Poetin zet Oekraïne mes op keel

Op onverzoenlijke toespraak van Russische president volgt bestorming Oekraïense basis op Krim.

Een Oekraïense officier verliet vanochtend de Oekraïense marinebasis in Sevastopol, die werd bezet door gewapende mannen, waarschijnlijk Russen. Foto Reuters

Nadat president Vladimir Poetin met een scherp nationalistische toespraak de hereniging met de Krim had bezegeld, zijn de internationale spanningen verder opgelopen.

Vanmorgen hebben zo’n tweehonderd gewapende mannen de basis van de Oekraïense marine in Sevastopol bezet. Elders op de Krim worden vergelijkbare paramilitaire acties gemeld.

Vannacht was de Oekraïense militairen een soort ultimatum gesteld. Ze konden de Krim nu vrijelijk verlaten of moesten naar de Russische krijgsmacht overlopen, zei Poetins woordvoerder Dmitri Peskov vannacht tegen het Britse tv-programma Hard Talk. Hij erkende dat in Simferopol gisteren een Oekraïense militair is gesneuveld. „We stuitten, helaas, op een provocatie”, aldus Peskov. Kiev zal daar geen gehoor aan geven, antwoordde de Oekraïense minister van Defensie. Vandaag is minister Igor Tenjoech naar de Krim gevlogen om te „deëscaleren”. Maar de nieuwe premier van de Krim, Sergej Aksjonov zei dat Tenjoech en vicepremier Vitali Jarema niet zouden worden toegelaten.

Hoewel bij de bezettingsactie in de haven van Sevastopol volgens ooggetuigen geen schot is gelost, heeft de Oekraïense regering na wekenlange terughoudendheid de krijgsmacht een nieuwe ‘geweldsinstructie’ gegeven. De militairen mogen zich nu gewapenderhand wel teweer stellen. Eerder had premier Arseni Jatsenjoek in Kiev gezegd dat het internationale conflict door de afscheiding/annexatie van de Krim in een „oorlogsstadium” was gekomen.

Jatsenjoek reageerde daarmee op de snelle annexatie van de Krim en de toespraak die president Poetin gisteren in het Kremlin tot het Russische parlement hield. Die rede was niet alleen doortrokken van verlangen naar revanche en revisionisme, maar ook ambivalent. Poetin sprak dubbelzinnig over de vraag of Rusland, na de historisch kennelijk onontkoombare annexatie van de Krim, nog meer acties in Oekraïne in petto heeft. De president zei, zich rechtstreeks tot alle Oekraïners wendend, dat hij hun „nationale gevoel niet wil kwetsen”. Rusland heeft de territoriale eenheid van de Oekraïense staat altijd erkend, zei Poetin. „Wij willen Oekraïne niet opdelen. Dat hebben we niet nodig”.

Maar die geruststellende woorden liet hij meteen volgen door een waarschuwing. „In Oekraïne woonden miljoenen Russen en die zullen er blijven wonen. Rusland zal hun belangen altijd beschermen met politieke, diplomatieke en juridische middelen. Oekraïne moet er evenwel allereerst zelf belang aan hechten dat hun rechten zijn gegarandeerd”. Kortom, de „waarborg voor de Oekraïense staat en de territoriale eenheid van het land” ligt volgens Poetin in handen van de overigens „onwettige” regering in Kiev.

Bovendien zaaide Poetin in zijn rede twijfel over de existentie van Oekraïne. Het waren de bolsjewieken die na de Oktoberrevolutie van 1917 delen van het Russische Imperium aan de sovjetrepubliek Oekraïne hadden toegevoegd. „God zal over hen oordelen”, aldus Poetin. De huidige Oekraïense staat, die na de onderhang van de Sovjet-Unie in 1991 onafhankelijk werd, verkeert sindsdien in een „permanente politieke én staatkundige crisis”.

Poetin wekte de indruk dat Rusland deze crisis op eigen gezag te lijf wil gaan. De president deed geen enkele handreiking aan de ‘partners’ in de Verenigde Staten en Europa. Hij beschuldigde het Westen ervan dat het Rusland de afgelopen twee decennia een en andermaal heeft „bedrogen”. Terloops waarschuwde hij de binnenlandse oppositie er ook voor dat ze een „vijfde colonne” van „nationale verraders” wordt, als ze zich door buitenlandse mogendheden laat leiden.

Met deze onverzoenlijke, revanchistische en soms sarcastische toon schiep Poetin niet alleen een déjà-vu, maar ook een cesuur in de buiten- én binnenlandse verhoudingen van Rusland. De tijd dat het Kremlin zich neerlegde bij de postcommunistische wereldorde is voorbij.

    • Hubert Smeets