‘Sinds 1991 is Rusland keer op keer bedrogen’

De speech van Vladimir Poetin gisteren voor het Russische parlement was één van zijn meest nationalistische ooit. Hij zette hiermee de verhoudingen met het Westen op scherp. De hoofdpunten van zijn toespraak, met uitleg vanHubert Smeets.

President Vladimir Poetin gisteren tijdens zijn toespraak in het Kremlin tot parlementariërs en andere hoge gasten over de Krim. Foto AFP

Met de meest anti-Westerse toespraak die president Poetin ooit hield in zijn veertien jaar als machthebber in het Kremlin, is gisteren het feest van de ‘grootse’ Russische hereniging op de Krim gevierd. Poetins rede voor de parlementariërs in de Federatieraad en de Doema, en andere hoge gasten uit Rusland en de Krim, was ook een van zijn meest nationalistische speeches. De president keerde zich niet alleen tegen de buitenwereld, die Rusland via ‘voldongen feiten’ en ‘vijfde colonnes’ op de knieën wil krijgen, maar ook tegen de communistische voorgangers in eigen land die in zijn ogen schuldig waren aan het verlies van Oekraïne dat hij nu stapsgewijs ongedaan wil maken.

Een paar uur daarna was Poetin de eregast op een massaspektakel op het Rode Plein waar honderdduizend mensen de gisteren bezegelde hereniging met de Krim meevierden. Ook voor hen was deze dinsdag een keerpunt in de recente geschiedenis, die een kwart eeuw geleden met de val van de Muur in Berlijn voor Rusland een vaak noodlottige wending had gekregen.

In zijn scherp gestileerde tekst legde Poetin de terugkeer van de Krim uit als een vorm van rechtvaardigheid van de geschiedenis én wraak op diezelfde geschiedenis. De Russische president putte uit een breed verbaal scala: variërend van historische trots en analogieën tot verongelijktheid, subtiele dreiging en een beetje straattaal.

Cruciaal in zijn toespraak was het besef dat Rusland, Krim en Oekraïne historisch één en ondeelbaar zijn. Al sinds 988 toen vorst Vladimir zich in het antiek-Griekse Chersonesos op de Krim liet kerstenen. Vladimir regeerde toen vanuit Kiev: de „moeder van alle Russische steden”, zoals Poetin en veel Russen zeggen. Door dit „geestelijke wapenfeit zijn de volkeren van Rusland, Oekraïne en Wit-Rusland verenigd”, aldus Poetin. (1 en 3)

De breuk tussen deze volkeren is, zei Poetin, de schuld van de bolsjewieken die na de Oktoberrevolutie van 1917 besloten om het mijnbouwgebied in het Oosten en Klein Rusland, zoals het huidige Zuiden altijd heette, bij de Sovjetrepubliek Oekraïne te voegen. Dat zelfs de Krim zestig jaar bij die Oekraïne heeft gehoord, schreef hij op het conto van Nikita Chroesjtsjov die het schiereiland in 1954 weggaf. (4)

Zijn eigen voorganger Boris Jeltsin werd naar de mestvaalt van de geschiedenis verwezen, zij het zonder genoemd te worden, omdat hij de Krim in 1991 had verkwanseld als een „zak aardappelen”. (5)

Diens verre voorganger Jozef Stalin noemde hij ook niet bij naam. Maar zijn erfenis schemerde wel door, toen Poetin het in woord opnam voor de Krim Tataren die in 1944 door de Sovjetleider werden gedeporteerd op verdenking van collaboratie met de nazi’s. Waarbij Poetin overigens niet naliet te zeggen dat Russen toch het meest van alle volkeren hadden geleden onder de totalitaire „repressie”. (2)

Indirect zette Poetin vraagtekens bij de existentie van Oekraïne. Na de onttakeling van de Sovjet-Unie in 1991 is het eigenlijk nooit wat geworden met Oekraïne, zei hij. Het land verkeert al twee decennia in „permanente crisis”. Dat de ‘Oranjerevolutie’ in 2004 leidde tot een derde stemronde in de presidentsverkiezingen, een extra stemronde die overigens werd gelegitimeerd door Oekraïne’s hoogste rechtscollege, was volgens Poetin toch „gewoon absurd en een bespotting van de grondwet” (14)

Zeker, Poetin heeft nu begrip voor de eerste protesten vorig jaar tegen „corruptie”. Maar die zijn uitgemond in „terreur, moord en pogroms” van „nationalisten, neonazi’s, russofoben en antisemieten”. (6) En wie staan er achter deze fascisten? Buitenlanders! (7)

Waarna Poetin uit het register van de jij-bak ging putten. Amerika en West-Europa verwijten Rusland dat het op de Krim het internationaal recht heeft geschonden. Op zich goed dat ze in het Westen nu weten dat er zoiets bestaat als internationaal recht. Toen ze in 1999 Servië bombardeerden om Kosovo waren ze zover nog niet, zei Poetin. (8) Maar dan moeten ze de afsplitsing van Kosovo nu ook als hét precedent erkennen. En dat doen Amerika en Europa niet. Integendeel. „Ze bazuinden over de hele wereld rond” dat Kosovo zich in 2008 mocht afsplitsen en „naaien iedereen”, zei hij. „Is dat geen dubbele moraal? Dat is primitief en regelrecht cynisme.” (9)

Weliswaar sprak Poetin consequent over het Westen als „partners”, de president schetste geen enkele concrete vorm van politieke samenwerking in Oekraïne. Het enige land dat hij met name noemde – en in die zin ook waarschuwde – was Duitsland: het Duitsland dat dankzij Rusland in 1989 is herenigd, tegen de wil van enkele belangrijke NAVO-landen in. Poetin doelde op Frankrijk, Engeland en Nederland. (12)

En wat kreeg Rusland terug? Niets. Sinds 1991 is Rusland door de NAVO en de VS „keer op keer bedrogen”. Bijvoorbeeld met de uitbreiding naar het oosten en het antiraketschild. Steeds werden „er achter onze rug besluiten genomen”. (10)

En nu? Nu dreigt het Westen met sancties? Die „hysterie” moet stoppen, gebood Poetin. (11)

Het heeft ook geen zin. Rusland wordt al eeuwen omsingeld en liet zich nooit bang maken.

Omgekeerd deed Poetin een poging om de eigen landgenoten die, anders dan de honderdduizend Moskovieten gisteravond op het Rode Plein, bezwaren hebben tegen zijn koers, wel schrik aan te jagen.

Poetin verwees naar westerse politici die denken dat de annexatie van de Krim en andere acties in Oekraïne als een boemerang kunnen terugkomen. „Rekenen ze erop dat de sociaal-economische omstandigheden van Rusland verslechteren en dat dit de onvrede van de mensen zal uitlokken?”, vroeg Poetin zich af. Of bedoelen ze „acties van een ‘vijfde colonne’ van allerlei soorten ‘nationale verraders’? (13)

Kortom, de vijand is onder ons, zo liet Poetin blijken. De parlementariërs steunden hem met staande ovaties. Er werd met vlaggen en gebalde vuisten gezwaaid. Bij een enkeling welden tranen op. De 18de maart 2014 was inderdaad een historische dag. Voor Rusland en de wereld. Poetin heeft de klok gisteren teruggedraaid.