Liveblog: Winst D66 en lokalen - PvdA verliest fors in grote steden

Na maanden campagne voeren is het vandaag zover: de gemeenteraadsverkiezingen. Volg hier onze nieuwsstroom met het laatste nieuws rond de stemming, lokale perikelen, mooie beelden en opmerkelijke campagnevideo’s.

Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Diederik Samsom (Pvda) na afloop van het verkiezingsavond. Foto ANP / Bart Maart

De verkiezingsavond/nacht in 10 bulletpoints

Dit was het voor vanavond en vannacht. Wij sluiten dit liveblog af met de kortst mogelijke samenvatting: de gemeenteraadsverkiezingen 2014 in 10 bulletpoints

De hele korte samenvatting:

  • D66, SP en de lokale partijen zijn de grote winnaars
  • Het verlies is vooral fors voor de PvdA en de VVD
  • Het opkomstpercentage was historisch laag maar hoger dan verwacht: 53 procent

Dan de uitslagen in de grotere steden:

  • In Amsterdam wordt gesproken van een 'historische uitslag'. Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog is PvdA niet meer de grootse partij. Met 18,4 procent kreeg de partij flinke klop van D66 (26,7 procent).
  • Het was lang spannend in Den Haag, maar uiteindelijk versloeg D66 (15,4 procent) de PVV in de hofstad (14,1 procent)
  • D66 won met 26 procent van de stemmen ook in Utrecht, waar voorheen Groenlinks de grootste partij was (nu 17 procent)
  • Leefbaar Rotterdam, de partij van Joost Eerdmans, haalde 28 procent van de stemmen en werd daar de grootste. PvdA werd tweede met 16 procent.

Ook waren alle ogen gericht op:

  • Roermond, waar de Liberale Volkspartij Roermond (LVR) van de van corruptie verdachte Jos van Rey 10 van de 31 zetels haalde
  • Vlissingen, waar Lilian Janse de eerste vrouw wordt die namens de SGP een politieke functie gaat bekleden. De partij krijg 1 zetel

(bekijk op onze kaart alle uitslagen)

En dan nog dit:

  • Op de bijeenkomst van de PVV vroeg Wilders vanavond aan de zaal of de PVV'ers meer of minder Marokkanen wilden, zijn uitspraken van een week geleden herhalend. "Minder!", scandeerde zaal. De scene leidde tot veel ophef - haalde de internationale media - en wordt ongetwijfeld vervolgd.

Op zoek naar meer achtergrond bij deze gebeurtenissen? Lees dan dit stuk.

En nu de strijd in Den Haag ook is gestreden komt deze avond langzaam tot een einde. Wij komen zo bij u terug met een samenvatting van de avond. Alle uitslagen (die nog steeds binnenkomen) vind u op de uitslagenkaart.

D66 wint in Den Haag

Het was spannend in Den Haag, met D66 en PVV die streden om de winst. Nu is 97 procent van de stemmen geteld, en de grote winnaar van de avond, D66, heeft ook deze wedstrijd gewonnen:

Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim D66 winnaar bij voorlopige uitslag. 97% van de stembureaus
Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim Voorlopige top-5 Den Haag (in zetels) D66 8, PVV 7, PvdA 6, Stadspartij 5, VVD 4. 97% stembureaus. Bij aantal locaties hertelling.

Helemaal definitief is het dus nog niet, er moeten wat stemmen herteld worden.

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Goed, dan scoort de PVV dus in zowel Den Haag als Almere slechter dan in 2010 #GR2014

80 procent geteld, dit is de zetelverdeling

.

CDA onderschat door Ipsos

"We hebben laten zien dat we de prognoses en peilingen kunnen verslaan", reageerde CDA-leider Sybrand Buma eerder vandaag al. En het is inderdaad vreemd. CDA doet het behoorlijk wat beter dan in de eerste prognose van onderzoeksbureau Ipsos werd voorspeld. Volgens die prognose zou CDA 4,4 procent en 561 raadszetels verliezen op 2010, maar dat valt mee.

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Inderdaad vreemd dat Ipsos het CDA om half 10 maar liefst 5 procentpunt onderschatte #GR2014

Definitieve uitslag Utrecht

Dat D66 ging winnen in Utrecht, was al duidelijk. De definitieve uitslag bevestigt dat, en het gigantische verlies van de PvdA:

Twitter avatar GemeenteUtrecht Gemeente Utrecht Voorlopige einduitslag (in zetels) D66 13 GL 9 PvdA 5 VVD 5 SP 4 CDA 3 SBU 2 CU 2 S&S 1 PvdD 1 http://t.co/1P2nZnhwZl Opkomst: 54,2% #GR2014

Rutte heeft 'vieze smaak gekregen' van uitspraken Wilders

VVD'er Weisglas riep zijn partijgenoten eerder vandaag op om niet met de PVV samen te werken, nadat Geert Wilders zijn aanhangers vroeg of ze "meer of minder Marokkanen willen". "Minder", scandeerde de zaal daarop luidkeels.

Inmiddels heeft ook premier Rutte gereageerd op het verhaal dat de internationale media heeft gehaald. Hij heeft er "een vieze smaak van gekregen" zei hij tegen de NOS. Het ergste vond hij dat Wilders antwoordde met "dat gaan we dan regelen".

Een partij uitsluiten doet hij echter nooit, aldus de premier.

Euforie bij D66

D66 is euforisch, tekent onze verslaggever Annemarie Kas op. In Utrecht is D66-lijsttrekker Klaas Verschuure net op het podium gekomen:

"We hebben vandaag geschiedenis geschreven, we zijn de grootste geworden met dubbele cijfers. Geen deurbel die niet is ingedrukt en dat heeft resultaat opgeleverd. We gaan de komende vier jaar weer verantwoordelijkheid nemen. De komende dagen gaan we met partijen in gesprek voor meer werk, minder lasten en beter onderwijs."

Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen Verschuure (D66): ga met iedereen koffie drinken voor collegevorming. Grote winnaar, geëmotioneerd over resultaat.

De stemmen zijn nog niet allemaal geteld in Utrecht, maar de D66 wint gigantisch, bleek uit de tussenstand:

Twitter avatar GemeenteUtrecht Gemeente Utrecht 2e tussenstand (in zetels): D66 13 GL 9 PvdA 5 VVD 5 SP 4 CDA 3 SBU 2 CU 2 S&S 1 PvdD 1 OU 0 PVU 0 http://t.co/1P2nZnhwZl #GR2014 #Utrecht

D66 ook voorbij PvdA in Groningen

Ook in Groningen wordt de PvdA voorbijgestreefd door D66. De PvdA gaat terug van negen naar zes zetels, D66 stijgt van vier naar negen.

Onze verslaggever Wubby Luyendijk:

“Terwijl beide partijen in het gesneuvelde college zaten, is de PvdA daarop afgestraft. Afgestraft voor de bestuurscrisis met de tram en hun regentenmentaliteit op het stadhuis. En vergeet ook niet de gestruikelde burgemeester Rehwinkel. Affaires rond zijn persoon hebben de partij geen goed gedaan.”

Ook Nijmegen is binnen

Alle stemmen in Nijmegen zijn geteld. De SP wint daar, direct gevolgd door GroenLinks:

Twitter avatar gem_Nijmegen Gemeente Nijmegen (100/100 stemb. geteld) GL:18,5%, PvdA:10,7%, D66:17,9%, SP:18,8%, VVD:10,5%, CDA:4,9%, VSP:4,0%, GWNG:5,3%, DNF:4,8%, CPN20:2,1% [00:51:51]
Twitter avatar gem_Nijmegen Gemeente Nijmegen Vervolg: CU:1,6%, PP:0,2%, ONPSP:0,3%, OPA:0,3% [00:51:51]

En de zetelverdeling:

Twitter avatar gem_Nijmegen Gemeente Nijmegen Zetelverdeling: (100/100 stemb. geteld) GL:8, PvdA:4, D66:7, SP:8, VVD:4, CDA:2, VSP:2, GWNG:2, DNF:2 [00:51:50]

Dit betekent grote winst voor de SP, die op 5 zetels stond bij de vorige verkiezingen, toen GroenLinks nog de grootste was.

De eerste voorpagina's van de kranten

De meeste kranten zijn inmiddels richting de drukker. Dit zijn de eerste voorpagina's.

Twitter avatar Bart_Dirks Bart_Dirks Sneak preview van de voorpagina Volkskrant. Zo meteen al helemaal te lezen op je iPad http://t.co/PTI8cFWfZj
Twitter avatar karolien2303 Karolien Koolhof Op de voorpagina van @bndestem morgen een aantal regionale #stemfies http://t.co/NOdAEkWCtV

(en de cover van Next heeft u al gezien, de hele krant leest u hier)

Fractievoorzitters Arie Slob van ChristenUnie en Van der Staaij van de SGP zijn vanavond zeer te spreken over de voor hun positieve verkiezingsuitslag. Slob:

"We hebben mooie zetelaantallen gehandhaafd. Wij kunnen nu het verschil maken in gemeentes."

Van der Staaij noemt de uitslag “ongekend voor de begrippen van de SGP”:

"We hebben nog nooit zo'n mooie uitslag gehad bij gemeenteraadsverkiezingen."

"

Ook SP-leider Roemer is blij. "Absoluut verrast", zei hij zojuist. "We zijn meer dan verdubbeld en dat is echt ongekend voor ons. Een historische overwinning."

PvdA Rotterdam: op ons donder gehad

Samsom zit nu als grote verliezer aan tafel bij het slotdebat, maar ook in Rotterdam trekt de partij zich de uitslag aan. De uitslag die de PvdA heeft geboekt in Rotterdam is teleurstellend, vindt lijsttrekker Hamit Karakus.

"Het is natuurlijk een enorme teleurstelling, we hebben echt op ons donder gehad.”

Volgens Karakus heeft zijn partij goed campagne gevoerd, maar was het niet voldoende. "Wat je constateert is dat we kiezers hebben verloren.”

De grote winnaar in de havenstad is Leefbaar Rotterdam met 28 procent van de stemmen, goed voor veertien van de 35 zetels. De PvdA houdt in de raad acht zetels over. Vier jaar geleden stonden beide partijen op veertien zetels.

Bekijk de verkiezingskaart

Even tussendoor: op zoek naar de resultaten in uw eigen gemeente? Bekijk onze verkiezingskaart, waar alle uitslagen worden geplaatst zodra ze binnenkomen.

Samsom: we verliezen fors

En daar is PvdA-leider Samsom. "Geen leuke introductie, maar de grote verliezer is aangeschoven," zegt Mariëlle Tweebeeke. Samsom:

"Overal verliezen we fors. Ook in de steden. Ik wind er geen doekjes om. Je ziet, anderhalf jaar geleden begonnen we aan deze missie om Nederland sterker en sociaal te maken. Maar ik heb het ook op straat gemerkt: mensen merken en voelen het nog niet. (...) Als je niet het vertrouwen vasthoudt wat je hebt gekregen, dan heb je nooit iets goed gedaan. Ik ben de leider van de partij, dus natuurlijk voel ik me ook persoonlijk verantwoordelijk voor."

Net zoals Mark Rutte noemt ook VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra het verlies van zijn partij "een tik".

"De moeilijke maatregelen die we hebben genomen, die we nog nemen, die voelen we nu terug in de uitslagen. Wij voeren heel lastig beleid – barre tijden, barre maatregelen – […] dan is de kans op sombere uitslagen ook aanwezig.”

Diederik Samsom van de PvdA, waar nog hardere klappen vielen, is nog onderweg naar de studio. Toen hij in de taxi stapte vroegen verslaggevers al of hij conclusies verbindt aan het grote verlies. Het antwoord was ietwat chagrijnig en kort: "Nee."

Het slotdebat begint

Bij de NOS begint nu het slotdebat met de kopstukken van de landelijke partijen. Nog niet iedereen is aangeschoven, maar desalniettemin begint het debat nu. De livestream vind je hier, de belangrijkste zaken in dit blog.

Nek-aan-nekrace in Den Haag

In Den Haag is het nog steeds spannend.

Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim D66 opeens voor in Den Haag: 15%. PVV heeft 14,1%., PvdA 12,9%. Bij 90,6% van de stembureaus.
Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim @christiaanpe D66-lijsttrekker Ingrid van Engelshoven juicht eerst uitbundig en slaat dan een hand voor haar mond.

Waarom duurt het zo lang voor de uitslag van Den Haag bekend wordt? Er doen meer partijen mee dan vorige keer, legt onze verslaggever Christiaan Pelgrim uit. “Daardoor is het stembiljet nu breder en dus onhandiger om te tellen.”

Buma: peilingen en prognoses verslagen

Een update van Petra de Koning, onze verslaggever bij de CDA-bijeenkomst.

Na middernacht komt Van Haersma Buma naar het Campagnehuis. Hij wachtte lang en de eerste – voor het CDA heel slechte – prognoses van de NOS lijken niet te kloppen met de uitslagen uit de gemeentes. Met ongeveer een kwart van de stemmen geteld, verliest de partij zo’n 18 raadszetels. ,,We laten zien dat we peilingen en prognoses kunnen verslaan”, zegt Buma. Kamerlid Pieter Heerma: ,,We kunnen nooit meer bij een verlies van 561 raadszetels komen, zoals de NOS voorspelde.” Buma: ,,Aan het eind van deze avond zal blijken: het CDA blijft de grootste landelijke partij in de gemeenteraden.”

Hilhorst: historisch verlies

In Amsterdam verschijnt Pieter Hilhorst nu voor de camera's, samen met alle andere lijsttrekkers in Amsterdam.

