Staken kan weer

In bijna tien sectoren wordt deze week gestaakt. Hebben de acties met elkaar te maken?

Illustraties studio NRC

Zo’n mooie kans konden ze niet laten lopen. Vakbond FNV Schoonmaak insinueerde gisteren dat de Amerikaanse president Barack Obama wel eens op een smerig vliegveld zou kunnen landen, als hij volgende week naar Nederland komt voor de nucleaire top in Den Haag. Als reactie op vastgelopen cao-onderhandelingen met werkgevers zou schoonmaakpersoneel tijdens de top staken.

De schoonmakers zijn niet de enigen die deze week van zich lieten horen. Ook vrachtwagenchauffeurs, gemeenteambtenaren, thuiszorgmedewerkers en vrachtvervoerders op Schiphol kondigden acties aan. Vanavond staken werknemers van Holland Casino voor de tweede keer. En gisteren werden acties aangekondigd bij printerfabrikant Xerox. Waar komen al die protesten ineens vandaan?

De meest voor de hand liggende verklaring is het aflopen van cao’s. Dat gebeurt meestal op 1 januari of 1 april. Werkgevers en werknemers moeten opnieuw onderhandelen. Toch vindt Evert Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam, de acties een teken aan de wand. „De bonden hebben zich de afgelopen jaren rustig gehouden. Tijdens de crisis is de leden gezegd dat er met staken weinig tot niets te winnen viel.” Nu de Nederlandse economie aantrekt, zien de bonden mogelijkheden, denkt Verhulp. „Ze kunnen hun meerwaarde laten zien. Er heerst een sterk ‘en nu wij’-gevoel.”

Mariëtte Patijn, cao-coördinator van vakcentrale FNV, beaamt dat de bond het tijd vindt om in actie te komen. „Onze leden hebben duidelijk gemaakt dat de grens is bereikt. Hun koopkracht daalt doordat lonen al jaren achterblijven op de inflatie. Velen moeten nog altijd genoegen nemen met onzekere contracten.

Volgens Patijn is actievoeren voor de FNV geen doel, „maar op dit moment zien wij geen andere optie.” Met een opbloeiende economie hebben de acties volgens Patijn niet direct te maken. „We hebben onze looneis van 3 procent al in september op tafel gelegd. Toen was er nog geen sprake van positief economisch nieuws.”

Volgens Jannes van der Velde van werkgeversvereniging AWVN zijn de stakingen vooral wapengekletter. „De vakbonden kiezen voor een strategie van publiekelijk actievoeren. Dat is mediageniek, maar niet heel productief. Aan de onderhandelingstafel is niemand erbij gebaat.”

Inhoudelijk lopen de bonden volgens Van der Velde te ver op de zaken vooruit. „Economische groei moet door veel bedrijven nog worden gerealiseerd. Toch willen de bonden nu al verandering zien. Dat is niet reëel. Ze anticiperen op iets wat er nog niet is.”

De hoeveelheid acties deze week vindt hoogleraar Verhulp wel opvallend, maar niet uitzonderlijk. „In verhouding tot wat we hier gewend zijn, is het veel. Afgezet tegen andere Europese landen valt het mee. Nederlanders houden helemaal niet van staken.”