het Russische veiligheidsapparaat te veel.

Dat vervolgens naar Nederland werd gekeken heeft volgens betrokkenen te maken met de actieve rol die het telkens heeft gespeeld in de discussie rondom nucleaire veiligheid en non-proliferatie van kernwapens. De Nederlanders zitten als klein en dus niet bedreigend land „goed in het onderwerp”, heet het. Bovendien is Nederland met een nucleaire industrie in Petten en Almelo een belangrijke direct betrokken speler.

Buiten deze inhoudelijke argumenten was er nog een logistieke overweging. Nederland heeft in 2009 bij de Amerikanen punten verdiend met het vlekkeloze verloop van de binnen een maand georganiseerde internationale Afghanistan-top in Den Haag.

Op het ministerie van Buitenlandse Zaken was minister Rosenthal (VVD) zeer ingenomen met de Nederlandse kandidatuur. „Met het organiseren van de top in 2014 kan Nederland daadwerkelijk bijdragen aan het vertalen van politiek leiderschap in concrete actie” schreef hij begin 2012 aan de Tweede Kamer.

In de minderheidscoalitie van VVD en CDA was kort daarvoor de nominatie met gejuich ontvangen. Nog nooit waren in Nederland zoveel wereldleiders bijeengebracht. Men zag de bij dit soort gelegenheden onvermijdelijke ‘familiefoto’ met premier Rutte omringd door de groten der aarde al voor zich. In één klap kon worden afgerekend met de kritiek van de oppositie op het door de PVV gedoogde minderheidskabinet dat Nederland achter de dijken zou hebben teruggetrokken.

Bij de top in Seoul in april 2012 werd Nederland officieel door de leiders van alle deelnemende landen aangewezen. Alleen minister-president Rutte was er niet. Die deed op het Catshuis een – naar later bleek vergeefse – poging zijn kabinet te redden. Rutte zegde op het laatste moment af en stuurde minister Rosenthal. Het gevolg: de organisatie moest 15.000 programma boekjes vernietigen en laten herdrukken waarin de naam en het portret van Rutte waren vervangen door Rosenthal. Het heeft de aanwijzing van Nederland niet in de weg gestaan.