"Dit is historisch verlies en dat betekent allereerst dat ik een heel groot compliment moet maken aan D66."

"De dreun ga je verwerken en je gaat nu eerst nadenken wat deze dreun betekent."

Burgemeester Eberhard van der Laan (PvdA) feliciteerde voor de camera's van AT5 D66. Hij sprak een 'historische overwinning' voor de partij. Het is voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog dat de PvdA niet de grootste is in de hoofdstad.

In Den Haag blijft het spannend...

Het spant erom tussen D66 en PVV, maar het stemmen tellen duurt iets langer:

Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim In stadhuis wordt in spanning gewacht op uitslag van 95% van de stembureaus. Duurt langer door de brede stembiljetten met 19 partijen.

En dit is de voorpagina van nrc.next van morgen

Uiteraard met Pechtold als grote winnaar op de voorpagina. Politiek redacteur Tom-Jan Meeus schrijft:

"De gemeenteraadsverkiezingen van 2014 zullen de geschiedenis ingaan als de eerste selfieverkiezingen: de verkiezingen waarin de geïndividualiseerde liberale burger zijn eigen positie ten opzichte van de rest van de bevolking uitzonderlijk scherp markeerde. D66 past voortreffelijk bij die trend. D66 ís die trend. Maar de selfie is een relatief nieuw verschijnsel: volkomen onhelder hoelang deze trend zal beklijven."

.

PvdA Nijmegen ook teleurgesteld

Vanuit Nijmegen reageert een zwaar teleurgestelde PvdA-lijsttrekker Turgay Tankir – PvdA was daar één van de coalitiepartners. Tegen verslaggever Annette Toonen zegt hij:

"Het is echt heel beroerd. Driekwart van de stemmen zijn nu geteld en wij gaan van acht naar vier zetels. Het is wrang. Wij hebben vier jaar hard gewerkt hier. Lokaal was er niet veel kritiek, wij werden wel op het landelijke beleid aangesproken. Daar zijn wij nu op afgestraft. Dat is zuur.’’

Op basis van driekwart van de stemmen wordt SP de grootste partij in Nijmegen met negen zetels (was 5), D66 (was 6) en GroenLinks (was 8) staan beiden op zeven zetels.

Rutte: 'we moeten eerlijk zijn'

Ook Mark Rutte heeft inmiddels een reactie gegeven. Na het feliciteren van de winnende partijen en het bedanken van de vrijwilligers kwam Rutte terzake:

"We moeten eerlijk zijn. De VVD krijgt vanavond echt een tik. [...] Wij zijn al drie en een half jaar vreselijk hard bezig om Nederland uit de crisis te tillen. Dat beleid heeft effect, dat laten de cijfers van het CPB zien. Maar tegelijkertijd merken mensen dat nu nog te weinig in het dagelijks leven. In zo'n fase is het niet heel gek dat we zo'n tik krijgen. Maar we zullen nooit een partij worden die alleen met goed weer gaat besturen. Wij geven altijd thuis."

Leefbaar wint in Rotterdam

En nu is ook Rotterdam zeker: Leefbaar Rotterdam wint ook hier flink van PvdA. De partij blijft even groot met 28 procent van de stemmen, maar de PvdA verliest zes zetels en komt op 16 procent.

Amsterdam is er: lage opkomst, D66 wint

Het is definitief: D66 heeft gewonnen in Amsterdam, en flink. De partij wint 11,6 procent ten opzichte van de vorige keer en komt uit op 26,5 procent van de stemmen, terwijl PvdA een gigantisch verlies lijdt: 10 procent minder stemmen - 18,4 procent van het totaal aantal stemmen.

Twitter avatar 020dichtbij Amsterdam Nieuws Voorlopige uitslag Amsterdam in datavisual: http://t.co/SBiXEDtODd http://t.co/V24XqYpyPF

De opkomst was slecht, heel wat lager dan de landelijke 53 procent. Ten opzichte van de vorige verkiezingen (2010) is de opkomst met 10 procent gedaald naar 42 procent.

Dramatisch lage opkomst valt mee

De vrees was dat de opkomst onder de 50 procent zou dalen. Dat valt mee, hoewel de opkomst wel historisch laag is:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Al die sombere prognoses over de lage #opkomst zaten er dus behoorlijk naast. Lijkt ongeveer gelijk te blijven met 2010: 53%.

Samsom op weg naar slotdebat

Bij het Compagnietheater in Amsterdam kwam de PvdA vanavond bijeen. Geen feestje daar dus, Samsom heeft het gebouw ondertussen verlaten, op weg naar het slotdebat, zo fotografeerde chef van de internetredactie Wieland van Dijk:

Uitslagenkaart

Zo zien de definitieve uitslagen in Nederland er momenteel uit:

De hele bijgewerkte uitslagenkaart bekijken? Dat kan hier.

PVV wint verkiezingen Almere

Het is zeker: de PVV heeft de gemeenteraadsverkiezingen in Almere gewonnen en blijft daarmee de grootste partij in de stad. Dat blijkt uit de voorlopige einduitslag.

Twitter avatar almere almere De voorlopige einduitslag Almere GR2014 #036kiest #flkiest http://t.co/xKiyXnCjPj

De partij heeft 20,6 procent van de stemmen weten te behalen. Vier jaar terug was de PVV ook al de grootste in Almere, met 21,6 procent. Almere is naast Den Haag de enige gemeente waar de PVV meedoet. Tweede in Almere is D66 met 14,5 procent, daarna volgt de PvdA met 12,4 procent.

Eerdmans blij met winst Rotterdam

De voorman van Leefbaar Rotterdam Joost Eerdmans is ontzettend blij met de voorlopige verkiezingsuitslag. Leefbaar Rotterdam wordt waarschijnlijk de grootste partij, ten koste van de PvdA.

"We hebben in elk geval de sleutels van de stad weer in handen en daar zijn we heel blij mee."

Dat de PvdA zo verliest en Leefbaar Rotterdam wint, geeft hem een groot mandaat in handen, zei hij.

De PvdA is, vanzelfsprekend, minder over de uitslag te spreken. Lokale PvdA-prominent Peter van Heemst:

"Ik denk dat dit een dreun is die nog heel lang gevoeld zal worden in de PvdA."

Dit is het slechtste naoorlogse resultaat sinds het "rampjaar" 2002 toen Pim Fortuyn zijn opmars maakte in de Rotterdamse politiek, stelde hij. Volgens de PvdA'er overheerst een "gevoel van ontreddering". "Dit is een geweldige dreun."

Volgens de eerste tussentijdse uitslag komt de partij van Eerdmans uit op dertig procent van de stemmen, omgerekend vijftien van de 45 zetels. De PvdA houdt in de raad naar verwachting acht zetels over. Vier jaar geleden haalden beide partijen veertien zetels.

D66 euforisch om winst

De grote winnaar van vanavond, D66-leider Alexander Pechtold, sprak zojuist zijn euforische aanhang toe in Utrecht, waar de partij bijeen is:

"De afgelopen vier jaar hebben wij in heel veel gemeenten laten zien dat D66 goed kan besturen, verantwoordelijk kan besturen en zijn verantwoordelijkheid ook neemt.

Na de laatste landelijke verkiezingen hadden we een mooie winst, we bleven buiten de coalitie maar vandaag is ook aangetoond dat D66 de partij is die kansen pakt als ze er liggen, om vervolgens kansen aan mensen te geven. Wij hebben in Den Haag ingezet op minder lasten, op meer werkgelegenheid en op beter onderwijs, en dat zijn ook de onderwerpen die ongelooflijk belangrijk zijn in de gemeenten die dadelijk veel meer verantwoordelijkheid hebben.

De prognoses en eerste uitslagen zien er heel mooi uit, wie weet kunnen we ook in Amsterdam het initiatief nemen bij de onderhandelingen."

Lukt het de PVV Den Haag 'in tweeën te delen'?

In Den Haag, waar het erom spant tussen D66 en PVV, verliest de PvdA zo te zien ook weer. PvdA-lijsttrekker Baldewsingh tegen NRC-verslaggever Christiaan Pelgrim: "Heel teleurstellend".

Vooral als de PVV zou winnen. "Dat zou betekenen dat het de PVV gelukt is de stad in tweeën te delen."

#BornHere

Het was al een aantal dagen een trend, maar door de nieuwste opmerkingen van Wilders gaat het nu echt los online: 'Marokkaanse Nederlanders' die een selfie op sociale media zetten van zichzelf met hun Nederlandse paspoort, onder het mom van 'Mocro's be like: born here'. Zoals acteur Nasrdin Dchar eerder:

Geen aardverschuiving in Loppersum

In Loppersum, de gemeente in het hart van het door aardbevingen getroffen gaswinningsgebied in Groningen, zijn de regeringspartijen VVD en PvdA niet afgestraft voor de onrust.

PvdA blijft gelijk op 16 procent, volgens de voorlopige uitslag, VVD wint zelfs: van 7 naar 9 procent. Maar de grootste winnaar is het CDA, dat van 19 naar 21 procent gaat.

Correspondent Wubby Luyendijk observeert een “burgemeesterseffect”. CDA-burgemeester Rodenboog trad tijdens de gascrisis op de voorgrond en werd toen veel geprezen.

PVV richting winst in Den Haag

Het blijft spannend in Den Haag:

Maar de gemeente leiden, gaat de PVV sowieso waarschijnlijk niet lukken:

Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim Als PVV wint, zal die waarschijnlijk in de oppositie komen. Bijna alle partijen hebben coalitiesamenwerking uitgesloten.

Het is een nek-aan-nekrace met D66:

Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim D66-lijsttrekker Ingrid van Engelshoven noemt de eerste Haagse uitslagen "hoopvol", maar wil niet te vroeg juichen.

Ojik: 'Vertrouwen is terug'

"Het vertrouwen in GroenLinks is terug", zei GroenLinks-leider Bram van Ojik net tegenover zijn partij. Zeker 350 GroenLinkse raadsleden gaan de gemeenten leiden. Minder dan bij de vorige verkiezingen, maar Van Ojik is positief.

Teleurstellend was voor GroenLinks wel de eerste tussen voor Amsterdam. GL verliest twee zetels en komt op vijf. Onze politiek redacteur Philip de Witt Wijnen was erbij:

"'Oh, wat k..', vloekt iemand in de zaal. Campagneleider Duyvendak blijft vertrouwen hebben: "Ze moeten nog meer dan de helft tellen. Het worden er zes. Dan ben ik tevreden."

PvdA blijft verliezen in Amsterdam

Uit Amsterdam is een tweede tussenstand binnen na het tellen van de stemmen in 404 van de 576 stembureaus. Het blijft er niet goed uitzien voor de PvdA, die jarenlang de grootste was.

De tweede tussenstand bevestigt de grote winst van D66, dat de grootste wordt met voorlopig 14 zetels. De PvdA, sinds 1949 de grootste in de stad, zou het moeten doen met 10 zetels.

Voor de VVD, GroenLinks en de SP zijn er voorlopig zes zetels.

Zijlstra spreekt VVD'ers niet toe

Fractievoorzitter van de VVD Halbe Zijlstra zal de verzamelde VVD’ers in Breda, in tegenstelling tot Samsom zojuist bij de PvdA, niet toespreken.

Hij reist af naar Den Haag om mee te doen aan het slotdebat daar. Zo kan hij PvdA-leider en coalitiegenoot Diederik Samsom steunen, die geen prettige avond heeft, en door de aanwezigheid van Zijlstra niet omringd zal worden door louter tegenstanders.

'PvdA heeft verloren en daar baal ik van'

PvdA-leider Diederik Samsom reageerde zojuist op het dramatische verlies van zijn partij:

"De PvdA heeft vanavond verloren en daar baal ik ontzettend van. Vooral ook voor jullie allemaal, want ik weet hoe hard jullie allemaal hebben gewerkt.

We hebben hard gewerkt, maar het resultaat is er nog niet naar. De mensen die ons anderhalf jaar geleden het vertrouwen gaven zien het resultaat nog niet. Dat is ook begrijpelijk. Vijf jaar recessie is voor veel van onze kiezers gewoon te lang.

We zien dat onze opdracht nog lang niet af is. We zullen moeten doorgaan met hard werken om dat vertrouwen terug te winnen.

De Partij van de Arbeid is geen mooiweerpartij. Wij staan er ook als het tegenzit, als de wind in ons gezicht blaast. [...] Wat mensen van ons verwachten, is dat we strijdbaar doorgaan. Wij hebben nu verloren, maar we zijn niet verslagen."

Weisglas: VVD, werk niet samen met PVV

VVD'er Weisglas roept zijn partijgenoten op niet met de PVV samen te werken:

Twitter avatar fransweisglas frans weisglas Ik vraag de leiding van mijn partij, #VVD om nog vanavond te verklaren niet met #PVV in colleges of kabinet te zullen gaan zitten #GR2014

Van Rey wint in Roermond

Na de telling van van de stemmen in Roermond, blijkt dat oud-VVD'er Jos van Rey het behoorlijk goed heeft gedaan. ZIjn Liberale Volkspartij Roermond (LVR) wint 10 zetels. CDA is tweede met 5 zetels, VVD heeft 3 zetels. Lijstduwer Van Rey zei tegen onze verslaggever Paul van der Steen: "Hieruit blijkt dat kiezers vertrouwen hebben in mij."

Tegen de Roermondse oud-wethouder Van Rey loopt al langer een strafrechtelijk onderzoek. Hij zou zich onder meer hebben laten omkopen door de Roermondse projectontwikkelaar Piet van Pol, met wie hij bevriend is. Van Rey stapte uiteindelijk op als wethouder van Roermond en als senator vanwege de verdenkingen. Hij werd in oktober vorig jaar geroyeerd als lid van de VVD-fractie.

