Biënnale: meer cultuur in Marrakech

In Marrakech is de vijfde biënnale gaande. Die expositie heeft een positief effect op de kunstmarkt in Marokkaanse stad: er zijn nu tientallen galeries.

Recht tegenover Jemaa el Fna, het plein dat toegang biedt tot de nauwe, overdekte straatjes waar de tienduizenden ambachtslieden zetelen die Marrakech telt, staat middenin de oude ontvangsthal van de voormalige Bank Al-Maghrib een wel heel wonderlijk resultaat van hun noeste arbeid.

Een V12-motor van Mercedes-Benz.

Elk van de 465 onderdelen is gemaakt door Marokkaanse ambachtslieden.

Bewerkte beenderen, borduurwerk, leder, glas, parelmoer, houtsnijwerk, keramiek – alle disciplines zijn vertegenwoordigd. Geestelijk vader, de Belgische kunstenaar Eric Van Hove (1975), raakte geïnspireerd door de inspanningen van de Marokkaanse industrieel Abdeslam Laraki, die ooit plannen had een 100 procent Marokkaanse sportwagen te fabriceren. Het resultaat, de Laraki Fulgura, werd in 2004 gepresenteerd tijdens de Autosalon van Genève. Als conceptcar, want onder de motorkap zat helemaal niets. Het was niet gelukt een motor te maken. Die werd in Duitsland besteld.

Van Hove ging voor het kunstwerk V12 Laraki op zoek naar vaklui die de onderdelen voor de motor konden produceren. Op de millimeter nauwkeurig werden zuigers, cilinders en kleppen nagemaakt. Een auto krijg je er weliswaar geen meter mee vooruit, maar de V12 kreeg een prominente plek in de vijfde Marrakech Biennale die onlangs van start ging.

Tien jaar geleden initieerde mecenas Vanessa Branson (zusje van de Britse zakenman en Virgin-oprichter Richard Branson) de biënnale om een dialoog te stimuleren tussen internationale en lokale kunstgemeenschappen en tegenwicht te bieden ‘aan de wereldwijde polarisatie’. De stad had haar hart gestolen sinds zij haar broer assisteerde bij zijn pogingen een wereldreis te maken per luchtballon. De Marrakech Biennale is geen gewone biennale met nationale paviljoens, zoals die in Venetië of Dakar. Net als die in het Nigeriaanse Benin is de Marrakech Biennale gemodelleerd naar de Documenta in Kassel: een grote expositie van kunstwerken geselecteerd door een curator of directeur. De Marrakech Biennale toont niet alleen veelal specifiek voor deze gelegenheid gemaakte beeldende kunst, van Marokkaanse en buitenlandse kunstenaars, maar heeft ook curatoren aangesteld die programma’s samenstelden met literatuur, film en video en podiumkunsten. De van oorsprong Marokkaanse Nederlander Hicham Khalidi , werkzaam als hoofd exposities bij het kunstcentrum STUK in Leuven, tekende voor de beeldende kunst. Zijn tentoonstelling On Geometry and Speculation, waarin hij een parallel trok tussen de islamitische gouden eeuw en de hedendaagse moderne kunst, had twee jaar geleden slechts een bescheiden plaatsje in de randprogrammering van de vierde editie van de biënnale, maar was de organisatie opgevallen door zijn thematiek.

Onder het motto van de vijfde editie, Where are we now? doorkruiste Khalidi de afgelopen twee jaar Marrakech. „Noem het embedded curating”, grapt Khalidi, die ‘alle krochten’ van de medina heeft leren kennen. Onderweg werd hij geconfronteerd met de deplorabele toestand waarin Marokkaanse musea verkeren. „Wat er is, en dat is niet veel, is slecht onderhouden, stoffig en onaantrekkelijkk. Niet de meest populaire plek voor hedendaagse kunstenaars, zou je zeggen. Toch bemerkt Khalidi een duidelijke beweging in de (Westerse) kunstwereld, die zich afkeert van de aangeharkte kunstensector in westerse landen. Niet dat hij zich er van distantieert , zeker niet, maar het provincialisme staat hem en vele anderen tegen. Khalidi, „Europa is niet het centrum van de wereld”, ziet meer in een bestaan in transit. En inderdaad: waar de straten van Marrakech vroeger vol hingen met de nationale vlag, vallen nu de banieren van de Marrakech Biennale op. In de tien jaar dat het kunstenfestival bestaat, heeft zich achter de stadsmuren een kleine culturele revolutie voltrokken.

De stad telt inmiddels 25 galerieën en minstens evenzoveel artistieke collectieven. In talloze cafés en restaurants wordt werk van lokale kunstenaars getoond en vinden voorstellingen plaats. Bovendien trekt de relatieve stabiliteit van Marokko sinds het begin van wat de Arabische Lente is gaan heten, opvallend veel filmploegen naar Marrakech.

Zo filmde Werner Herzog in januari nog in het zestiende eeuwse paleis El Badi delen van zijn nieuwe film Queen of the Desert.

In datzelfde paleis El Badi, aan de rand van de oude stad, werd in september vorig jaar een tijdelijke locatie geopend van het Marrakech Museum voor Fotografie en Beeldende Kunst (MMP+). Intussen wordt gebouwd aan de definitieve locatie van wat ’s werelds grootste fotografiemuseum moet gaan worden. Het MMP+, bijna 25 duizend vierkante meters groot, wordt ontworpen door de Britse architect Sir David Chipperfield, bekend van onder meer het Neues Museum in Berlijn, en zal openen in 2016.

Khalidi juicht het project van het nieuwe Marrakech foto- en beeldende kunstmuseum toe, maar waarschuwt dat er wel een culturele bedding moet zijn. waarin het terechtkomt. Wil Marokko voorkomen dat zijn nieuwe prestigieuze museum een vlag op een modderschuit wordt, zal het hard moeten werken aan een stevige culturele infrastructuur, stelt hij. „Als ik het voor het zeggen had, zou ik beginnen met het kunstonderwijs. Verder moeten bestaande musea opnieuw worden uitgevonden en is er een ernstig gebrek aan kennismanagement.’ Khalidi heeft een stevig verlanglijstje, dat volgens eigen zeggen geen enkele kans van slagen heeft ‘zolang niemand belasting betaalt’.

    • Rachida Azough