‘Obama heeft hier prestige te verliezen’

Inzet van top is betere afscherming van nucleair materieel tegen terroristen. Het is wel jammer dat Poetin niet komt.

Foto’s David van Dam, ANP

Als Barack Obama volgende week op de Nuclear Security Summit in Den Haag is, zal hij zijn tijd niet verspillen aan onderhandelingen. Obama is er om wereldleiders te spreken, met name zijn G7-collega’s over Rusland, en een slotverklaring te ondertekenen. Het handwerk – onderhandelen, dealtjes sluiten, slottekst formuleren – doet Laura Holgate. Zij is de eerste onderhandelaar, ‘sjerpa’, van de Amerikaanse delegatie.

Holgate: „Toen Obama in 2009 nog maar een paar maanden president was, noemde hij de dreiging van een nucleaire aanslag de gevaarlijkste erfenis van de Koude Oorlog. De grootste bedreiging voor onze veiligheid is de mogelijkheid dat terroristen in staat worden gesteld kernwapens te maken.”

De Amerikaanse inzet in Den Haag, zegt Holgate, „is dat we het materiaal waarmee nucleair terrorisme gepleegd kan worden, hoogverrijkt uranium en plutonium, beter gaan beveiligen. Daarbij willen we een systeem creëren waarin internationale instanties die betrokken zijn bij terrorismebestrijding beter samenwerken. Ik denk aan Interpol, maar ook de Verenigde Naties.”

De kritiek onder Amerikaanse nucleaire deskundigen is dat een top met 58 deelnemende landen te log is om echt iets te doen aan nucleaire veiligheid. De vorige conferentie, in 2012 in Seoul, leidde tot een vage slottekst. Het is onzeker of Holgate een scherpere weet te formuleren in Den Haag.

Holgate is het niet eens met de kritiek. „Er is wel degelijk al veel bereikt. Twaalf landen hebben de afgelopen jaren afstand gedaan van hun hoogverrijkte uranium. Dat komt ook door de aandacht die we het onderwerp blijven geven. Dit proces willen we in Den Haag versnellen.”

Dat zal wel met veel minder Amerikaans geld moeten gebeuren. Obama bezuinigt komend jaar ruim 200 miljoen dollar op nucleaire veiligheid, bleek uit zijn begroting. Een internationaal programma om ‘kwetsbaar’ nucleair materiaal beter te beveiligen en desnoods te vernietigen, krijgt 114 miljoen dollar minder. Voor het Global Threat Reduction Initiative, dat er onder meer voor moet zorgen dat kernreactoren niet langer hoogverrijkt uranium gebruiken, wordt 108 miljoen dollar minder uitgetrokken. Toch zegt dat niets over de prioriteiten van Obama, zegt Holgate. „Hij is er dag en nacht mee bezig. Hij heeft zich er als senator en als advocaat al mee beziggehouden. Hij heeft prestige te verliezen in dit dossier.”

Waarom zo’n massale conferentie, terwijl het probleem zich concentreert op een paar landen? Waarom oefent u niet druk uit op een land als Pakistan, dat instabiel is en kernwapens bezit?

„De moeilijke situatie in Pakistan was voor ons een van de belangrijkste redenen het initiatief te nemen voor deze top. Druk zetten op één land werkt meestal averechts. Het is veel beter om wereldwijd politieke wil te creëren.”

In de VS heerst angst voor nucleair terrorisme, maar in veel landen leeft dat veel minder. Amerika zelf is immers de grootste nucleaire macht ter wereld.

„We moeten onszelf niet vrijpleiten. Wij hebben ook onze wake-upcall gehad. We hebben nog geen terroristische aanvallen op nucleaire faciliteiten gehad, maar er zijn pogingen geweest faciliteiten binnen te dringen. [In 2012 kwamen antikernwapenactivisten ver in een opslagplaats voor hoogverrijkt uranium in Tennessee.] Ik moet niet alleen anderen op hun fouten wijzen, maar ook eerlijk zijn over onze eigen fouten.”

Waarom de eenzijdige focus op nucleair terrorisme? Heeft de oorlog in Syrië niet geleerd dat chemische en biologische wapens een veel grotere bedreiging zijn?

„Als ik me niet bezighoud met nucleair terrorisme, dan is het wel met dit onderwerp. Het komende jaar gaan we daar veel meer werk van maken. We hebben vorige maand een project gelanceerd dat onder meer de verspreiding van ziektes via biologische wapens moet tegengaan, het Global Health Security-project.”

De top is voor de VS van groot politiek belang. In Den Haag zal Obama spreken met de wereldleiders van de G7, de voormalige G8 sinds de schorsing van Rusland. Hoewel Oekraïne niet officieel op de agenda staat, zal de internationale crisis de gesprekken in Den Haag domineren. Laura Holgate noemt het jammer dat de Russische president Poetin zich heeft afgemeld voor de NSS. „Ook bij vorige toppen stuurde niet elke land de regeringsleider, zelfs bondgenoten niet. Dat Poetin niet komt, is voor de conferentie zelf geen ramp. Maar het is natuurlijk jammer dat hij, nu er zo veel te bespreken valt, niet de persoonlijke ontmoeting wil aangaan.”

    • Guus Valk