PvdA verliest de grote steden

De PvdA verliest behoorlijk vanavond:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Tussenstand voor de #PvdA: alle 4 de grote steden kwijt, plus Groningen. Uitslag in Rotterdam slechter dan in 2002, met Fortuyn.

Tussenstanden uit Rotterdam en Den Haag: PVV en Leefbaar

Een eerste tussenstand uit Den Haag na het tellen van eenderde van de stemmen: de PVV zou daar de grootste partij, op de voet gevolgd door D66.

Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim Helft stemmen is geteld in Den Haag. Nek-aan-nekrace PVV (15%) en D66 (14,2%). Flinke verliezen voor PvdA en VVD.

In Rotterdam wordt Leefbaar Rotterdam volgens een eerste telling de grootste met 15 zetels, de PvdA verliest enorm en zou 8 zetels krijgen. Onze verslaggever Sheila Kamerman is bij Leefbaar:

"Leefbaar Rotterdam verkeert in jubelstemming in het Rotterdamse café Haagse Bluf. Ze weten zeker dat ze de grootste zullen worden."

'Het einde van Pieter Hilhorst'

Dit is het einde van PvdA'er Pieter Hilhorst in Amsterdam, denken teleurgestelde PvdA'ers in de hoofdstad na de eerste tussenstand, zo tekent onze verslaggever Bas Blokker op:

Twitter avatar basblokkernrc Bas Blokker Dit is t einde van Pieter, zeggen PvdA'ers in A'dam bij prognose: 14 zetels D66, 10 PvdA

Bij de PvdA weten ze inmiddels volgens Blokker dat ze in de oude wijken binnen de ring (behalve Noord) flink hebben verloren en de winst aan D66 hebben moeten afstaan. De partij hoopt nog op winst buiten de ring.

SGP 'wil niet alleen focussen op dat het een vrouw is'

Hoe reageert de SGP op het nieuws dat Lilian Janse in Vlissingen waarschijnlijk als eerste vrouw een zetel voor de SGP haalt?

Partijvoorzitter Maarten van Leeuwen zegt tegen onze verslaggever Sarah Maria Brech:

“Aangezien ze deelgenomen heeft was het ook mogelijk dat ze de zetel zou halen.”

Van Leeuwen denkt echter niet dat er in de toekomst grote veranderingen zullen plaats vinden. “Er staan alleen maar in één gemeente vrouwen op de lijst.” In de partij zou er verschillend over gedacht worden, aldus van Leeuwen.

“Wij willen er niet alleen op focussen dat het een vrouw is maar dat het een goede vertegenwoordiger is.”

Kees van der Staaij zegt:

“We staan achter alle mensen die een SGP-raadszetel gaan uitvullen.”

'Hitler is onder ons' (2)

Op de bijeenkomst van de PVV vroeg Wilders vanavond aan de zaal of de PVV'ers meer of minder Marokkanen wilden, zijn uitspraken van een week geleden herhalend. "Minder!", scandeerde zaal. Het leidt tot verhitte reacties op Twitter. Voormalig Tweede Kamerlid voor GroenLinks Tofik Dibi vergelijkt Geert Wilders met Adolf Hitler:

Twitter avatar TofikDibi Tofik Dibi Hitler is onder ons. In de gedaante van @geertwilderspvv. Hitler vond ook dat er minder Joden moesten zijn. Opdat we nooit zullen vergeten.

Dibi herhaalt de omstreden uitspraak van Fouad Sidali van het partijbestuur van de PvdA. Sidali maakte later excuses, maar Dibi is dat niet van plan:

Twitter avatar TofikDibi Tofik Dibi @Joostbakkerr Nee hoor, ik trek niks in.
Twitter avatar TofikDibi Tofik Dibi Soms moet je de marges van het debat oprekken als anderen iets fundamenteels laten liggen. Dan is voor mij zo'n tweet gerechtvaardigd.

Dibi kan nu mogelijk een rechtszaak verwachten. Wilders liet vrijdag weten dat hij iedereen voor de rechter sleept die hem nog eens vergelijkt met Hitler of in verband brengt met het fascisme of de Tweede Wereldoorlog.

Eerste tussenstand uit Amsterdam: D66 grootste

In Amsterdam is zojuist de eerste tussenstand verschenen nu een derde van de stemmen geteld is:

D66 zou volgens deze tussenstand voor het eerst de grootste worden: 25 procent
PvdA daalt naar een dieptepunt: 18 procent.

De partij heeft nooit eerder zo laag gescoord in de hoofdstad, waar de partij traditioneel de grootste is. D66 kan het feest in Utrecht dus voorlopig doorzetten.

Een vrolijke borrel bij D66

Bij D66 in Utrecht probeert men de euforie nog even van zich af te houden, in afwachting van meer resultaten uit vooral de grote steden. Kamerlid Wassila Hachchi zegt tegen verslaggever Annemarie Kas:

"Iedereen focust nu op of we de grootste worden. Maar als we in Amsterdam van zeven naar tien gaan, is het ook mooi. Of in nog een paar andere steden dan nu de grootste worden."

Twitter avatar annemariekas Annemarie Kas Ik heb een deja vu van mijn studententijd. Zo'n vrolijke borrel waarvan je voelt dat die langzaam uit de hand zal gaan lopen. #D66 #GR2014

PVV weer grootste in Almere

De PVV blijft de grootste partij in Almere. Met ruim veertig procent van de stemmen geteld, heeft de partij 20,7 procent van het electoraat achter zich, meldt de gemeente. Dat is nog meer dan de vorige keer.

Twitter avatar almere almere Uitslag na 41,3% van de stemmen in Almere #036kiest #flkiest http://t.co/PdXYt2iI7O

Vier jaar terug was de PVV ook al de grootste in Almere, met 21,6 procent. Almere is naast Den Haag de enige gemeente waar de PVV meedoet.

Vrouw SGP Vlissingen heeft waarschijnlijk haar zetel

Foto ANP / Marco de Swart

De eerste vrouwelijke lijsttrekker van de SGP, die in augustus bekendmaakte zich verkiesbaar te stellen in Vlissingen, krijg waarschijnlijk haar zetel. Lilian Janse van de streng gereformeerde partij staat als lijsttrekker bovenaan de lijst, en uit de eerste tellingen in Vlissingen blijkt dat de partij de zetel zou gaan halen:

Twitter avatar nadiaberkelder nadia berkelder Na tien bureaus LPV 5
Psr 6
CDA 2
PvdA 3
D66 3
VVD 1
ChristenUnie 1
SP 4
GroenLinks 1
Sgp 1
POV 1
Opaz 0
#verkiezingenvlissingen

De SGP is nu nog niet vertegenwoordigd in de Vlissingse gemeenteraad.

Het zou voor het eerst zijn dat een vrouw een politieke functie bekleedt namens de SGP. Tot voor kort was dat onmogelijk, maar na jarenlange juridische procedures zag de partij zich dit voorjaar gedwongen het omstreden vrouwenstandpunt aan te passen. Het beginselprogramma van de partij werd toen echter niet aangepast. In artikel tien van die beginselen staat dus nog steeds dat het “zitting nemen in politieke organen” in strijd is met de roeping van de vrouw. Volgens de partij zijn vrouwen dus politiek ongeschikt, maar op papier mogen ze wel met de partij meedoen

Regeringspartijen lijden grootste verliezen

Regeren doet pijn, zegt onze politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet naar aanleiding van de verwachte grote verliezen voor regeringspartijen PvdA en VVD:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet TK #peiling: iedereen wint, behalve de VVD en PvdA. Die verliezen vreselijk. Regeren doet van au, maar dit is een driedubbele beenbreuk.

De PvdA hoopt nog op winst in Amsterdam, hoewel ook dat de grote landelijke verliezen waarschijnlijk niet meer zou kunnen compenseren:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Regeren maakt impopulair, zeggen #PvdA-kopstukken hier. Ze hopen dat een (nipte) zege in Amsterdam het beeld zal doen kantelen.

Er is nog steeds een grote kans dat PvdA ook in de hoofdstad een historisch verlies gaat lijden – D66 wint mogelijk van ze.

Video: PVV'ers willen minder Marokkanen

Op de bijeenkomst van de PVV vroeg Wilders vanavond aan de zaal of de PVV'ers meer of minder Marokkanen wilden. "Minder!", scandeerde zaal. Bekijk bij RTL een video van het moment.

PVV-partijleider Geert Wilders op het podium tijdens de verkiezingsavond van zijn partij. Foto ANP / Robin Utrecht

PVV

Alle uitslagen per gemeente

Alle uitslagen per gemeente bijhouden? Bekijk dan hier onze kaart met alle uitslagen. Klikken op een gemeente toont het aantal zetels en het aantal stemmen dat is uitgebracht op alle partijen in die gemeente.

Sfeer bij D66 'voorzicht vrolijk', bij SP uitbundig

D66 heeft het volgens de prognoses fantastisch gedaan, alhoewel de sociaal-liberalen nog niet uitbundig feest durven te vieren, laat onze verslaggever Annemarie Kas ons weten. Campagneleider Kees Verhoeven zegt: "De kiezer lijkt ons voor constructieve houding te belonen."

Twitter avatar annemariekas Annemarie Kas Campagneleider @KeesVee zegt: nu scoren wij mogelijk beter, in 2012 waren dat PvdA en VVD. "Niet altijd helder wat de kiezer bedoelt"
Twitter avatar annemariekas Annemarie Kas En @KeesVee over #d66 campagne: wij deden geen beloften en zijn vroeg met mensen in gesprek gegaan. Klinkt als #pvda #Samsom campagne 2012

Bij de SP durven ze wel te feesten, twittert Parool-verslaggever Roelf Jan Duin:

Twitter avatar rjduin Roelf Jan Duin Bij de SP wordt speciaalbier gedronken like there is no tomorrow. En zelfs het voorzichtige heupwiegen is aangevangen http://t.co/7p8u7vw2lq
d66

Fotograaf NRC geweigerd bij PVV

De regels voor journalisten zijn behoorlijk streng vanavond bij de PVV. Bij de bijeenkomst van de partij in Den Haag moeten journalisten in een afgezet persgebied staan – daarbuiten mogen ze niet komen, twittert een aantal journalisten:

Twitter avatar BartMos Bart Mos Terwijl zo'n 35 journalisten zich verdringen in het bewaakte pershok, is de PVV-kroeg verder vrij leeg. #GR2014 http://t.co/Yo4OtHjYcx
Twitter avatar JosHeymans Jos Heymans PVV (van de vrijheid toch?) enige partij waar je als pers niet vrij mag rondlopen. Terwijl we toch alle veiligheidschecks hebben doorstaan.
Twitter avatar AriejanKorteweg Ariejan Korteweg Vreemde avond tot dusver. Van achter perstouw op discomuziek kijken naar #pvv-receptie http://t.co/BoqoCuc1Yk
Twitter avatar wilkovoordouw wilkovoordouw De vertegenwoordigers van de pers zitten bij de PVV opgesloten achter een koord. We mogen ons niet mengen tussen de partijleden.

Een fotograaf van NRC, die zich had aangemeld om op de bijeenkomst verslag te doen van de verkiezingsavond en door de partij was geaccrediteerd, werd eerder vanavond toch aan de deur geweigerd.

Twitter avatar alexanderbakker Alexander Bakker Geaccrediteerde fotograaf NRC mag niet bij PVV naar binnen vanwege kritisch artikel #raad070
PVV

GroenLinks opgelucht over beperkt verlies

Bij GroenLinks in Amsterdam wordt het lichte verlies in de eerste prognoses met opluchting ontvangen. Kamerlid Jesse Klaver zegt:

"Hoorde je de opluchting? Ook ik ben echt opgelucht. Elk raadslid eraf is er 1 teveel, maar vergeleken met waar we vandaan komen valt een verlies van 1,5 % enorm mee."

Campagneleider Wijnand Duyvendak, ex-Kamerlid: "We zitten weer in de lift. Na verkiezingen van twee jaar geleden, zaten we op dieptepunt, met omgerekend 55 raadsleden. Nu weer ruim 350." Hij gaat er al van uit dat GroenLinks “wel iets van onze 70 wethouders verliezen” zal.

GroenLinks

Exit-poll Utrecht: D66 wint gigantisch

In Utrecht is zojuist een eerste exit-poll van de uitslag gepubliceerd. GroenLinks was daar de grootste partij, maar inleveren ten koste van D66, dat gigantisch wint, twittert onze correspondent Enzo van Steenbergen:

Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen D66 wint gigantisch in Utrecht (exitpoll). Ca. 15 zetels. Groenlinks komt op 9, en is daarmee niet ontevreden.
Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen VVD en PvdA halveren in Utrecht. D66 zoals verwacht aan de macht. #exitpoll Utrecht
Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen GroenLinks Utrecht deelt nu cadeaus uit aan campagneteam. Dag- en nacht gewerkt, verliezen waarschijnlijk miniem en dat is knap. #GR14
Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen D66 en GroenLinks kunnen met deze uitslag PvdA lozen en samen verder als college Utrecht. #GR14

Hieronder de exit-poll in z'n geheel:

Twitter avatar GemeenteUtrecht Gemeente Utrecht Exitpoll: D66 31,9% GL 19,8% PvdA 10% VVD 8,3% SP 7,8% CDA 5,5% SBU 4,1% S&S 3,6% CU 2,7% PvdD 2,5% http://t.co/1P2nZnhwZl #GR2014 #Utrecht
Utrecht

Lagere opkomst in Rotterdam

De uitslag van de stad is nog niet binnen, maar de voorlopige opkomstpercentages wel: in Rotterdam hebben vandaag flink minder mensen gestemd dan in 2010. 44,4 procent van de kiesgerechtigden ging stemmen. In 2010 stemde nog 47,9 procent van de Rotterdammers, blijkt uit het voorlopig opkomstpercentage dat de gemeente heeft doorgegeven.

Twitter avatar rotterdam Rotterdam Voorlopige opkomst gemeenteraadsverkiezing Rotterdam in totaal 44,4% Opkomst gebiedscommissies 42,4% http://t.co/4VbZe884wg #verkiezingen010

Landelijk is de schatting dat er 53 procent kwam opdagen, ook al historisch laag.

Rotterdam

Burgemeester Schiermonnikoog heeft "gelukkigere momenten gekend"

Het is een traditionele strijd. Wie komt er als eerste met de resultaten? Meestal gaat de strijd tussen Schiermonnikoog en het Gelderse Rozendaal, maar dit jaar ging Vlieland er plots met de eer vandoor. Wat ging er mis? Schiermonnikoog belde als eerste de uitslagen door, maar kwam er vervolgens achter dat er een fout was gemaakt. Burgemeester Sjon Stellinga ("ik heb gelukkigere momenten meegemaakt") legt het uit:

"De persoon die lijst 1 moest tellen had een stapel terzijde gelegd en was die vergeten. Bij de tweede telling kwamen we op hetzelfde resultaat uit, tot dat iemand het stapeltje zag liggen. Maarja, we drinken vanavond een biertje en morgen zullen we nog even flink chagrijnig zijn. Deze strijd is natuurlijk totaal niet belangrijk, maar eerst roepen dat je als eerste bent en later moeten vertellen dat we toch niet de eerste waren is eh..niet leuk."

In beeld: blijdschap en teleurstelling bij partijen

Blije SP-leden in Utrecht. Foto ANP / Remko de Waal

Vreugde bij de aanhangers op de landelijke verkiezingsfeest van D66 in Utrecht. Foto ANP / Olaf Kraak

CDA-aanhangers in Den Haag. Foto ANP / Bart Maart

VVD-minister Ivo Opstelten in Breda. Foto ANP / Valerie Kuypers

uitslagenavond

Wat als er nu Kamerverkiezingen zouden zijn?

De NOS vroeg een groep kiezers vandaag wat ze zouden hebben gestemd als er Tweede Kamerverkiezingen zouden zijn gehouden. Dat levert de volgende verschuiving in zetelaantallen op:

VVD 41 / 26
PvdA 38 / 16
PVV 15 / 25
SP 15 / 18
CDA 13 / 14
D66 12 / 26
ChristenUnie 5 / 5
GroenLinks 4 / 5
SGP 3 / 5
Partij voor de Dieren 2 / 3
50Plus 2 / 7

De NOS-peiling bevestigt het beeld van de landelijke peilingen van de laatste maanden: fors verlies voor de coalitie en grote winst voor de PVV en D66. Vooral het virtueel hoge zetelaantal van D66 (26) valt op. Verder doen ook de SGP en 50Plus virtueel hele goede zaken.

uitslagenavond

Winst/verlies voor alle partijen op een rij

Welke partijen hebben landelijk gezien gewonnen en welke partijen leverden in? Hieronder een overzicht van de plussen en de minnen:

Lokale partijen +5%
D66 +4,7%
SP +4,1%
ChristenUnie +1,8%
SGP +1,1%
GroenLinks -1,5%
VVD -3,2%
CDA -4,4%
PvdA -5,1%

uitslagenavond

VVD moet slechte uitslag 'even verwerken'

Onze verslaggever bij de VVD in Breda, Derk Stokmans, tekende nog meer reacties op bij de liberalen:

Minister Ivo Opstelten: “Ik moet het even verwerken, even denken. Lastig om nu al een overzicht te krijgen. Het is nog vroeg.” Even later: “Ik schrik er niet van.”

Campagneleider Klaas Dijkhoff:

“Het is nog een prognose. We zullen zien hoeveel hij waard is. Het valt binnen de bandbreedte waar je rekening mee houdt. Als de prognose voor ons net zo stijgt als het opkomstcijfer, wordt het nog een hele mooie avond. Het gaat mij vooral om de raadsleden. Ik had ze graag wat meer gegund.”

Op de vraag of dit ook iets zegt over de landelijke VVD zegt Dijkhoff:

“We zijn één partij. We winnen samen en we verliezen samen. Ik ben tevreden over de inzet. Op straat werd de sfeer elke week beter. We nemen moeilijke maatregelen. Sommige mensen zijn daar niet blij mee, anderen snappen dat het nodig is."

Overigens zijn er nauwelijks 'landelijke' VVD'ers in Breda. Gespotte Kamerleden: naast Dijkhoff ook Han te Broeke en Cora van Nieuwenhuizen. Van de bewindspersonen alleen (nog) Opstelten.

VVD

CDA: niet waar we op gehoopt hadden

De eerste prognose kwam zojuist hard aan bij het CDA, tekent onze verslaggever Petra de Koning op van CDA-Kamerlid Mona Keijzer:

"Dit is niet waarop we gehoopt hadden, gezien de inzet van onze vrijwilligers, de afdelingen, en ook als je kijkt naar de geluiden die we hoorden op straat."

Wat ging er mis?

"Het is nog te vroeg voor duiding. Daarvoor moeten we eerst de rest van de avond afwachten."

De constructieve oppositie lijkt het sowieso goed te doen. Behalve D66 boeken ook ChristenUnie en SGP winst, al dan niet in lijstverbinding.

Bij de ChristenUnie in Rotterdam is de reactie nog gespannen als de eerste prognoses op winst duiden, meldt voorman Arie Slob aan verslaggever Fleur Willemsen.

“Het is een mooie start, maar een prognose is voorlopig. Ik heb vaker meegemaakt dat de prognose zo goed was en dat het dan toch tegenviel. Afwachten dus. Maar als dit de trend is die straks in de uitslagen terugkomt, staat hier een heel gelukkig mens.’’

Bij de SGP in Voorburg wordt gejuicht als de eerste prognoses binnenkomen. Partijleider Kees van der Staaij zegt tegen NRC. “Ik kan me niet voorstellen dat het voor ons niet in een mooie plus eindigt.” Aangezien de SGP 2010 ook al zetels heeft gewonnen ziet hij een stijgende trend. “De SGP is duidelijk en stabiel voor de kiezers.” Hij is wel verbaasd over de slechte resultaten van de CDA. “Dat verraste me’’ aldus van der Staaij.

uitslagenavond

Definitieve prognose zo goed als hetzelfde

En dan nu de definitieve prognose van de NOS, eerst weer in percentages van het totaal aantal raadszetels. Er verandert bijna niks ten opzichte van de eerste prognose, behalve dat de VVD iets minde verliest en de PvdA juist iets meer:

VVD 15,6 / 12,4
PvdA 15,1 / 10,0
SP 3,8 / 7,9
CDA 15,3 / 10,9
D66 8,1 / 12,8
GroenLinks 6,4 / 4,9
CU/SGP 5,1 / 8,1
Lokale partijen 24,4 / 29,4

uitslagenavond

Wilders: coalitie heeft pak donder gekregen

Onder de tonen van 'Eye of the Tiger' gaf Geert Wilders net al een korte speech voor eigen publiek (terwijl er nog helemaal niets bekend is over de resultaten van de PVV in Almere en Den Haag). De regeringspartijen hebben een "pak donder" gekregen, zei hij in Den Haag:

Twitter avatar MBreedveld Michiel Breedveld 'Willen we meer of minder Marokkanen?' Publiek: Minder! 'Nou dan gaan we dat regelen,' aldus @geertwilderspvv http://t.co/PADviIKE2l
PVV

'D66 relatief gezien grootste landelijke partij'

De chef van onze politieke redactie, René Moerland, in een eerste reactie op de prognose:

"Volgens deze eerste prognose is D66 percentueel gezien de grootste landelijke partij. Dat is een bijzondere ontwikkeling. In absolute aantallen raadszetels zijn VVD en CDA groter (iets meer dan 1.000 zetels), maar D66 (volgens de prognose zo’n 850 raadszetels door het land) doet in minder gemeenten mee. D66 is PvdA (800) zelfs absoluut voorbij, zo lijkt het.

Wat ook opvalt is dat de constructieve oppositie - D66 en CU - het lokaal erg goed doen, net zoals de SP. In de landelijke peilingen doet het CDA het goed, maar lokaal gezien zakken ze verder weg. Het is een trend die zich door lijkt te zetten: het CDA is een krimpende partij. En D66 is dus een partij in opkomst."

Eerste uitslag komt van Vlieland

De eerste uitslag kwam zojuist uit Vlieland, waar de VVD de grootste partij is maar iets moet inleveren. De lokale partijen Algemeen Belang en GroenWit winnen stemmen, GroenWit zelfs bijna tien procent.

uitslagenavond

Slechte prognose gaat aan VVD'ers voorbij

Aan de VVD'ers die verzameld zijn in wijnbar en café Denovo in Breda ging de "zeer negatieve prognose" van zojuist bijna geheel voorbij, laat onze verslaggever Derk Stokmans weten. Volgens hem heeft dat te maken met de locatie:

"Een behoorlijk ongebruikelijke locatie. Er is geen zaal, geen podium, geen overzicht. Eén voordeel, het oogt al snel vol. Later op de avond zal naar verwachting Halbe Zijlstra spreken. En als laatste, afhankelijk van uitslag, zal ook premier en partijleider Mark Rutte optreden."

uitslagenavond

In beeld: Roemer blij met eerste prognose

SP-leider Roemer is blij met de eerste prognose. De socialisten verdubbelen volgens die voorspelling hun aantal raadszetels.

Foto ANP / Remko de Waal

SP

Prognose landelijke opkomst: 53 procent

Intussen heeft de NOS de definitieve prognose voor de landelijke opkomst gegeven: die ligt op 53 procent, een procent lager dan de opkomst van 2010.

opkomst

De verdeling in raadszetels per partij

Eerst gaf de NOS de percentages, daarna de verdeling in absolute aantallen raadszetels. Die ziet er als volgt uit:

VVD 1400 / 1100
PvdA 1152 / 800
SP 226 / 500
CDA 1561 / 1000
D66 540 / 850
GroenLinks 406 / 350
CU/SGP 495 / 700
Lokale partijen 2419/3050

Grote winst dus ook voor de ChristenUie en SGP, die in veel gemeenten een lijstverbinding hebben. De PVV is niet in bovenstaand overzicht opgenomen omdat de partj alleen in Den Haag en Almere meedoet. Op de uitslagen van die gemeenten is het wachten.

Lees ook ons overzichtsbericht over de eerste prognose.

uitslagenavond

Eerste prognose: verlies coalitie, winst D66, SP en lokaal

Uit de eerste prognose van de NOS blijkt dat de VVD en vooral de PvdA hebben verloren en de SP, D66 en ook de lokale partijen heel goed hebben gescoord.

Hieronder een overzicht van de percentages die de partijen in 2010 en vandaag hebben gehaald:

VVD 15,6 / 12,2
PvdA 15,1 / 10,2
SP 3,8 / 7,9
CDA 15,3 / 10,9
D66 8,1 / 12,8
GroenLinks 6,4 / 4,9
CU/SGP 5,1 / 8,1
Lokale partijen 24,4 / 29,4

uitslagenavond

Wachten op eerste prognose

Het is nu aftellen tot de eerste prognose van de NOS over vijf minuten. Dan voorspelt de omroep hoeveel raadszetels de grote landelijke partijen vandaag in totaal hebben gehaald. Dat wordt vergelijken met het resultaat van deze partijen in 2010.

Live kijken naar de prognose kan via NPO Politiek.

uitslagenavond

Bij de SP begint het 'aardig vol te raken'

Onze verslaggever Oscar Vermeer is in het Hofmancafé in Utrecht, waar de SP-top zich heeft verzameld. Hij stuurde zojuist een sfeerimpressie:

"De SP zit in een gezellig maar zeer klein cafe. Het begint aardig vol te raken. De garderobe is ingericht als persruimte. De Utrechtse lijsttrekker verwacht grote winst, want vier jaar geleden was het 'dramatisch'. Kandidaat-wethouder is Kamerlid Paulus Jansen. Hij verwacht minimaal 25 procent meer SP-kiezers. Hij krijgt alleen maar positieve geluiden uit het land, zegt hij. En de PvdA gaat grote klappen krijgen."

uitslagenavond

Eerste gasten arriveren op bijeenkomst PVV

De eerste gasten verzamelden zich eerder vanavond in Grand Café de Tijd in de binnenstad van Den Haag voor de verkiezingsavond van de Haagse PVV, waar ze de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen afwachten. De PVV kan in Den Haag de grootste partij worden. Geert Wilders zou even na negen uur in het café arriveren.

Foto ANP / Robin Utrecht

PVV

Volg live de uitslagen op nrc.nl

Weten hoe er in jouw gemeente is gestemd of wat de uitslag is in een grote stad bij jou in de buurt? Vanaf 21.00 uur lopen alle uitslagen live binnen op onze verkiezingskaart.

Wanneer kunnen we welke uitslagen precies verwachten?

Om 21.00 uur dus de eerste prognose van de NOS, om 21.30 uur hun definitieve prognose. Om 21.45 uur komt de NOS dan met een peiling waaruit de virtuele verhoudingen in de Tweede Kamer moeten blijken. Om 22.00 uur brengen Amsterdam, Rotterdam en Nijmegen indicatieve voorlopige tellingen. Tussen 23.00u en 0.00 uur volgen dan tellingen uit onder meer Rotterdam, Breda, Eindhoven en Groningen.

Lucky TV over werken bij de NOS

De aflevering van Lucky TV bij De wereld draait door ging vanavond over hoe het is om op verkiezingsdag te werken bij de NOS. De journalisten van de publieke omroep werden op een grappige manier belachelijk gemaakt:

Laagste opkomst ooit?

Maurice de Hond heeft zijn extreem lage opkomstpercentage bijgesteld, maar laag blijft de opkomst nog steeds. De NOS meldt op basis van onderzoeksbureau Ipsos dat de opkomst de laagste ooit voor gemeenteraadsverkiezingen zou kunnen worden. Rond half 8 had pas 48 procent gestemd.

Vier jaar geleden was dat percentage rond dezelfde tijd 51 procent. Het uiteindelijke percentage kwam toen uit op 54.

Er kan nog drie kwartier gestemd worden.

Kijk wijzer

Wordt Amsterdam na vanavond een rooie stad of een D66-groene stad? Hoeveel zetels krijgt de nieuwe partij van de oud-Roermondse wethouder Jos van Rey? Krijgt Nederland voor het eerst een vrouwelijke SGP-politicus? Wie denkt dat de gemeenteraadsverkiezingen niet zo spannend zijn, vergist zich. In sommige gemeenten spant het er wel degelijk om. Lees hier onze kijkwijzer voor vanavond.

Winst voor de lokale partijen?

Bijna de helft van de kiezers (46 procent) wil het liefst dat er na de verkiezingen een lokale partij in het gemeentebestuur komt, blijkt vandaag uit een peiling van Maurice de Hond. Zo'n 8.000 stemgerechtigden deden aan de peiling mee. D66 en VVD staan respectievelijk op de plekken twee (35) en drie (31 procent).

Overigens paste Maurice vanavond ook zijn schatting van de opkomstcijfers aan. Hij denkt nu dat de opkomst rond de 54 procent zal uitkomen, terwijl hij dit weekend nog dacht dat de opkomst zou blijven steken op een dramatisch lage 49 procent. Het laatste uur zal cruciaal zijn, aldus de opiniepeiler.

De lucht kleurde...

Rood in Amsterdam, en dat ziet de PvdA als een goed teken:

Twitter avatar BartvanBruggen Bart van Bruggen De lucht boven Amsterdam kleurt alvast rood. Hopelijk een goed teken! #100uur #020kiest http://t.co/eu8LcYKkS0

Maar ondertussen is de lucht hier blauw geworden. Goed nieuws voor de VVD?

Samsom-potlood verwijderd

Het vermaledijde Samsom-stempotlood is gelokaliseerd en verwijderd. De woordvoerder van de gemeente Pijnacker - Nootdorp:

"Inderdaad, hoe toevallig. Ieder stembureau krijgt 50 potloden en bij stemlokaal De Winde zat er toevallig eentje van het merk Samsom tussen. Om alle schijn van kiezersbeïnvloeding te voorkomen hebben we de potlood toch maar vervangen. Kleine moeite. Ook zoeken we de andere potloden nog even door. Het is nu alleen niet te hopen dat een politicus met de naam Bruynzeel de komende jaren carrière gaat maken."

het Samsom-potlood

Rotterdamse kiezers 'doodverklaard'

Enkele kiezers in Rotterdam konden vandaag niet stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen, omdat ze volgens hun stembureau dood waren of in de gevangenis zouden moeten zitten. Dat melden zij aan RTV Rijnmond. "U bent wellicht dood", zo kreeg een vrouw in de wijk Spaanse Polder te horen. Haar schoonvader overkwam hetzelfde lot.

Oorzaak voor het spontane doodverklaren en in hechtenis nemen is een fout in het systeem, zo bevestigt een woordvoerder van de gemeente tegenover persbureau Novum. In Rotterdam wordt vandaag niet alleen voor de gemeenteraad gestemd, maar ook voor de gebiedscommissies. "Bij het samenvoegen van de twee kiesbestanden is iets mis gegaan", aldus de woordvoerder.

Door de technische problemen zou bij ongeveer twintig Rotterdammers de stempas ongeldig verklaard zijn. Een ongeldige stempas komt doorgaans alleen voor bij mensen die recentelijk overleden zijn, in de gevangenis zitten of hun pas zijn kwijtgeraakt. "Erg vervelend voor die mensen", zegt de woordvoerder.

De gemeente Rotterdam heeft de groep met ongeldige stemmers inmiddels teruggebeld. Ze zijn uitgenodigd om nogmaals te komen stemmen, maar dan met een geldige pas.

Opkomst begint iets achter te lopen

NOS-journalist Ron Fresen meldde zojuist dat de opkomst landelijk gezien iets begint achter te lopen bij de opkomst van 2010:

Twitter avatar ronfresen Ron Fresen Opkomst gaat nu uit de pas lopen met 4 jr geleden (Ipsos). 37 nu tegen 40% toen #GR2014

In Amsterdam was de opkomst rond 18.00 uur 27,5 procent, die lag daarmee iets hoger dan vier jaar geleden, toen het om dezelfde tijd 26,2 procent was:

Twitter avatar DBIAmsterdam DBI Amsterdam Opkomst in Amsterdam op dit moment net iets hoger dan vier jaar geleden: 27,5% (in 2010: 26,2%) http://t.co/l68CgQTixJ #020stemt

In Rotterdam ging tot 18.00 uur 31,07 van de stemgerechtigden naar het stemlokaal, iets minder dan in 2010 (32,6%):

Twitter avatar rotterdam Rotterdam Tussentijdse opkomst 18.00u #verkiezingen010. Gemeenteraadsverkiezing 31,07%. Gemiddelde gebiedscommissies 29,63% http://t.co/YEzmYwxktS

Novum meldt op basis van de NS dat het bij de stembureaus op de centraal stations in de vier grote steden tijdens de avondspits opnieuw druk is. Inmiddels hebben 6500 reizigers hun stem uitgebracht op een van de stations. Vooral op Utrecht Centraal en Den Haag Centraal is het druk. Daar staan sinds 17.00 uur weer rijen voor de stemhokjes. Op Rotterdam Centraal is het drukker dan in de ochtendspits. Op Amsterdam Centraal staan geen rijen. Naar verwachting begint de drukte daar later.

opkomst

Buitenlandse media schrijven over 'stemfies'

Of de gemeenteraadsverkiezingen hier in Nederland nu leven of niet, in het buitenland is er aandacht voor. Persbureau Reuters bekijkt het vooral vanuit landelijk perspectief schrijft dat de coalitie van VVD en PvdA "is set to receive a drubbing", oftewel een pak slaag dreigt te krijgen:

The Dutch governing coalition is set to receive a drubbing in local elections on Wednesday, which could strain a partnership that has stuck grimly to austerity through a long period of sluggish growth. Polls show that Labour, the junior partner to the pro-business Liberals, could lose its position as largest party in Amsterdam after 60 years, while in The Hague, the seat of the Dutch government, Labour could be knocked from the top spot by the anti-immigration populist Freedom Party of Geert Wilders.

Reuters schrijft ook dat de lokale verkiezingen dit keer belangrijker zijn dan vier jaar geleden:

The local polls - being held in more than 400 municipalities - are considered more important than in previous years because key areas of social spending, including the politically sensitive fields of healthcare and benefits, are set to be decentralised, giving municipalities more power than they have ever had before.

Het Franse persbureau AFP schrijft over het fenomeen van de 'stemfie', dat zich volgens de Fransen snel over het hele land heeft verspreid en door minister Plasterk is goedgekeurd:

Place au "selfie dans l'isoloir" : les Néerlandais étaient nombreux mercredi à poster sur Twitter des photos d'eux-même en train de voter, une tendance populaire qui oppose réseaux sociaux et principes de la démocratie. Les Néerlandais choisissaient mercredi leurs conseillers municipaux et les selfies dans l'isoloir étaient officiellement autorisés par le ministère de l'Intérieur.

Het AFP weet dat het in sommige Amerikaanse staten tijdens verkiezingen is verboden om 'stemfies' te maken, in andere staten mag het wel. Expliciet verboden is het bij de verkiezingen in Zuid-Afrika en de Filippijnen.

buitenlandse media

Stemplankies...

...zijn de nieuwe stemfies (via het onvolprezen De Speld)

Twitter avatar DeSpeld De Speld Planking tijdens het stemmen - Veel kiezers maken ‘stemplankies’ http://t.co/PBoswCAMqG http://t.co/llyZ5KcPa5
stemfie

Samsom-potlood nog niet gelokaliseerd

De Gemeente Pijnacker-Nootdorp is even op onderzoek gegaan naar het Samsom-potlood dat rondzwerft. De woordvoerder:

"In de gemeente gebruiken we potloden van meerdere merken. Het overgrote deel zijn potloden van Bruynzeel en hier en daar hebben we een Faber-potlood. Het was ons niet bekend dat we ook Samsom-potloden hebben. We zijn op onderzoek uitgegaan en hebben een kleine steekproef gehouden onder onze stembureaus. We hebben de helft gebeld, maar daar liggen geen Samsom-potloden."

"Het kan zijn dat er wel zo'n potlood is, want we hebben ze al jaren in huis. Als ze nog goed zijn dan gooien we ze niet weg. Maar als we de Samsom-potlood vinden weet ik eerlijk gezegd niet of we er wat meedoen. Dit zijn lokale verkiezingen, Samsom speelt geen rol."

Daar is de Kiesraad het mee eens, meldt een woordvoerder:

"Het enige wat we over dit geval kunnen zeggen is dat het aan de gemeente om de stembureaus in te richten. Campagne voeren is niet toegestaan in het lokaal, maar het is maar de vraag of je dit zo kan noemen. Bij de vorige verkiezingen zijn Samsom-potloden in Arnhem afgeplakt, maar daar stond hij ook daadwerkelijk op de lijst."

Inmiddels weten we dat het Samsom-potlood in het stemlokaal in De Winde ligt. In Pijnacker-Nootdorp gaan ze nog even verder op zoek.

het Samsom-potlood

Stem je op Ibrahim Karayavuz (PvdA)? Dan stem je niet voor de PvdA

Ibrahim Karayavuz, raadslid voor de PvdA Harderwijk, meldt vandaag iets opmerkelijks in de Stentor. Als hij vandaag voldoende voorkeurstemmen haalt (hij is zevende op de kieslijst), stapt hij per direct uit de partij en gaat hij in z'n eentje verder. Een stem voor hem, is er dus geen voor de PvdA.

Reden achter de breuk is dat de Turkse gemeenschap in Harderwijk, en Karayavuz, de lokale PvdA "helemaal zat" is. Karayavuz:

"Elke vier jaar wordt een nieuwe Turkse kandidaat naar voren geschoven. Dat is een mechanisme dat zich telkens blijft herhalen."

Maar volgens hem komen die personen niet hogerop binnen de fractie. Hij vreest daarom dat hij alleen wordt gebruikt als stemmentrekker:

"Ik wil graag verder in de politiek. Maar veel leden uit onze gemeenschap zijn het vertrouwen in de PvdA verloren. Ze pikken het niet langer dat Turken worden gebruikt als stemmentrekker."

Op het moment zit de PvdA in Harderwijk met vier zetels in de gemeenteraad.

Stembureaulid Terschelling komt met stemadvies

De regels zijn streng. Als je lid bent van een stembureau, mag je geen stemadvies uitbrengen. En dat ging vandaag mis bij de VVD-lijsttrekker op Terschelling die in het stembureau werkt. Vanochtend retweette ze een stemadvies om op haar VVD te stemmen...

Twitter avatar aukjedevries Aukje de Vries Stem vandaag! Stem lokaal! Stem VVD!
@vvdvlieland met @rientshoekstra
@VVDTerschelling met @amarinsg
@VVDAmeland met @AndreTuil

...waardoor ze haar functie moest neerleggen.

Twitter avatar amarinsg Amarins Geveke Wat gênant. Dit had ik dus nooit moeten doen. Retweeten als je stembureaulid bent. Van geen kwaad bewust. Excuus. Geen lid meer
in het stembureau

Stemmen met een ezel

Dat kinderen meekomen naar het stembureau (tot zekere leeftijd zelfs het stemhokje in), kan bijzonder motiverend zijn - zodat ze enthousiast worden om later ook te stemmen bijvoorbeeld (gezien de lage opkomstcijfers voor deze verkiezingen zou dat geen slecht idee zijn). Maar dieren? Bij een stembureau in Zoetermeer kwam een medewerkster van Stadsboerderij de Balijhoeve vanmiddag samen met een ezel haar stem uitbrengen. Een woordvoerder van de gemeente vertelde aan persbureau Novum:

"De vrouw verzorgt de ezel op de boerderij en besloot het dier mee te nemen naar het stembureau. Dat is allemaal goed gegaan. De locatie was zo opgezet dat het dier mee naar binnen kon."

Foto's hebben we helaas nog niet weten te bemachtigen.

Opkomst Den Haag toch lager

Rond het middaguur liep de opkomst in Den Haag nog voor op de verkiezingen in 2010 (19 procent tov 16,5 toen), maar nu loopt het flink terug: 32 procent van de Haagse kiesgerechtigden heeft nu al zijn stem uitgebracht ten opzichte van 33,2 procent in 2010. Uiteindelijk stemde in 2010 52,9 procent van de kiesgerechtigden in die stad.

Ook in Tilburg ligt de opkomst iets lager dan vier jaar geleden: om 16.00 uur had iets minder dan 24,5 procent van de stemgerechtigden in de Brabantse stad zijn stem uitgebracht, bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen had op hetzelfde tijdstip nog 24,8 procent gestemd. Aan het einde van de dag was dat toen 44,9 procent. 

Herman van der Zandt

En gelukkig, Herman de Schermman is er vanavond weer als vanouds bij om op een digitale kaart de nieuwste uitslagen bij te houden en te duiden:

Twitter avatar rikvdwestelaken Rik vd Westelaken Natuuuuuuurlijk is hij er ook vanavond. Collega #hermandeschermman #nos. En hij heeft n nieuwe gadget :) http://t.co/bKrWHSNmmK

Ondertussen in Frankrijk...

... waar 23 en 30 maart ook gemeenteraadsverkiezingen zijn, twittert onze correspondent Peter Vermaas deze foto, die aantoont dat ook daar niet iedereen het stemmen erg serieus neemt:

Twitter avatar petervermaas Peter Vermaas Gelukkig nemen ze verkiezingen in Frankrijk nog serieus http://t.co/iozXaW5iML

(“Waar moet ik stemmen” “In je kont!”)

Stemmen met een Samsom-potlood

In 2012 werd het het 'kiezersbeïnvloeding' genoemd. De 67 kiespotloden van het merk 'Samsom' die in Arnhem werden gebruikt zouden een subtiel steuntje in de rug van de PvdA-lijsttrekker kunnen zijn. Na klachten werden potloden afgeplakt, maar vandaag doken de Samsom-potloden weer op.

Deze foto plaatste een stemmer uit Pijnacker - Nootdorp op Twitter:

Foto Martijn Bennis

 

Samsom doet dan wel officieel niet mee, maar speelde wel een rol in de campagne de afgelopen weken. De gemeente onderzoekt de zaak. Reactie volgt.

het Samsom-potlood

Het is druk...bij het Kieskompas

Rond half vier was de opkomst 29 procent, aldus onderzoeksbureau Ipsos. Dat is gelijk aan het percentage van vier jaar geleden. André Krouwel, politicoloog en maker van het Kieskompas, meldt dat de opkomst van de zwevende kiezer op zijn site hoger ligt dan vorig jaar.

Twitter avatar AndreKrouwel Andre Krouwel Opkomst bij #kieskompas hoger dan vier jaar geleden! Meer dan 1 miljoen bezoekers!
opkomst

Stand van zaken tot nu toe

Even een round upje tot nu toe. Over de opkomst valt in algemene termen nog niet veel over te zeggen. Het verschilt erg van gemeente tot gemeente; soms valt het mee, soms valt het tegen.

  • In Den Haag had rond het middaguur 19 procent van de kiesgerechtigden, tegen 16,5 procent in 2010.
  • In Amsterdam had tot 1 uur 11,2 procent gestemd, tegen 9,6 procent in 2010.
  • In Rotterdam had rond 2 uur 18 procent gestemd, tegen 19,6 procent in 2010.

Stemfie
Op Twitter gaat het vandaag ook veel over de 'stemfie', de onofficiële afkorting van een selfie in het stemhokje. Hoewel het fotograferen van anderen verboden is in het stemhokje, mag je wel een foto van jezelf nemen tijdens het stemmen, iets dat bij onze zuiderburen ook verboden is.

Overlijden
Een oudere man overleed vanmiddag tijdens het stemmen in een buurthuis in het Brabantse Oosterhout nadat hij eerst onwel was geworden. Het stembureau ging tijdelijk dicht.

Loppersum gescheurde posters
In het Groningse Loppersum werden campagneposters gescheurd van alle politieke partijen, behalve van de partij Loppersum Vooruit. Onbekend is wie er achter de actie zit.

Den Haag kijkt met grote belangstelling mee

De gemeenteraadsverkiezingen gaan, natuurlijk, over lokale zaken. Maar ook in Den Haag kijken ze mee. Wat staat er voor de landelijke partijen op het spel?

Het effect van de uitslag van de lokale verkiezingen is vooral psychologisch, zegt chef van onze politieke redactie René Moerland:

"Groot verlies voor de PvdA zou de positie van Samsom, die weer zeer actief campagne heeft gevoerd, geen goed doen, en kan de onrust in die partij aanjagen. Interessant wordt ook om te kijken naar het opkomstcijfer en hoe goed de lokale partijen het gaan doen. Dat zijn twee dingen die meer zullen zeggen over het aanzien van de Haagse politiek in het algemeen dan over hoe één specifieke partij ervoor staat."

Daarbij hangt het dus ook nog af met welke verkiezingen wordt vergeleken: de landelijke in 2012, of de gemeenteraadsverkiezingen in 2010. PvdA en VVD hebben meer baat bij een vergelijking met 2010, omdat ze toen slechter scoorden.

Voor elke landelijke partij is de uitslag van belang. Voor de PvdA geldt bijvoorbeeld, net als voor de VVD, dat het impopulaire kabinetsbeleid en de algehele onvrede over de politiek geen gunstige voortekenen zijn voor de uitslag. Voor SP-leider Roemer zijn de verkiezingen belangrijk omdat ze een revanche kunnen zijn voor zijn tegenvallende resultaten bij de landelijke verkiezingen in 2012.

Lees meer in ons achtergrondstuk 'Lokaal, maar niet helemaal: wat staat er voor de grote partijen op het spel?'

Stemmen op bijzondere plekken

Bij een opgezet nijlpaard, in een stemtram, of in een dorpcafé.

[inbeeld]

Stembureau tijdelijk dicht door overlijden man

Een oudere man is vanmiddag overleden toen hij aan het stemmen was in een buurthuis in het Brabantse Oosterhout, meldt persbureau Novum. De man werd rond half 2 onwel en stierf kort daarop. Het stembureau werd tijdelijk gesloten, maar ging rond 14.00 uur weer open. Kiezers werden gedurende die tijd naar andere stembureaus verwezen. Over de doodsoorzaak van de man is niets bekend.

VVD'er uit Oldenzaal stemt op CDA

Yuri Liebrand, een VVD-wethouder in Oldenzaal heeft niet op een partijgenoot gestemd maar op een kandidaat van het CDA. Hij zegt tegenover de Tubantia voor een groot deel niet achter de standpunten die de VVD in zijn programma heeft opgenomen te staan.

"Ik stem op mijn collega-wethouder, omdat ik het een goed bestuurder vind."

De VVD'er is na de verkiezingen niet meer politiek actief. Hij legt zijn taken als wethouder neer omdat hij meer tijd met zijn gezin wil doorbrengen.

De opkomst....

  • ... is in Den Haag tot nu toe hoger dan vier jaar geleden: tot 12 uur stemde negentien procent van de kiesgerechtigden, tegen 16,5 procent vier jaar terug.
  • ... is ook in Amsterdam hoger: tot 1 uur stemde 11,2 procent van de stemgerechtigden, tegen 9,6 procent in 2010.
  • ... is in Rotterdam juist iets lager: rond 2 uur had achttien procent van de kiesgerechtigden een stem uitgebracht. In 2010 was dat 19,6 procent. De totale opkomst in 2010 in Rotterdam was 47,9 procent.

'Uitslag valt op twee manieren te interpreteren'

De uitslag van vanavond valt op twee manieren te interpreteren, schrijft onze politiek redacteur Tom-Jan Meeus vandaag in NRC Handelsblad. De resultaten zijn te vergelijken met de laatste verkiezingen in 2012, toen de Tweede Kamer werd gekozen. Of met de meest recente lokale verkiezingen, in 2010.

”Dit maakt nogal verschil. Vooral VVD en PvdA, de coalitiegenoten, hebben vanavond baat bij de raadsverkiezingen van 2010 als referentiekader. Destijds haalden beide partijen zo’n 15 procent van de stemmen – een stuk lager dan in 2012, toen ze de huidige coalitie aangingen: de VVD kwam toen uit op 26 procent, de PvdA op bijna 25 procent.”

Kortom, schrijft Meeus: verkiezingsavond wordt óók, eigenlijk vooral, een interpretatiestrijd.

”Campagnes zijn uiteindelijk ook verwachtingenmanagement: hoe minder van ze wordt verwacht, hoe beter het uitgangspunt voor vanavond. Wat dat betreft heeft D66 zichzelf in een lastig parket gebracht, en de VVD in een prima uitgangspositie. Voor de PvdA waren de peilingen zo zwak dat alles onzeker was.”

Lees: 'Na het stemmen begint de strijd om de uitslag: wie won er echt?' (€)

Koek en zopie op stations

De partijen delen vandaag ook overal tussendoortjes uit in de hoop kiezers te overreden te gaan stemmen:

Twitter avatar JanHamming jan hamming Bij elk stembureau snoepjes klaar voor de kiezers, zo ook op stembureau Olof Palme Basisschool te #drunen http://t.co/ttAGzPkgdm
Twitter avatar markverheijen1 Mark Verheijen Goedemorgen! Samen met @helmanepperus en vele lokale VVD'ers op NS-Station Leiden @VVDLeiden http://t.co/3Mll4bMKrn

Een rondje maken op het station bij de partijen en je hebt je ontbijt zo achter de kiezen

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Op Adam CS door het politieke midden voorzien van #ontbijt: appelkoek van CDA, ontbijtkoek van VVD. Alleen bij D66 kwam ik er karig vanaf.

Net zo veel stemmers als in 2010

Er zijn tot half twee net zo veel stemmers geweest als in 2010. Dat stelt onderzoeksbureau Ipsos, op basis van de gegevens van 42 stembureaus, die representatief zijn voor heel Nederland, zo meldt de NOS. 22 procent van de kiesgerechtigden had om half twee gestemd. Bij de eerste telling, om half elf, had 11 procent van de kiesgerechtigden gestemd. Dat was 1 procent meer dan op dezelfde tijd in 2010.

Gescheurde posters in Loppersum

In de Groningse gemeente Loppersum zijn bijna alle verkiezingsposters van de borden gescheurd. Alleen de posters van Loppersum Vooruit zijn onbeschadigd gebleven, zo meldt RTV Noord. De partij distantieert zich tegenover de zender van het vandalisme. Kandidaat-raadslid Hans Warink: "Wij distantiëren ons hier helemaal van. Wij weten ook niet wie hier achter zit, maar hier is niemand mee geholpen."

Loppersum wordt geplaagd door aardbevingen door de gaswinning en actiegroepen riepen afgelopen tijd dan ook om op lokale partijen te stemmen. Die zouden de belangen van de inwoners beter behartigen dan de landelijke partijen. Schokkend Groningen vindt de gescheurde posters dan ook best een goede actie:

Breed lachende Rutte stemt

Premier Rutte komt aan bij basisschool Wolters in Den Haag om zijn stem uit te brengen.

Foto ANP / Valerie Kuypers

 

 

Opkomst verschilt sterk per gemeente

Twitter avatar jantienbussink Jantien Bussink Opkomst gemeenteraadsverkiezingen in #HofvanTwente 33.8% om 13:00 uur! Wat nou, lage opkomst verwacht? We gaan als een speer!
Twitter avatar nieuws_enschede Enschede Nieuws #Enschede: Aantal stemmers blijft wat achter: Het opkomstpercentage bij de gemeenteraadsverkiezingen... http://t.co/gqAPjhWJOT #Enschede

Drukte op stations voorbij

De drukte bij de stemhokjes op de stations is voorbij, zo meldt de NOS. Vanavond wordt het vanzelfsprekend weer drukker. Er hebben tot nu toe vierduizend mensen gestemd, op 1 van de 49 stations waar een stembus is geplaatst.

Veel stemmen voor overleden oud-minister Borst

NRC-redacteur Enzo van Steenbergen meldt vanuit Utrecht dat er veel mensen ook stemmen op de pas overleden oud-minister Els Borst.

Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen Veel kiezers De Bilt stemmen op #ElsBorst. Borst was lijstduwer voor D66 en kon na haar overlijden niet meer van kieslijst worden gehaald.

D66-lijsttrekker Frans Poot vertelt aan RTV Utrecht dat kiezers, die toch al op de partij wilden stemmen, dit als een soort eerbetoon zien. Het was te laat om Borst nog van de lijst te halen en de stembiljetten. Volgens de Kieswet mag er vanaf een bepaalde tijd voor de verkiezingen niets meer aan de kieslijsten worden veranderd. Zo stond Pim Fortuyn na zijn dood ook nog op de kieslijst.

Stemmen in het Rijks

Amsterdammers kunnen vandaag ook stemmen in het Rijksmuseum. Je moet niet denken dat je daarna gratis door kan naar het museum zelf alleen:

Twitter avatar rijksmuseum Rijksmuseum Al gestemd voor de #gemeenteraadsverkiezingen? Het kan nog tot 21u vanavond. Breng uw stem uit in het Rijks! #stemmen http://t.co/ijNV9CLLIM

Burgemeester Waterland: vergeet je stempas!

Luzette Wagenaar, burgemeester van Waterland roept burgers ook op te gaan stemmen, maar die kiezers komen vast niet ver bij het stembureau:

Twitter avatar luzettew Luzette Wagenaar De stembureaus zijn open! Vergeet uw stempas en legitimatie. #GR2014

Meer vroege stemmers dan in 2010

Elf procent van de kiezers heeft al gestemd. Dat meldt onderzoeksbureau IPSOS op basis van een tussentelling van half 11, zo meldt de NOS. De opkomst is daarmee hoger dan bij de verkiezingen van 2010: toen had om 10.30 uur 10 procent gestemd.

Ipsos verzamelt gegevens van 42 stembureaus die representatief zijn voor heel Nederland. Niet overal kwamen vanochtend meer mensen; in Rotterdam was de opkomst bijvoorbeeld lager. Er wordt een historisch lage opkomst verwacht: minder dan vijftig procent.

Duitse journalist: populariteit ouderenpartijen opmerkelijk

Sarah Maria Brech, journalist van de Duitse krant Die Welt, zit sinds dit voorjaar bij NRC in het kader van een uitwisseling. Het valt haar op dat de Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen nogal 'grijs' zijn, zo vertelt ze aan nrc.nl. Zo doet in meer dan veertig gemeenten ouderenbeweging OPA (Ouderen Politiek Actief) mee, zoals in Limburg:

Brech:

"Op de posters zie je 60-plussers die eigenlijk met pensioen konden gaan, maar nu tot gemeenteraadslid verkozen willen worden. In Duitsland is dat totaal anders. Daar spelen ouderenpartijen hoogstens een marginale rol. Er zijn drie landelijke ouderenpartijen, zoals in Nederland 50plus – maar in Duitsland stemt er niemand op. Een van de partijen heeft niet eens deelgenomen aan de landelijke partijen 2013, terwijl 50Plus hier twee zetels in de Tweede Kamer heeft."

Brech verbaast zich over dit verschil met Nederland, vooral omdat het aantal 65-plussers in Duitsland - 20,7 procent van de bevolking - veel hoger is dan hier waar ouderen 16 procent van de bevolking uitmaken. Misschien dat hier dan ook een verklaring ligt voor de geringe populariteit van de ouderenpartijen in Duitsland, de Duitse regering richt zich in haar beleid ook op ouderen.

Zo krijgen oudere moeders vanaf juli meer pensioen voor elk jaar dat ze kinderen hebben opgevoed. Wie nu boven de 47 is mag onder bepaalde omstandigheden zelfs weer op zijn 63ste met pensioen, zegt Brech. Haar conclusie is dan ook dat ouderen zich in Duitsland dus kennelijk meer vertegenwoordigd voelen door de regering dan in Nederland.

David Pinto (links), leider van OPA Amsterdam, met secretaris Peter Pont tijdens een bijeenkomst van OPA. Foto ANP / Remko de Waal

 

 

Slechte woordgrappen genoeg op Twitter

Twitter avatar Woordgrap_com Woordgrap.com Ik wil wel stemmen voor de #gemeenteraadsverkiezingen maar heb geen ID
Twitter avatar edwinvanwier Edwin van Wier Op zo'n stemmige dag niet in de stemming zijn, daar raak je toch ontstemd over.
Twitter avatar IngeKorsten IngeKorsten De stemming zit er in. Het wordt @TomV van @D66Nieuwegein. En ik niet alleen. Er is nog iemand in huize zuiderhof die op je stemt! #succes🙏

Pechtold tijdens zijn selfie

En de selfie, pardon, stemfie, zelf.

stemfie

Tien punten om op te letten

Tien punten om op te letten als vanavond de uitslagen binnendruppelen, samengesteld door persdienst Novum.

1. PvdA De PvdA stevent af op een nederlaag. Zowel in vergelijking met de Kamerverkiezingen in 2012 als met de gemeenteraadsverkiezingen van 2010. En dat was al een historisch dieptepunt.

2. Grote steden Het is zelfs denkbaar dat de PvdA in alle vier de grote steden de grootste niet meer is. In Amsterdam dreigt de PvdA te worden voorbijgestreefd door D66. In Rotterdam zaagt Leefbaar-lijsttrekker Joost Eerdmans aan de stoelpoten van de sociaaldemocraten. In Den Haag gaat de strijd tussen PvdA en PVV, maar ook D66 lijkt hoog te scoren. Utrecht is de PvdA vier jaar geleden al kwijtgeraakt aan GroenLinks. D66 maakt ook daar nu kans de grootste te worden.

3. PVV In landelijke peilingen scoort de PVV hoog. Maar met de gemeenteraadsverkiezingen doet de PVV net als vier jaar geleden alleen mee in Den Haag en Almere. In beide steden maakt de PVV kans de grootste partij te worden.

4. Piratenpartij De Piratenpartij doet voor het eerst mee aan gemeenteraadsverkiezingen. In vier gemeenten kan worden gestemd op de piraten, die er in 2010 en 2012 niet in slaagden een Kamerzetel te bemachtigden. In Nijmegen doet 'waxinelichtwerper' Erwin Lensink mee onder de vlag van de Piratenpartij, maar de partij heeft zich van hem gedistantieerd.

5. D66 D66 boekt sowieso meer winst dan in 2010: de partij doet in ruim zestig gemeenten meer mee dan in 2010. De partij is actief in 307 van de 403 gemeenten. Ook afgezien hiervan verwacht de partij van Alexander Pechtold winst te boeken.

6. SGP De eerste vrouwelijke SGP-politicus kan na vandaag een feit zijn. In Vlissingen staan drie vrouwen op de SGP-kandidatenlijst, onder wie lijsttrekker Lilian Janse. Dat is voor het eerst: voorheen weerde de SGP vrouwen, maar onder dwang van de Hoge Raad werd het 'vrouwenstandpunt' aangepast.

7. Roermond In Roermond zijn alle ogen gericht op de LVR, de nieuwe partij van voormalig VVD-kopstuk Jos van Rey. Die trad in 2012 af als wethouder omdat hij werd verdacht van corruptie. Hij begon met zijn getrouwen een eigen partij: de Liberale Volkspartij Roermond, die volgens peilingen met afstand de grootste wordt. Van Rey is lijstduwer. Het corruptieonderzoek loopt nog steeds.

8. Ouderenpartijen 50Plus doet niet mee. Tientallen lokale ouderenpartijen proberen in het gat te springen. De beweging OPA (Ouderen Politiek Actief) doet mee in ruim veertig gemeenten. Daarnaast zijn er nog tal van andere initiatieven. Zo komt voormalig PVV'er Richard de Mos in Den Haag op voor de ouderen. In Amsterdam kan zowel op een OPA als een OMA worden gestemd.

9. Lokale partijen In 2010 stemde bijna een kwart van de kiezers op een lokale partij. Dat kunnen er bij deze verkiezingen nog meer worden. Dit is deels te verklaren door het ontbreken van de PVV in bijna alle gemeenten. PVV-leider Wilders roept zijn kiezers buiten Den Haag en Almere op tot een stem op een lokale partij. Ook 50Plus geeft 'lokaal' als stemadvies.

10. Opkomst De opkomst wordt volgens verschillende peilingen historisch laag. Vier jaar geleden kwam 54,1 procent van de kiesgerechtigden stemmen. Dit jaar zal dat vermoedelijk lager uitvallen.

Virtuele zetelverdeling

Transpolitics houdt de zetelverdeling in de gemeenteraad in Amsterdambij, gebaseerd op uitingen op sociale media.

Op dit moment zou de PvdA twaalf zetels hebben en d66 negen. De stand krijgt elk uur een update.

Amsterdam

Waar draait het om in Utrecht vandaag?

Onze correspondent Enzo van Steenbergen:

Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen GR14: waar gaat het om in Utrecht? Simpel: links(er) of rechts(er) beleid bij grote overheidstaken - zorg - die gemeente moet gaan uitvoeren
Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen Als #GroenLinks de grootste wordt in Utrecht, zal #VVD niet meeregeren. Als #D66 wint, maakt VVD weer kans. GL en D66 nu nek-aan-nek!
Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen Ook belangrijk in Utrecht #GR14: PvdA historisch klein? Wint de SP? Hoeveel pakt de VVD? Hoe doen vele nieuwkomers het? 17 partijen actief.
Utrecht

Opkomst in Rotterdam tot nu toe stuk lager

In Rotterdam hebben tot nu toe een heel stuk minder mensen hun stem voor de gemeenteraadsverkiezingen uitgebracht dan vier jaar geleden rond deze tijd, schrijft persdienst Novum. Tot 10.00 uur had zes procent van de kiesgerechtigden een stem uitgebracht. In 2010 was dat rond dezelfde tijd tien procent.

De cijfers komen uit een steekproef van de 361 stembureaus in de Maasstad. In totaal kwam in 2010 47,9 procent van de kiesgerechtigden in Rotterdam opdagen. Rotterdam meet de opkomst om 14.00 en 18.00 uur nog eens. De stembureaus zijn open tot 21.00 uur.

Waarom wel / niet stemmen?

Stemmen of thuisblijven? NRC Handelsblad zette de argumenten op een rij (€).

Blijf thuis: Gemeenten voeren toch alleen uit wat Den Haag bedenkt.
Ga stemmen: Gemeenten zijn belangrijker dan ooit.
Ga stemmen: De wethouder beslist over de zorg in de stad en de wijk.
Ga stemmen: En de wethouder helpt, als het goed is, gehandicapten aan het werk.
Ga stemmen: Uw buurt, uw veiligheid.

Rutte brengt stem uit

Premier Mark Rutte (VVD) heeft zijn stem uitgebracht in Den Haag, meldt Novum. Hij deed dat bij de Schoolvereniging Wolters aan de Utenbroekestraat. Rutte riep iedereen op vooral te stemmen "en al die duizenden raadsleden in het land die zo hard werken aan het besturen van de gemeenten een steun in de rug te geven".

Premier Mark Rutte brengt zijn stem uit op basisschool Wolters in Den Haag voor de gemeenteraadsverkiezingen. Foto ANP / Valerie Kuypers

 

 

Rijen op het nieuwe Rotterdam Centraal

Kiezers voor de gemeenteraadsverkiezingen in de rij bij een stembureau op Rotterdam Centraal. Foto ANP / Bas Czerwinski

 

 

Een gedicht van schrijver Nico Dros

Twitter avatar ErikvanBruggen ErikvanBruggen Stemmen Haren kammen,
zorgvuldig scheren,
beetje reukwater,
het halfzondagse goed aan,
en dan naar het stemlokaal. c. Nico Dros

Oeps, foutje

In de advertentie van Leefbaar Rotterdam in de Rotterdamse editie van de metro.

Twitter avatar floris_s Floris Spin Stemadvies Leefbaar R'dam in Metro van vandaag genegeerd en toch vanochtend naar de stembus gegaan | via @mknaap | http://t.co/ESPpDO2XI0

De do's en dont's tijdens het stemmen

Onze redacteur Ingmar Vriesema zette in NRC Handelsblad gisteren de do's en dont's op een rij. Wat mag wel, en wat mag niet tijdens de verkiezingen?

Een greep:

  • Vergeet uw ID niet: een identiteitsbewijs is verplicht bij het stemmen.
  • Ronselen is verboden: Stemmen namens anderen mag, als de volmachtgever in dezelfde gemeente woont en een (kopie van een) id-bewijs aan de gemachtigde overhandigt. Twee volmachten is de max., en wie stelselmatig vraagt of hij namens een ander mag stemmen, riskeert een gevangenisstraf van een halfjaar.
  • Alleen in het stemhok s.v.p.: Stemmen is een eenzame hobby: u mag niemand het stemhokje in nemen. Behalve jonge kinderen, van een jaar of drie.
  • Een gehandicapte helpen mag wél: Stel, een vrouw die haar armen niet kan gebruiken vraagt morgen in het stembureau of u haar wilt helpen met het inkleuren van het door haar gewenste vakje. Dit mag.
  • Een selfie maken mag: Zoals het succes van de stemfie aantoont. Is dit geen schending van het staatsgeheim? Nee, zegt Plasterk: "Zolang je de orde niet verstoort, en zolang je andermans stemgeheim niet schaadt."

Ook Roemer heeft zijn stem uitgebracht

Twitter avatar emileroemer Emile Roemer Zojuist mijn stem uitgebracht. Uiteraard op de SP. Ook u heeft vandaag de keuze voor een 100% sociale gemeente. #stemmen

SP-leider Emile Roemer brengt zijn stem uit voor de gemeenteraadsverkiezingen in Sambeek, gemeente Boxmeer. Foto ANP / Remko de Waal

 

 

Verkiezingen in beeld

Over het woord stemfie

Zoals we eerder schreven, duiken de stemfies overal op. Is dat een woord? Van Dale geeft duiding.

"Stemfie is een gelegenheidswoord, dat bij wijze van spreken morgen weer bij het oud papier kan. Pas bij de volgende verkiezingen krijgt het woord zijn actualiteitswaarde terug. Toch is stemfie een interessant woord, want het laat zien dat het laatste deel van selfie, -fie dus, zich tot een achtervoegsel aan het ontwikkelen is. Eerder merkten we bijvoorbeeld al de woorden sexfie (in het Engels), felfie (boerenselfie), sneeuwfie (een selfie in de sneeuw) en drelfie (selfie die gemaakt is terwijl men dronken is). Als die trend zich voortzet, zullen er vast nog heel wat verrassende 'fie'-woorden volgen."

Twitter avatar VanDaleUitgever Van Dale Uitgever De eerste 'stemfies' zijn gepubliceerd. Is #stemfie nu meer dan 'weer een nieuw woord'? Lees 't #woordvandedag:http://t.co/voTwtfJBL7 #wvdd
stemfie

Niet stemmen = niet zeuren

Er klinken waarschuwingen op Twitter: wie niet gaat stemmen vandaag, mag de komende vier jaar niet klagen over wat er misgaat in zijn regio.

Twitter avatar positievoo Remco Beekmans Het mag duidelijk zijn als je vandaag niet stemt je straks ook niet mag zeuren, dus breng je stem uit #gemeenteraadsverkiezingen
Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Wie vandaag niet gaat stemmen, mag zich 4 jaar lang niet kritisch uitlaten over de lokale politiek op Twitter. #burgerplicht

Een eitje van Van der Laan

Twintig bekende Nederlanders moeten Amsterdammers vandaag overtuigen naar de stembus te gaan. Op initiatief van burgemeester Eberhard van der Laan, die de BN'ers ook een ontbijtje voorschotelde, maken ze deel uit van de "hoofdstedelijke stembrigade".

Onder meer De Jeugd van Tegenwoordig, Sef, Arie Boonsma, Haline Reijn, Ronald de Boer, Jort Kelder, Paulien Cornelissen, Lauren Verster, Abdelkader Benali doen meer. Van der Laan koos voor deze mensen omdat ze een groot bereik op social media hebben: in totaal meer dan een miljoen volgers.

Twitter avatar atzedevrieze Atze de Vrieze Burgemeester Van der Laan nodigt bekende Amsterdamse twitterpower uit aan de ontbijttafel, o.a. DJVT en Sef http://t.co/z01bMs0ByY #stemmen

Over Leefbaar Rotterdam

Leefbaar Rotterdam wordt misschien de grootste in de havenstad. Wat voor partij is Leefbaar tegenwoordig, en wat voor stad is Rotterdam? Leon Verdonschot van Vrij Nederland ging een paar weken mee op campagne met de partij.

Zo was hij zaterdag 21 februari in de Afrikaanderbuurt:

"Eigenlijk wonderlijk: in de stad met het meest arbeideristische imago van Nederland is de SP altijd betrekkelijk klein gebleven. Lijsttrekker Leo de Kleijn staat met enkele partijgenoten op zaterdagmiddag te flyeren op het Afrikaanderplein. Rotterdam is een van de armste steden van Nederland. Wat voor straatbeeld armoede oplevert, is hier te zien. In de Afrikaanderbuurt is ook de bovenkant onderkant. De PvdA gaat deze verkiezingen verliezen, denkt De Kleijn. De consequentie zal zijn dat Leefbaar Rotterdam de grootste partij wordt.

"In zekere zin logisch: 'Leefbaar Rotterdam zie ik als een uiting van het revanchisme van de blanke middenklasse. Van mensen die vinden dat het nu eens tijd wordt voor aandacht voor de hardwerkende Nederlander en dus niet voor de mensen van buiten, en ook niet voor de bijstandstrekker die in hun ogen eveneens altijd voorgetrokken en gepamperd is. En wat is in Rotterdam de middenklasse? Dat zijn de mensen die nét boven de onderkant zitten. Die nog wel werk hebben. Maar ik heb zeker de laatste jaren wel eens het gevoel gekregen dat je beter met hen kan samenwerken dan met de PvdA. Je kunt het met Leefbaar op veel punten oneens zijn, en dat ben ik het zeker, maar je weet altijd wat je aan ze hebt.'"

Lees het stuk hier.

Duizend stemmen op stations

Bij de stemlokalen op de centrale stations van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht zijn tot 08.30 uur duizend stemmen uitgebracht. Dat meldt de NS. De stembureaus van Rotterdam en Den Haag gingen net als de meeste stembureaus om 07.30 uur open. Bij het station van Amsterdam kon al vanaf 06.30 uur worden gestemd en in Utrecht vanaf 07.00 uur. Net als in voorgaande jaren was het in Utrecht het drukst, meldt Novum. En dat betekent: rijen.

Stemmende lijsttrekkers

PVV-leider Geert Wilders brengt in het Haagse stadhuis zijn stem uit voor de gemeenteraadsverkiezingen. Foto ANP / Robin Utrecht

 

 

Diederik Samsom en lijsttrekker PvdA Leiden Gijs Holla samen naar de stembus, stembureau in woonzorgcentrum Topaz Groenhoven in Leiden. Foto ANP / Martijn Beekman

 

 

CDA-leider Sybrand Buma brengt zijn stem voor de gemeenteraadsverkiezingen uit in de Sint Maartensschool in Voorburg. Foto ANP / Bart Maat

 

 

Verkiezingen in beeld

Stemselfie

Van alle kanten worden kiezers opgeroepen een selfie te maken tijdens het stemmen. Een stemselfie, in de volksmond een stemfie.

Zou het helpen de verwachte lage opkomst wat op te krikken?

Plasterk doet in elk geval niet mee, zei hij op Radio 1.

"Ik ga zelf geen selfie maken in het stemhokje maar ik ga het wel in de gaten houden. Ik zag op Twitter al de hashtag stemfie verschijnen. Het zou wel eens effect kunnen hebben op jongeren die twijfelen om te gaan stemmen. Die stemmen mogen niet verloren gaan."

Twitter avatar albertkivits albert kivits Zojuist gestemd in de @bieb040 voor gemeenteraadsverkiezing Eindhoven. #040kiest http://t.co/NDzGDiv9fK
Twitter avatar RichardBordes Richard G. Bordes Mijn plicht gedaan. Maar wel voor t eerst echt Lokaal gestemd. #stemfie http://t.co/L6IQuHeNVz
stemfie

Het beste raadslid van Nederland komt uit Heerlen

Ron Meyer, raadslid voor de SP in de raad van Heerlen, is het beste raadslid van Nederland. Dat maakte minister Ronald Plasterk gisteravond bekend in Pauw en Witteman. Volgens de jury is hij charismatisch, bewogen en inspirerend.

"Een leider die mensen aan zich weet te binden."

Zijn fractie zette zich onder meer in voor armoedebestrijding en de herinvoering van het schoolzwemmen. Meyer is ook campagneleider voor vakbond FNV. De drie andere kandidaten waren Anne Kuik (CDA Groningen), Gerdien Rots (ChristenUnie Zwolle) en Vera Tax (PvdA Venlo).

Meyer na afloop:

Twitter avatar MeyerRon Ron Meyer Knokken met een glimlach, vrienden! Zo doen wij dat in Heerlen. #GR2014 #PenW #besteraadslid

Ook Fokke en Sukke stemmen

Het drukst bezochte stemlokaal in Amsterdam

Restaurant 1e Klasse op Amsterdam CS was vier jaar geleden het drukst bezochte stembureau van heel Amsterdam. De meeste stemmen in Amsterdam gingen toen naar Lodewijk Asscher. Foto ANP / Evert Elzinga

 

 

D66-leider Alexander Pechtold is ook gespot in de buurt van Amsterdam Centraal, meewerkend aan selfies:

Twitter avatar AnneMeer Anne van der Meer Selfies met Pechtold voor CS. Let de gemeenteraadsverkiezingen begin! Kijk #AT5 #020kiest http://t.co/K71WEvcdxe
Verkiezingen in beeld

NRC beantwoordt vragen

Heb je een vraag over de verkiezingen? Stel hem via Twitter (klik hier) of via de mail (internet @ nrc.nl) en wij gaan op zoek naar een antwoord. De vragen waarvan we denken dat ze voor meerdere lezers interessant zijn, publiceren we vandaag op deze pagina.

vraag- en antwoord

Wat gaat er vandaag gebeuren?

07.30 uur: alle stembureaus open
De wettelijke verplichte starttijd is half acht 's ochtends. Alle ongeveer negenduizend stembussen zijn nu dus zo'n drie kwartier open.

21.00 uur: sluiten stembureaus
Pas vanaf 21.00 uur vanavond wordt deze verkiezingsdag spannend. Op dat moment sluiten de stembureaus en begint het tellen van de stemmen. De NOS doet verslag op Nederland 1 en Radio 1.

21.00 uur: eerste prognose uitslag
Om 21.00 uur begint het met een eerste prognose van de uitslag, gebaseerd op een enquête door onderzoeksbureau Ipsos. Er wordt een verwachting geschetst van het totaal aantal raadszetels per partij. De PVV doet in maar twee gemeenten mee, dus die scoort in deze prognose heel laag.

21.45 uur: Politieke Barometer
Hoe zou de Tweede Kamer eruit zien als er vandaag Tweede Kamerverkiezingen zouden zijn gehouden?

Voor wie op wil blijven: de tv-uitzending duurt naar verwachting tot 01.00 uur. En dan is de definitieve uitslag nog niet bekend. Het tellen gebeurt namelijk handmatig, dus dat kost tijd.

De ochtendkranten

De ochtendkranten snijden hetzelfde onderwerp aan: de verwachte historisch lage opkomst. Volgens de laatste peiling van TNS Nipo gaat 46 procent van de stemgerechtigden stemmen. Minder dan de helft dus. Zo'n lage opkomst is er nog nooit geweest. In 2010 ging 54,1 procent naar de stembus, in 2006 en 2002 was het iets minder dan 60 procent, de twee keren daarvoor boven de 60 procent en in 1986 meer dan 70 procent.

  • nrc.next wind er geen doekjes om. Niet zeuren, maar stemmen, staat er op de cover. En in de krant onder de kop 'Wat er voor kiezers op het spel staat' een weerlegging van de meest genoemde redenen om vandaag thuis te blijven. Politici zakkenvullers? Raadsleden krijgen alleen basisvergoeding, afhankelijk van de grootte van de gemeente, zo schrijft de krant.

Ook leggen vluchtelingen uit waarom we wél zouden moeten gaan stemmen. De 30-jarige Colombiaan Vladimir Malaver zegt:

"Als vluchteling ben je geïsoleerd van de samenleving. Je kijkt en leest het nieuws, maar je voelt je er niet helemaal bij betrokken. Alsof je hier wel bent, maar eigenlijk niet in het land leeft. Als je niet mag stemmen, word je niet als volwaardig burger erkend. En nu ben ik dat wel. Ik mag macht uitoefenen. Ik heb een stem."

  • De Volkskrant vraagt zich af: Komen de kiezers? Landelijke kopstukken mengden zich toch weer in de strijd om de gemeenteraden, om de kiezer naar de stembus te krijgen, schrijft de krant in een analyse onder de kop 'Alstublieft aanhang, ga toch stemmen'. Terwijl de verkiezingen volgens de ochtendkrant zeker niet betekenisloos zijn: ze kunnen een aantal "forse verschuivingen teweegbrengen in het politieke landschap". Vooral PvdA en Diederik Samsom hebben wat te vrezen: zij staan in de peilingen op verlies.
  • De Telegraaf schrijft dat de gemeentetest de belangrijkste is in jaren. De invloed van het lokaal bestuur is fors groter, terwijl de opkomst volgens peilingen dramatisch laag wordt. De krant citeert premier Rutte:

"Laten we proberen op een opkomst van tweederde uit te komen. Als dat zou lukken, zou het natuurlijk geweldig zijn."

  • Het Algemeen Dagblad schrijft op de cover: Vergeet Rutte, vergeet Samsom... vandaag gaat het om: het zwembad in De Bilt. De koopzondag in Barendrecht. De nieuwe Kuip in Rotterdam. Vrij parkeren in Delft. Het Spuiforum in Den Haag. Verkeersdrukte in Gorichem. De toekomst van FC Dordrecht. Vieze lucht in Utrecht. Afvalverwerking in Amersfoort. Coffeeshops in Gouda. De westelijke randweg in Woerden. Het gemeentehuis in het Westland en tienduizend andere heel belangrijke plaatselijke kwesties.

Daar hebben we niets meer aan toe te voegen.

Twitter avatar woutervanwijk Wouter uɐʌ Wijk Niets toe te voegen aan de voorpagina van vandaag. Nice #adun http://t.co/jawZlfcC1B
  • De voorpagina van Trouw gaat over de campagnestrategie van partijen. De krant ziet een paradox:

"Terwijl nagenoeg iedereen elektronisch contacten onderhoudt, whatsapp't en sms't, grijpen politieke partijen terug op langzaam en ouderwets. Dat blijkt het effectiefst. Grote gebaren in kranten en op televisie, advertenties, Facebookpagina's, miljoenen folders: je hebt er wel wat aan, maar het kan niet tippen aan het succes van persoonlijk contact met kiezers."

Het allereerste in de ochtend geopende stemhokje...

... was op het station van Castricum, in een bloemenwinkeltje.

Een vroege kiezer in het stembureau in een bloemenwinkel op het station van Castricum, dat al om 05.00 uur open is. Foto ANP / Olaf Kraak

 

 

Dronken stemmen? In onder meer Tilburg, Haarlemmermeer en Den Haag konden nachtbrakers in mobiele stemhokken vannacht al stemmen. De stembussen waren op strategische plekken neergezet: in uitgaansgebieden. Alles om kiezers naar de stembus te krijgen. Minder dan de helft van de Tilburgers bracht tijdens de vorige gemeenteraadsverkiezing zijn stem uit.

En de stembussen zijn (bijna allemaal) geopend

Vandaag is het dan zover: Nederland gaat naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. In 380 van de 403 gemeenten wordt een nieuwe raad gekozen. Dat niet in alle gemeenten wordt gestemd, komt door een herindeling van gemeenten.

Om half 8 zijn alle stembussen geopend. Maar op een aantal plekken kon al eerder worden gestemd: Den Haag, Amsterdam, Tilburg en Haarlemmermeer. In Den Haag stond er een speciale bus op de Grote Markt, met een heldere boodschap: kom hier stemmûh!

Foto ANP / Valerie Kuypers

 

 

Of dat ook gebeurt, is echter maar de vraag. Er wordt een historisch lage opkomst verwacht. TNS Nipo voorspelde eind februari dat minder dan de helft van de kiezers komt opdagen.

    • Mirjam Remie